Kanianka lnowa - Polski Serwis Naukowy

Nasiona

Kanianka lnowa (Cuscuta epilinum Weihe) – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Jest pasożytem całkowitym lnu. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego. W polskiej florze jest archeofitem. Niegdyś była rośliną dość pospolitą w uprawach lnu, obecnie w Polsce jest rośliną wymarłą.

Roślina jednoroczna, terofit (gr. theros = lato, phyton = roślina) - roślina przechodząca cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania z nasienia do wydania własnych nasion) w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, później ginąca. Obumierają zarówno nadziemne pędy, jak i części podziemne. Niesprzyjającą wegetacji porę roku przetrwają tylko nasiona. Rośliny jednoroczne należą do roślin monokarpicznych. Są roślinami zielnymi - mają zielne, niezdrewniałe pędy.

Osklepki (łac. fornices, ang. throat scales) – wyrostki (przeważnie łuskowate), zamykające wlot do gardzieli w kwiatach niektórych gatunków roślin. Występują np. w rodzinie ogórecznikowatych (Boraginaceae) (dawniej zwanych szorstkolistnymi).

Morfologia

Łodyga Pojedyncza lub rozgałęziona, nitkowata (0,5 - 0,8 mm grubości), dorasta do długości do 1 m. Zielonożółta lub różowa. Kwiaty Drobne, zielonożółte, siedzące, zebrane w kuliste, gęste kłębiki o średnicy 10–15 mm. Ich korona ma rurkę rozdętą, niemal kulistą i zaostrzone ząbki płatków, w gardzieli występują osklepki przylegające do rurki korony. Osklepki mają półokrągły lub podługowaty kształt, nie są podzielone, lecz tylko ząbkowane i wyrastają poniżej nasady pręcików. Słupek dwukrotny. Długość szyjki słupka wraz ze znamieniem mniejsza od długości zalążni. Znamiona słupka prawie równe grubością szyjce, wydłużone, nitkowate. Roślina samopylna lub owadopylna. Owoce Kuliste torebki z otwierającym się wieczkiem. Nasiona okrągłe, pojedyncze lub podwójne. Nasiona w stanie suchym nie tracą zdolności kiełkowania przez 13 lat.

Biologia

Roślina trująca Cykl życiowy

Z nasion po wykiełkowaniu powstaje nitkowata siewka, która zapuszcza do ziemi korzeń służący jej do pobierania wody i soli mineralnych. Nitkowaty pęd rosnąc zatacza koła. Rośnie szybko (do 2,5 cm na dobę). Wytwarza się na nim strefa haustorialna. Rosnący pęd nie przeprowadza fotosyntezy, lecz korzysta ze zgromadzonych w nasieniu substancji zapasowych. Siewki dorastają do długości 8 cm i przy braku rośliny żywicielskiej mogą żyć do 20 dni, a następnie giną. Jeśli napotka na pędy rośliny żywicielskiej, zapuszcza do nich ssawki (haustorium). Jeśli napotkają się dwa pędy kanianki, często pasożytują na sobie wzajemnie. Po zapuszczeniu ssawek do rośliny żywicielskiej korzeń obumiera i kanianka prowadzi całkowicie pasożytniczy tryb życia, czerpiąc od rośliny żywicielskiej wszystkie potrzebne jej składniki - substancje organiczne i wodę wraz z solami mineralnymi.

Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.

Chwast – każda roślina niepożądana z punktu widzenia osoby, posługującej się tym terminem. Chwasty rosną zazwyczaj dziko na polu uprawnym, łące, pastwisku itp. Chwasty często produkują nasiona zdolne do długotrwałego przebywania w stanie spoczynku. Pozostają one w tym stanie, póki nie zostaną wystawione na działanie światła lub na przykład nie nastąpi uszkodzenie ich łupiny. Dzięki temu chwasty mogą kiełkować, np. w świeżo zaoranej ziemi.

Ekologia

Występuje w uprawach lnu, jako chwast. Nasiona roznoszone są przez owady (zoochoria), oraz przez wodę (hydrochoria).

Roślina introdukowana do flory Ameryki Północnej, gdzie uznana jest za szkodliwy chwast.

Zagrożenia

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w grupie gatunków wymarłych i zaginionych w naturze (kategoria zagrożenia: Ex).

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
Taxon: Cuscuta epilinum Weihe (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-04-29].
Federal noxious weed list (ang.). W: Plant Protection and Quarantine. 2006 [on-line]. USDA Animal and Plant Health Inspection Service, 24 maja 2006.
Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia

Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
Henryk Różański: Biologia parazytofitów, czyli roślin pasożytniczych.
Flora Europaea - Cuscuta (ang.). Royal Botanic Garden Edinburgh. [dostęp 26 kwietnia 2008].