Kanianka - Polski Serwis Naukowy

Kwiaty kanianki polnej

Kanianka (Cuscuta L.) – rodzaj roślin należący do rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Należą tu pnące, bezzieleniowe rośliny pasożytnicze. Niektóre uważane są za bardzo szkodliwe chwasty. Rodzaj kosmopolityczny. Kilka gatunków występuje w Polsce. Gatunkiem typowym jest Cuscuta europaea L.

Psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) to prawidłowa botaniczna nazwa tej rośliny. Najczęściej jednak używany jest synonim tej nazwy – ziemniak. Jest to gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Kolumbia, Chile). Obecnie rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna. W Polsce jest pospolicie uprawiany i przejściowo dziczejący (efemerofit).

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Morfologia

Łodyga Pnąca, z licznymi ssawkowatymi wyrostkami. Liście Silnie zredukowane do małych, niezielonych łusek. Kwiaty Drobne, zebrane w pęczki, promieniste, obupłciowe. Owoce Kilkunasienna torebka. Korzeń Zamierają wkrótce po wykiełkowaniu rośliny.

Biologia

Rośliny pasożytnicze, prawie bezzieleniowe. Owijają się dookoła roślin żywicielskich, z których czerpią wodę i substancje organiczne. Silnie zredukowane liście są niezdolne do asymilacji. Rośliny te czerpią pokarm z żywiciela za pomocą ssawek wyrastających z łodygi. Ssawki wrastają do wiązek przewodzących rośliny żywicielskiej.

Lucerna siewna (Medicago sativa L.) – gatunek rośliny należący do rodziny bobowatych. Rodzimy obszar jego występowania to Afryka Północna (Algieria, Libia, Maroko, Tunezja), znaczna część Azji i niemal cała Europa, ale rozprzestrzenił się także na niektórych innych obszarach Afryki (Egipt, Afryka Południowa, Azory), w Australii i na Nowej Zelandii, w Finlandii, w Ameryce Północnej i Południowej. Jest uprawiany w licznych rejonach świata. W Polsce jest uprawiany, często dziczejący, kenofit.

Kanianka macierzankowa (Cuscuta epithymum L.) – gatunek rośliny pasożytniczej z rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Zasięg geograficzny obejmuje Europę, północną Afrykę, zachodnią i środkową Azję. W Polsce gatunek w południowo-wschodniej części kraju na niżu pospolity, na pozostałym obszarze rzadki.

Kanianki są roślinami trującymi.

Rozmnażają się z nasion, ale mogą także rozmnażać się wegetatywnie z odcinków pędu.

Ekologia

Kanianka mogą rosnąć pasożytując na wielu roślinach żywicielskich równocześnie. W strefie tropikalnej, gdzie rosną latami, potrafią dosięgnąć szczytu koron krzewów i drzew. W strefie umiarkowanej są roślinami jednorocznymi i ich wzrost jest przez to ograniczony.

Kanianki pasożytują na wielu różnych roślinach, włączając szereg gatunków roślin uprawnych i ogrodowych, takich jak m.in. lucerna siewna, len, koniczyna, ziemniak, chryzantema, dalia, dzielżan, bluszcz, petunia ogrodowa.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Chwast – każda roślina niepożądana z punktu widzenia osoby, posługującej się tym terminem. Chwasty rosną zazwyczaj dziko na polu uprawnym, łące, pastwisku itp. Chwasty często produkują nasiona zdolne do długotrwałego przebywania w stanie spoczynku. Pozostają one w tym stanie, póki nie zostaną wystawione na działanie światła lub na przykład nie nastąpi uszkodzenie ich łupiny. Dzięki temu chwasty mogą kiełkować, np. w świeżo zaoranej ziemi.

Wpływ kanianki na organizm żywiciela jest negatywny, osłabiona roślina jest bardziej podatna na choroby wirusowe. Kanianka może także przenosić choroby z jednej rośliny żywicielskiej na drugą.

Systematyka

Synonimy taksonom.

Cassytha S. F. Gray Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jedyny rodzaj w monotypowym plemieniu Cuscuteae wchodzącym w skład rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), rodzina kaniankowate (Cuscutaceae Dumort.), podrodzina Cuscutoideae Link, plemię Cuscuteae Dumort., rodzaj kanianka (Cuscuta L.).

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Kanianka polna (Cuscuta campestris Yunck.) – gatunek rośliny pasożytniczej z rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Pochodzi prawdopodobnie z Ameryki Północnej, występuje także na Karaibach i gdzie indziej introdukowany. Jako gatunek zawleczony notowany także w Polsce.

Gatunki flory Polski

kanianka amerykańska (Cuscuta gronovii Willd. ex Schult. in Roem. & Schult.) – efemerofit

kanianka koniczynowa (Cuscuta trifolii Bab. & Gibson) – antropofit zadomowiony

kanianka lnowa (Cuscuta epilinum Weihe ex Boenn.) – gatunek wymarły

kanianka macierzankowa (Cuscuta epithymum L.)

kanianka polna (Cuscuta campestris Yunck.) – antropofit zadomowiony

kanianka pospolita, kanianka europejska (Cuscuta europaea L.)

kanianka wielka (Cuscuta lupuliformis Krock.)

kanianka wonna (Cuscuta suaveolensi Ser.) – efemerofit

Cuscuta cesatiana Bertol., syn. C.arvensis Beyr. – efemerofit

Cuscuta australis R. Br. – efemerofit

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-28].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Cuscuta (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-28].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.

Bibliografia

Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.