Kana - pismo - Polski Serwis Naukowy

Kana (jap. 仮名, Kana) – wspólna nazwa japońskich pism sylabicznych, na które składają się dwa sylabariusze: ひらがな hiragana i カタカナ katakana. Istnieje również starszy, nieużywany już system man'yōgana.

Pochodzenie

Obie współczesne kany wywodzą się z zestawów znaków kanji używanych do zapisu dźwięków w oderwaniu od ich znaczenia. Znaki te zostały uproszczone z czasem, aż osiągnęły współczesny wygląd. Obie formy mają tyle samo znaków o takim samym znaczeniu fonetycznym, są jednak używane w różnych sytuacjach – informacje na ten temat są dostępne w artykułach.

Sylaba [gr. syllabḗ] (zgłoska) – element struktury fonologicznej o głośnej artykulacji, większy niż segment (głoska), mniejszy niż wyraz, który może stanowić lub być jego częścią.

Hiragana (jap. ひらがな, ヒラガナ, 平仮名, Hiragana?) – jeden z dwóch japońskich systemów pisma sylabicznego kana. Drugim z nich jest katakana. Każdemu znakowi hiragana odpowiada znak katakana.

Dla większości znaków kana w obu sylabariuszach panuje zgodność co do kanji, z których się wywodzą, gdyż często jest to ten sam znak. Każda kana zawiera 46 znaków oraz 2 znaki, które nie są używane od czasów reformy pisowni przeprowadzonej po drugiej wojnie światowej (w niefonetycznym rōmaji Nihon-shiki):

Nigori (jap. 濁り, Nigori) – dwie krótkie ukośne kreski umieszczane w prawym górnym rogu japońskiego znaku hiragany lub katakany w celu uzyskania udźwięcznienia.

Katakana (jap. かたかな, カタカナ, 片仮名, Katakana?) – jeden z dwóch japońskich systemów pisma sylabicznego kana. Drugim z nich jest hiragana. Każdemu znakowi katakana odpowiada znak hiragana.

Nie ma znaków /yi/ /ye/ ani /wu/. Znaki /wi/ oraz /we/ nie są współcześnie używane.

Modyfikatory

W prawym górnym rogu umieszcza się dwie małe, pionowe kreseczki (nigori). Zmienia to:

/k/ na /g/

/s/ na /z/

/t/ na /d/

/h/ na /b/

Kółeczko w prawym górnym rogu zmienia /h/ na /p/.

Niekonsekwencja fonetyczna /h/-/b/-/p/ wynika ze zmian w wymowie. Niegdyś sylaby rozpoczynające się na /h/ wymawiało się rozpoczynając od /p/. Wymowa /p/ zmieniła się w większości pozycji na /h/, jednak nie zmieniono pisowni i znaki te mogły oznaczać równie dobrze /h/ jak i /p/, dlatego z czasem zaczęto oznaczać wymowę /p/ kółeczkiem.

Wymowa kana

Samogłoski /a/, /e/, /i/ i /o/ wymawia się podobnie jak w języku polskim, choć /u/ odbiega trochę od polskiej wymowy, to wymawianie go z polską manierą nie będzie jednak wielkim błędem.

/k-/, /g-/, /n-/, /m-/, /p-/ i /b-/ wymawia się tak samo jak po polsku. /r-/ jest dźwiękiem pośrednim pomiędzy polskimi /l/ a /r/. /si/ i /zi/ wymawia się /śi/, /dźi/, pozostałe /s-/ i /z-/ wymawia się tak jak po polsku.

/tu/ wymawia się /tsu/ (/cu/), /du/ wymawia się /dzu/, /ti/ wymawia się /ći/, /di/ wymawia się /dźi/.

W pozostałych pozycjach wymawia się je normalnie.

/hu/ wymawia się /fu/, pozostałe /h-/ wymawia się normalnie.

/y-/ wymawia się jako /j-/. Po niektórych sylabach zakończonych na /i/ następuje zlanie się dwóch sylab, i tak:

/ti ya/ ⇒ /ća/

/di ya/ ⇒ /dźa/

/si ya/ ⇒ /śa/

/zi ya/ ⇒ /dźa/

itd.

/w-/ wymawia się /ł/.

Znak /n/, podobnie jak polskie samogłoski nosowe, wymawia się różnie w różnych kontekstach. Np. przed /p/ i /b/ przypomina raczej /m/ niż /n/.