Kapalin - Polski Serwis Naukowy

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Kapalin w Encyklopedii staropolskiej

Kapalin (staropol. kłąbuszek, kupalin) – hełm otwarty o dzwonie otoczonym szerokim, nachylonym w dół rondem; kształtem przypominał stalowy kapelusz (stąd nazwa). Dzwon mógł być zaokrąglony, o kształcie zbliżonym do półkuli lub szpiczasty, zbliżony kształtem do stożka. Czasem posiadał grań przebiegającą wzdłuż hełmu. Ronda mogły mieć różną szerokość oraz różny kąt nachylenia. W szerokich i mocno opadających rondach wycinano otwory umożliwiające widzenie, tak zwane wizury. Niektóre posiadały też nosal osłaniający twarz, nie ograniczając przy tym pola widzenia.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

Kapaliny wywodzące się jeszcze ze starożytności (popularny w epoce hellenistycznej wśród najemników hełm beocki) , używane były przez całe średniowiecze (np. Franków), ale największą popularność zdobyły w okresie późnego średniowiecza czyli od XIII do XV wieku. Był to najpopularniejszy i najtańszy hełm tego okresu. Mimo iż najczęściej wiązany jest z piechotą (szerokie rondo chroniło dobrze głowę i częściowo ramiona przed atakami z góry - np. jeźdźca), był noszony przez wszystkich, od zaciężnej piechoty po rycerstwo – m.in. był powszechnie używany przez polskie rycerstwo w czasie bitwy pod Grunwaldem

Język staropolski – określenie dotyczące historii języka polskiego w dobie staropolskiej, która trwała od IX do XVI wieku. W początkach doby staropolskiej pojawiły się pierwsze różnice między poszczególnymi językami zachodniosłowiańskimi, zwłaszcza między grupami: czesko–słowacką a lechicką (język polski, język kaszubski, język pomorski, język połabski).

Bellona – dom wydawniczy, specjalizujący się w literaturze historycznej oraz militarnej. W Ich ofercie znajdują się także kryminały, powieści historyczne i fantastyczne, oraz albumy, kalendarze, bajki i inna literatura dziecięca i wszelkiego rodzaju poradniki pomocne w życiu codziennym.

Z hełmu tego wykształcił się w XVI w. na zachodzie Europy (gł. Włochy, Hiszpania, Portugalia) nowy hełm – morion.

Oryginalny kapalin używany był w Polsce przez pocztowych husarii w okresie jej drugiej fazy rozwoju, to jest w latach 1576-1632. Charakteryzował się osłonami policzków, folgowym nakarczkiem, żłobionym dzwonem i osłaniającym twarz nosalem regulowanym śrubą, przechodzącym przez rondo.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Morion – to rodzaj otwartego hełmu wywodzącego się konstrukcyjnie z kapalinu, będący w użyciu w XVI i XVII wieku. Noszony był przez piechurów (głównie pikinierów i muszkieterów) rzadko przez jazdę (np. rajtarów) – wyjątkowo we Francji przez szwoleżerów.

W czasie I wojny światowej John L. Brodie skonstruował wywodzący się z kapalinu hełm Brodiego, stosowany przez Brytyjczyków w celu ochrony głów swoich żołnierzy.

Bibliografia

Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego, Warszawa: Bellona, 2005.

Zdzisław Żygulski: Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu, Warszawa: PWN, 1982.