Kaniów - Ukraina - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°44′41″N 31°27′21″E / 49.74472, 31.45583

Odjazd Katarzyny II z Kaniowa w 1787 roku, Jan Bogumił Plersch

Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (awers).

Kaniów (ukr. Канів) – miasto na Ukrainie, w obwodzie czerkaskim, nad Zbiornikiem Kaniowskim na Dnieprze.

Liczba mieszkańców w 2003 wynosiła ok. 25 tys.

Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga.

Zamek kaniowski – poemat romantyczny autorstwa Seweryna Goszczyńskiego, typowy przykład polskiego czarnego romantyzmu. Został napisany w roku 1828. Składa się z trzech części. Akcja rozgrywa się w Kaniowie na Ukrainie, obfituje w makabryczne i krwawe wydarzenia. Wśród wielu postaci tej frenetycznej powieści występują m.in. Kozacy (Szwaczka, Nebaba i ich ludzie, zazwyczaj rozbójnicy), zły polski rządca zamku, poślubiona przez niego podstępem Orlika (następnie mężobójczyni). Zamek zostaje na koniec zniszczony.

Historia

Pierwsza wzmianka o Kaniowie pochodzi z 1078 roku. Miejscowość była znana jako główne miejsce przepraw przez rzekę Dniepr. Po 1240 roku był siedzibą nadzorców tatarskich (baskaków). Po przejęciu tych terenów przez Wielkie Księstwo Litewskie, książę Witold utworzył w Kaniowie komorę celną. W 1569 roku Kaniów znalazł się w granicach Polski, a w 1600 roku uzyskał miejskie prawa magdeburskie. Od 1635 wypłacano tu żołd Kozakom rejestrowym. W 1654 roku moskiewski książę Siemion Bołchowskij przyjmował w nim od Kozaków i Bohdana Chmielnickiego przysięgę wierności wobec Carstwa Rosyjskiego. W 1678 Kaniów został zniszczony przez Turków. W czerwcu 1768 podczas koliszczyzny miasto zostało zdobyte przez hajdamaków, a jego wszyscy obrońcy wymordowani. W rzezi uczestniczyli także miejscowi chłopi ruscy i Kozacy.

Obwód czerkaski (ukr. Черкаська область) jest jednym z 24 obwodów Ukrainy. Leży w środkowej części Ukrainy, nad Dnieprem. Stolicą obwodu są Czerkasy.

Carstwo Rosyjskie (ros. Царство Русское, "Carstwo Ruskie") – państwo historyczne istniejące w latach 1547–1721 i rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji po Ocean Spokojny. Carstwo Rosyjskie było kontynuacją Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547). W 1547 roku odbyła się koronacja wielkiego księcia moskiewskiego Iwana IV Groźnego na "cara Wszechrusi", co dało początek Carstwu Rosyjskiemu. Carowie rosyjscy nadal jednak używali (do 1917 roku) tytułów m.in. wielkich książąt włodzimierskich, twerskich i moskiewskich.

Miejscowość rozwinęła się znacznie po 1775 roku gdy dziedzicznym starostą kaniowskim został bratanek króla Stanisław Poniatowski, który wprowadził wiele reform gospodarczych, m.in. oczynszował chłopów. W 1787 Katarzyna II Wielka caryca Rosji spotkała się w Kaniowie z królem Polski Stanisławem Augustem Poniatowskim. Gdy w roku 1793 miasto zostało zajęte przez Rosję, Stanisław Poniatowski sprzedał swoje miejscowe dobra. W 1861 roku pochowano pod miastem poetę Tarasa Szewczenkę, w miejscu w którym obecnie istnieje Narodowy Rezerwat Szewczenki.

Bohdan Zenobi Chmielnicki (ukr. Богдан Теодор Зиновій Хмельницький, ur. 27 grudnia 1595 najprawdopodobniej w Czehryniu koło Kijowa, zm. 6 sierpnia 1657 w Czehryniu, pochowany w Subotowie) – hetman zaporoski, przywódca powstania kozackiego przeciwko Rzeczypospolitej w latach 1648-1654, bohater narodowy Ukrainy.

Taras Hryhorowicz Szewczenko (ukr. Тарас Григорович Шевченко, wym. [tɑˈrɑs ʃɛwˈʧɛnkɔ], upr. /taras szełczenko/; ur. 9 marca 1814 we wsi Moryńce na Kijowszczyźnie, zm. 10 marca 1861 w Petersburgu) − ukraiński poeta narodowy, malarz, przedstawiciel romantyzmu. Taras Szewczenko jest również przedstawicielem literatury rosyjskiej. Niemal wszystkie jego powieści i większość dramatów zostało napisanych po rosyjsku, podczas gdy utwory poetyckie Szewczenki tworzone były w języku ukraińskim.

Podczas Pierwszej Wojny Światowej w nocy z 10 na 11 maja 1918 rozpoczęła się Bitwa pod Kaniowem – bez żadnych uprzedzeń przeważające liczebnie oddziały niemieckie zaatakowały rozlokowane w okolicy Kaniowa jednostki polskie generała Hallera niezadowolone z postanowień Traktatu Brzeskiego. Po całodziennej walce i wyczerpaniu się zapasów amunicji II Korpus Polski został zmuszony do złożenia broni. Straty niemieckie wyniosły ok. 1500 zabitych i rannych, polskie nie przekraczały 1000.

Ludwik Tadeusz Waryński (ur. 24 września 1856 w Martynówce koło Kaniowa, zm. 2 marca 1889 w Szlisselburgu) – działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego.

Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918 między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami Królestwem Bułgarii i imperium osmańskim, a Rosją bolszewicką.

W 1972 roku w pobliżu miasta uruchomiono elektrownię wodną.

Ciekawostki

W położonej pod miastem wsi Martynówka urodził się polski działacz socjalistyczny Ludwik Waryński.

Miasto w literaturze

W Kaniowie toczy się akcja poematu Seweryna Goszczyńskiego Zamek kaniowski.

Zobacz też

Powiat kaniowski

Koliszczyzna

Bitwa pod Kaniowem

Przypisy

Władysław Andrzej Serczyk, Koliszczyzna, Kraków 1968, s. 105-106

Linki zewnętrzne

Kaniów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.