Kanadyjczycy - Polski Serwis Naukowy

Kanadyjczycy – młody naród, ogromnie zróżnicowany etnicznie, zamieszkujący głównie Kanadę. Liczy ponad 31 milionów, jednak jedynie 6,7 mln osób (23% ogólnej liczby ludności) uznaje siebie za Kanadyjczyków, a ok. 5 mln za Kanadyjczyków o określonym pochodzeniu etnicznym. Pozostali czują się przede wszystkim członkami którejś spośród 200 grup etnicznych. Językiem ojczystym większości Kanadyjczyków jest angielski (59%), następnie francuski (23%). Inny język (gł. chiński, włoski, niemiecki) deklaruje 18% Kanadyjczyków. Spośród ogólnej liczby ludności 2% nie zna żadnego z języków oficjalnych (angielskiego lub francuskiego), natomiast 18% jest dwujęzyczna. Ludność biała stanowi aż 96% ogółu ludności Kanady.

Węgrzy albo Madziarzy (węg. l.poj.: magyar, l.mn.: magyarok) – naród liczący w sumie ok. 14,5 mln, w tym na Węgrzech 10,5 mln, pozostałe ok. 4 mln tworzy mniejszości w Rumunii (Siedmiogród), Serbii (Wojwodina), Słowacji, Słowenii, Ukrainie (rejon Karpat) i Austrii. Jedna z grup mniejszości węgierskojęzycznej zamieszkującej rumuński Siedmiogród zwana jest Szeklerami (węg. l.poj.: Székely, l.mn.: Székelyek). Część badaczy skłania się ku poglądowi, że Szeklerzy są nie Węgrami, lecz potomkami Hunów.

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Na tożsamość kanadyjską wpływ wywierały i wywierają: kultura brytyjska i - w mniejszym stopniu - francuska (gł. w Quebecu), antyamerykanizm (związany z konfliktami historycznymi oraz antybrytyjskością Amerykanów), czynniki geograficzne (surowy klimat, życie według cyklu zmian pór roku, zmagania z dziką przyrodą - wszystko to wpłynęło na ukształtowanie się mitu Kanadyjczyków jako "ludzi Północy", niezależnych i samowystarczalnych) oraz instytucja monarchii (postrzegana jako gwarant jedności kraju w obliczu działań separatystycznych Quebecu). Dodatkowo na tożsamość francuskojęzycznych Kanadyjczyków aż do lat 60. XX wieku (Spokojna Rewolucja) duży wpływ miała religia i wartości katolickie.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Włosi – naród zamieszkujący Włochy. We Włoszech jest ich około 56 mln, z czego prawie połowa wszystkich osób pochodzenia włoskiego mieszka poza Włochami a najwięcej w Brazylii, Argentynie i w USA. Mówią językiem włoskim. Religią większości Włochów jest katolicyzm.

W latach 60. XX wieku władze kanadyjskie lansowały ideę dwujęzyczności, zakładającą biegłą znajomość obu języków oficjalnych przez wszystkich mieszkańców państwa. Idea ta miała być kolejnym czynnikiem, kształtującym tożsamość narodową Kanadyjczyków i odróżniającym ich od Amerykanów. Koncepcja ta upadła ze względu na opór mieszkańców Quebecu przywiązanych do języka francuskiego i jednocześnie uznających realizację tej idei za mało realną, natomiast w anglojęzycznej części kraju zadecydowały względy praktyczne. Obecnie (od lat 70. XX wieku) w Kanadzie obowiązuje model wielokulturowości. Naród kanadyjski oraz jego kultura ciągle są w trakcie procesu formowania.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Amerykanie – naród Stanów Zjednoczonych Ameryki, liczący ponad 300 mln członków. W związku ze specyficzną, migracyjną historią swojego powstania, posiada pochodzenie mieszane, przede wszystkim europejskie i afrykańskie. Mniejszość stanowią osoby pochodzenia azjatyckiego oraz rdzenni Amerykanie - Indianie Ameryki Północnej. Skutkiem tradycyjnej wielonarodowości Stanów Zjednoczonych jest fakt, że wielu Amerykanów identyfikuje się zarówno z USA, jak i - raczej sentymentalnie - z krajem pochodzenia swoich przodków (np. Amerykanie włoskiego czy irlandzkiego pochodzenia - Italian Americans, Irish Americans)

Można wyróżnić trzy odrębne segmenty etnokulturowe w obrębie narodu kanadyjskiego:

Anglokanadyjczycy - potomkowie imigrantów z Wysp Brytyjskich, którzy przybywali do Kanady od XVIII wieku. Posługują się językiem angielskim i kultywują tradycje anglosaskie.

Frankokanadyjczycy - potomkowie imigrantów z Normandii i Bretanii, przybywających do wschodniej części Kanady od XVII wieku. Posługują się językiem francuskim, wyznają w większości katolicyzm i kultywują tradycje francuskie. Ich głównymi skupiskami są: prowincja Quebec, wschodnia część Ontario i Nowy Brunszwik. Wykazują silne tendencje separatystyczne. Według niektórych badaczy Frankokanadyjczycy (Québécois) stanowią w istocie oddzielny naród i w związku z tym powinni być postrzegani jako mniejszość narodowa w rozumieniu europejskim.

Allokanadyjczycy - potomkowie imigrantów XIX-wiecznych z Europy (Niemcy, Ukraińcy, Skandynawowie, Polacy, Żydzi, Węgrzy, Włosi, Grecy, Portugalczycy) oraz współcześni imigranci z Azji, Karaibów i Ameryki Łacińskiej. Są już zasymilowani bądź dopiero asymilują się głównie do grupy anglokanadyjskiej.

Przypisy

Kanadyjski spis powszechny w 2006 roku. Dane za anglojęzyczną Wikipedią.
Reczyńska A., Historyczne uwarunkowania kultury kanadyjskiej, s. 17 [w:] Państwo - Naród - Tożsamość w dyskursach kulturowych Kanady, red. Buchholtz M., Sojka E., Universitas, Kraków, 2010.
Reczyńska A., Historyczne..., s. 17-18.
Największe z nich to: angielska (prawie 6 mln osób), francuska (ponad 4,5 mln), szkocka (ponad 4 mln), irlandzka (3,8 mln), niemiecka (2,7 mln) oraz włoska, chińska i ukraińska (każda po ok. milionie osób). Pochodzenie indiańskie deklaruje około miliona Kanadyjczyków, należących do różnych plemion i 12 rodzin językowych. Dane za: Reczyńska A., Historyczne.., s. 18.
Dane za: Reczyńska A., Historyczne..., s. 18.
Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006, s. 31.
Szul R., Język. Naród. Państwo. Język jako zjawisko polityczne, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2009, s. 341.
Reczyńska A., Historyczne..., s. 29-34.
Reczyńska A., Historyczne..., s. 27.
Miki R., "Wewnątrz czarnego jajka". Praktyka kulturowa, obywatelstwo i przynależność w postępującej globalizacji narodu kanadyjskiego, s. 85 [w:] Państwo - Naród - Tożsamość....
Szul R., Język. Naród. Państwo...., s. 341-342.
Miki R., "Wewnątrz..., s. 85.
Reczyńska A., Historyczne, s. 17.
Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006, s. 372-373.
Szul R., Język. Naród. Państwo...., s. 122.
Mikołajczyk B., Mniejszości w prawie międzynarodowym, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 1996, s. 16.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Ontario – prowincja Kanady. Ontario jest najludniejszą i najprężniejszą ekonomicznie częścią Kanady. W granicach Ontario znajduje się stolica Kanady Ottawa, największe miasto Kanady Toronto, a także największa aglomeracja tzw. Golden Horseshoe. W 1855 stacjonujący tam żołnierze angielskiej armii wymyślili hokej na lodzie.