Kapitan - ranga - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wojskowości i stopni. Zapoznaj się również z: inne użycie tego słowa.

Kapitan – termin pochodzi z łac. capitaneus ("zwierzchnik"), od caput ("głowa").

to oficerski stopień wojskowy – najwyższy z korpusu oficerów młodszych. W okresie międzywojennym był natomiast zaliczany do korpusu oficerów starszych. W Wojsku Polskim, podobnie jak w większości armii, stopień kapitana jest pomiędzy porucznikiem a majorem. Odpowiednikiem stopnia kapitana w kawalerii był rotmistrz. Obecnie w Wojsku Polskim głównym stanowiskiem dla oficera w stopniu kapitana jest dowódca kompanii, stopień kapitana przypisany jest również do takich stanowisk jak m.in.: szef sztabu batalionu, oficer sekcji sztabu pułku i brygady, oficerowie wydziałów i inne stanowiska sztabowe.

kapitan marynarki – odpowiednik kapitana w Marynarce Wojennej

Czwartą gwiazdę dodano pod koniec lat czterdziestych (od czasu sowietyzacji Wojska Polskiego).

dowódca jednostki pływającej w marynarce handlowej: kapitan żeglugi wielkiej

urzędnik państwowy zarządzający kapitanatem portu: kapitan portu

dowódca załogi statku powietrznego (cywilnego)

oficer Państwowej Straży Pożarnej lub

w niektórych krajach stopień policyjny.

Historia

Kapitan po raz pierwszy pojawił się w XIV wieku we Francji jako dowódca rycerstwa jednego okręgu, a później we Francji i we Włoszech jako dowódca rot najemnych. Od połowy XVI wieku w Europie Zachodniej pełnił funkcję dowódcy chorągwi jazdy lub kompanii piechoty.

Kapitan żeglugi wielkiej - najwyższy stopień w marynarce handlowej, oficer pokładowy, kierownik statku morskiego bez ograniczeń pojemnościowych (BRT) uprawiającego żeglugę wielką (międzynarodową).

Kapitan portu – w Polsce: urzędnik urzędu morskiego stojący na czele kapitanatu portu. Wymagania jakie są stawiane kapitanom portu to: posiadanie dyplomu kapitana żeglugi wielkiej, wykształcenie wyższe oraz znajomość najważniejszych przepisów obowiązujących naszą administrację morską. Funkcja ta wymaga wysokich kwalifikacji w branży morskiej i jednocześnie odznacza się dużym prestiżem w środowisku. Stanowisko jest obsadzane na zasadzie rozstrzygnięcia konkursu.

W Polsce kapitan pojawił się w XVI wieku jako dowódca zaciężnej roty piechoty niemieckiej lub węgierskiej, złożonej z kilku kompanii – był więc wtedy równy rangą pułkownikowi. W XVII wieku istniał w Polsce urząd kapitana wojskowego, który dowodził przyboczną strażą hetmańską.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

W XVII i XVIII wieku w niemal wszystkich armiach europejskich kapitan był dowódcą kompanii piechoty lub szwadronu jazdy bądź dragonii (także w Polsce w wojskach autoramentu cudzoziemskiego). W Polsce w okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego kapitan był dowódcą szwadronu jazdy, kompanii piechoty lub baterii artylerii.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

W okresie międzywojennym 1918-1939 kapitan był stopniem oficera starszego we wszystkich rodzajach sił zbrojnych (w odróżnieniu oficerów młodszych – do porucznika, i sztabowych – od majora).

Sławni polscy wojskowi w stopniu kapitana:

Eustachy Chełmicki – jako porucznik jeden z dowódców zwycięskiej obrony twierdzy w Fuengirola koło Malagi siłami 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego przeciwko brytyjskiemu korpusowi lorda Blayneya 14 - 15 października 1810

Franciszek Dąbrowski – zastępca komendanta i faktyczny dowódca obrony Westerplatte

Franciszek Młokosiewicz – dowódca zwycięskiej obrony twierdzy w Fuengirola koło Malagi siłami 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego przeciwko brytyjskiemu korpusowi lorda Blayneya 14 - 15 października 1810

Kazimierz Jan Piątek ps. Herwin – dowódca I Kompanii Kadrowej, 12 sierpnia 1914 r. pierwszy wjechał do Kielc, poległ w bitwie pod Konarami 20 maja 1915.

Emilia Plater – powstanie listopadowe

Władysław Raginis – dowódca odcinka obrony w okolicach Wizny, zwanego polskimi Termopilami

Leonard Rettel – belwederczyk i powstaniec listopadowy, oficer 20 Pułku Piechoty Liniowej

Tadeusz Semik – obrońca Węgierskiej Górki we wrześniu 1939

Władysław Wysocki – bohater z bitwy pod Lenino

Bolesław Zajączkowski (Polski Leonidas) – dowódca polskiego batalionu w bitwie pod Zadwórzem;

Ignacy Gazurek – oficer 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej

Władysław Łukasiuk ps. Młot – ułan 3 PSK, żołnierz AK, legendarny partyzant antykomunistyczny ziemi Podlaskiej

Witold Pilecki

Zobacz też

sztabskapitan

Literatura

Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I