Kanton - heraldyka - Polski Serwis Naukowy

Kanton – w heraldyce figura zaszczytna w górnym lewym lub prawym rogu tarczy herbowej. W polskim blazonowaniu zwany też narożnikiem.

Kanton ma postać niewielkiego, kwadratowego, lub prostokątnego pola umieszczanego w górnym rogu tarczy (najczęściej prawym heraldycznym, czyli z punktu widzenia użytkownika tarczy). Jest wyraźnie mniejszy od ćwiartki powstałej przy podziale tarczy czwórdzielnie w krzyż. W teorii winien zajmować 1/3 pola głowicy, czyli 1/9 pola tarczy, w praktyce nie zawsze jest to przestrzegane. Z wyjątkiem sytuacji, gdy kanton jest pierwotnym elementem herbu, nie musi przestrzegać zasady na przemiennego umieszczania kolorów i metali.

głowica (fr. chef, ros., ukr. gława, ang. chief, niem. Schildhaupt), heraldyczna figura zaszczytna powstała przez zastosowaniu cięcia linią poziomą (w pas) w górnej partii tarczy herbowej. Głowica ma wysokość nie większą niż 1/3 wysokości tarczy herbowej.

Heraldyka – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się herbów. Wywodzi się od słowa herold - oznaczającego urzędnika dworskiego, wywołującego nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach. W innych językach europejskich nazywana jest podobnie (ang. heraldry, franc. heraldique , niem. Heraldik) lub słowami pochodzącymi od nazwy herb (niem. Wappenkunde).

W heraldyce angielskiej, kanton umieszczany jest zawsze na wszelkich innych elementach, z wyjątkiem bordiury, jeśli ta udostajnia herb. Oznacza to, że może nawet całkiem zasłonić figurę, która wszakże jest zawsze wymieniana w blazonie herbu. Gładki zazwyczaj kanton jest elementem dodawanym często do herbu osoby, która na mocy królewskiego przywileju, przyjęła herb rodziny z którą nie była spokrewniona. Z kolei kanton po lewej uszczerbiał herb syna z nieprawego łoża.

Krzyż Południa (łac. Crux, dop. Crucis, skrót Cru) – najmniejszy gwiazdozbiór nieba, charakterystyczny dla nieba południowego. Jest niewidoczny z północnej półkuli ziemskiej.

Flaga Wielkiej Brytanii (zwana Union Jack) – niebieska z czerwonym Krzyżem św. Jerzego (patrona Anglii) w białym obramowaniu, a w tle po przekątnych nakładające się na siebie krzyże: czerwony św. Patryka (patrona Irlandii) i biały św. Andrzeja (patrona Szkocji). Formalnie nazwa flagi jako flagi narodowej brzmi Union Flag czyli "Flaga Unijna", zaś nazwa Union Jack ("Proporzec Unijny") formalnie odnosi się do tej flagi tylko w sytuacji, gdy jest wywieszona jako proporzec na okręcie wojennym. Jednak w praktyce znacznie częściej używa się terminu Union Jack znanego także szeroko poza granicami Wielkiej Brytanii.

Kanton

Ćwiartka

Kanton po prawej

Kanton po lewej

W weksylologii – górne czołowe (tzn. znajdujące się u góry przy drzewcu) pole płata flagi. Przykłady współczesnych flag z kantonami:

Flaga Republiki Chińskiej, w kantonie białe słońce na błękitnym tle

Flaga Grecji, w kantonie biały krzyż na błękitnym tle

Bordiura heraldyczna – figura heraldyczna w postaci prostego lub ozdobnego pasa wzdłuż krawędzi tarczy herbowej, często ozdobionego dodatkowo małymi godłami heraldycznymi. Stosowana głównie w heraldyce szkockiej, także w brytyjskiej, francuskiej, hiszpańskiej i portugalskiej.

Tarcza - obronna część uzbrojenia, wyrabiana z drewna, kory, wikliny lub skóry a z czasem głównie z drewna powlekanego skórą, często obijanego metalem lub skórą, później także z w całości z metalu, współcześnie także z tworzyw sztucznych. Była używana co najmniej od okresu brązu, w starożytności i w średniowieczu, tracąc na znaczeniu po wprowadzeniu broni palnej przez piechotę i jazdę, stosowana w specjalnych sytuacjach także współcześnie. Występowała w różnych kształtach i rozmiarach. Wojska rzymskie stosowały jej 3 rodzaje:

Flaga Australii, w kantonie Union Jack

Flaga Samoa, w kantonie Krzyż Południa

Przypisy

Stephen Slater: The History and Meaning of Heraldry. London: Annes Publishing, 2004, s. 74. ISBN 978-1842159583.
↑ Charles Fox-Davies: A complete guide to heraldry. Ware: Wordsworth Editions Ltd, 1996, s. 135-136. ISBN 1-85326-356-6.