Kanguroszczurowate - Polski Serwis Naukowy

Kanguroszczurowate (Potoroidae) – rodzina australijskich torbaczy z rzędu dwuprzodozębowców wyodrębniona z kangurowatych, z którymi mają wiele cech wspólnych. Dawniej liczne na terenie niemal całego kontynentu, obecnie wyparte do południowo-wschodnich wybrzeży.

Charakterystyka

Kanguroszczurowate wyglądem przypominają kangury lub walabie, ale są od nich mniejsze. Najmniejsze osiągają rozmiary szczura, a największe – królika. Podobnie jak kangurowate, kanguroszczury mają silnie rozwinięte tylne kończyny, zwłaszcza stopy, jednak dysproporcja pomiędzy przednimi, a tylnymi kończynami nie jest tak wyraźna jak u kangurów. Kanguroszczury przy większej prędkości poruszają się skacząc na tylnych kończynach, jak kangury, a przy małych prędkościach poruszają się na czterech kończynach, podobnie jak to robią króliki. Ogon kanguroszczurów jest częściowo chwytny, często wykorzystywany do podtrzymywania niesionych w łapach przedmiotów, np. materiału do budowy gniazda. Torba lęgowa jest dobrze rozwinięta, otwiera się do przodu. Różnice pomiędzy przedstawicielami obydwu rodzin wyrażają się również w szczegółach uzębienia.

Podszyt, podszycie – warstwa w ekosystemie leśnym zbudowana z krzewów (takich jak: kalina, głóg, leszczyna, czeremcha, jarzębina, bez czarny) rosnących obok podrostów drzew, drzewostanu i runa. Jej wysokość sięga do kilku metrów. Podszyt nigdy nie dorasta do dolnego piętra drzewostanu.

Dwuprzodozębowce (Diprotodontia) – najliczniejszy rząd torbaczy, do którego zaliczanych jest blisko 120 gatunków charakteryzujących się dużymi, wysuniętymi do przodu dolnymi siekaczami, brakiem dolnych kłów oraz obecnością przeciwstawnych palców. Większość z nich jest roślinożerna, niektóre przystosowały się wtórnie do owadożerności, a ostronóg wyspecjalizował się w spożywaniu nektaru. Najstarsze znane szczątki kopalne pochodzą z oligocenu.

Kanguroszczurowate występują na terenach porośniętych gęstym podszytem. Wiele gatunków zaliczanych do tej rodziny żywi się wydobywanymi z ziemi owocnikami grzybów. Zjadają też bulwy, nasiona i owady.

Systematyka

Rodzina Potoroidae została wyodrębniona z kangurowatych w 1978 przez Archera i Bartholamai'a. W kangurowatych klasyfikowana była jako podrodzina Potoroinae. Część systematyków nadal zalicza je do kangurowatych.

Potorous gilberti

Rodzaje i gatunki kanguroszczurowatych:

Wymieranie, ekstynkcja – proces zanikania . Wpływem cywilizacji ludzkiej tłumaczy się zwiększone tempo wymierania gatunków dokumentowane od kilkudziesięciu tysięcy lat, zwłaszcza w okresie ostatnich kilkuset lat. Współcześnie, według różnych ocen, wymiera od 5 tysięcy do 500 tysięcy gatunków rocznie.

Grzyby (Fungi T. L. Jahn & F. F. Jahn ex R. T. Moore) - królestwo należące do domeny jądrowców (Eucaryota). Dawniej, w zależności od ujęcia systematycznego takson ten miał rangę podkrólestwa (Fungi R.T. Moore, 1971), podtypu, (Fungi Engl. 1889) i klasy (Fungi Bartling, 1830).

Aepyprymnus Garrod, 1875

Aepyprymnus rufescens – kangurzak rudawy

Bettongia Gray, 1837

Bettongia gaimardi

Bettongia lesueur – kanguroszczur lesueur

Bettongia penicillata – kanguroszczur

†Bettongia pusilla

Bettongia tropica

†Caloprymnus Thomas, 1888

†Caloprymnus campestris – kanguroszczur stepowy

Potorous Desmarest, 1804

Potorous gilbertii

Potorous longipes

†Potorous platyops

Potorous tridactylus – poturu

Część systematyków zalicza do Potoroidae podrodzinę Hypsiprymnodontinae wydzielaną czasem jako rodzinę Hypsiprymnodontidae:

Marsupium (łac. marsupium – torba) – wgłębienie ciała samic niektórych zwierząt służące do przetrzymywania jaj lub młodych. Występuje u większości torbaczy oraz niektórych bezkręgowców (pancerzowców i czerwców).

Nasiono, nasienie (łac. semen) – organ roślin nasiennych powstający z zapłodnionego zalążka i składający się z zarodka otoczonego tkanką zapasową i osłoniętego łupiną nasienną. Funkcją nasiona jest przede wszystkim ochrona zarodka przed niesprzyjającymi warunkami zewnętrznymi.

Hypsiprymnodon Ramsay, 1876

Hypsiprymnodon moschatus – torebnik piżmowy

W powyższym wykazie nie uwzględniono taksonów kopalnych.

Zagrożenia

Z gatunków żyjących w czasach współczesnych dwa są uważane za prawdopodobnie wymarłe. Kanguroszczur stepowy (Caloprymnus campestris), zwany też pustynnym, nie był obserwowany od 1935. Ostatni osobnik Potorous platyops został znaleziony w 1875. Dwa kolejne gatunki są zagrożone wyginięciem, a tylko dwa można uznać za liczne.

Torbacze, workowce (Marsupialia) – lądowe , natomiast największe współcześnie żyjące przewyższają w pozycji wyprostowanej wzrost człowieka. Torbacze są znane w zapisie kopalnym z pokładów kredy.

Owady, insekty (Insecta) – gromada stawonogów. Najliczniejsza grupa zwierząt. Szacunkowa liczba gatunków owadów wynosi około 1 miliona. Są to zwierzęta wszystkich środowisk lądowych, wtórnie przystosowały się też do środowiska wodnego. Były pierwszymi zwierzętami, które posiadły umiejętność aktywnego lotu. Rozmiary ciała owadów wahają się od 0,25 mm do ponad 350 mm. W Polsce do najliczniej reprezentowanych rzędów owadów należą motyle, chrząszcze, błonkówki i muchówki. Owady mają olbrzymie znaczenie w przyrodzie, są wśród nich owady zarówno pożyteczne, jak i szkodniki, komensale i pasożyty. Nauka zajmująca się owadami to entomologia.

Do głównych zagrożeń należy spowodowane działalnością człowieka i pożarami ograniczanie siedlisk oraz ataki ze strony drapieżników – lisów, dzikich psów i kotów.

Przypisy

Potoroidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ssaki. Cz. 1. Warszawa: Horyzont, 2001. ISBN 83-7227-610-2.
J.H. Seebeck & R.W. Rose, Potoroidea. W: D.W. Walton & B.J. Richardson, Editors, Fauna of Australia (format pdf) (en)
Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Hypsiprymnodontidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 13 kwietnia 2008]

Bibliografia

Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Potoroidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 13 kwietnia 2008]
Myers, P.: Potoroidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 13 kwietnia 2008].
Kangaroo Biology (ang.). Wildlife trade and conservation. [dostęp 13 kwietnia 2008].