Kaplica Brancaccich - Polski Serwis Naukowy

Kaplica Brancaccich – kaplica wzniesiona przy kościele Santa Maria del Carmine we Florencji, dekorowana zespołem wczesnorenesansowych malowideł autorstwa Masolina, Masaccia i Filippina Lippiego.

Masolino, Uzdrowienie chromego i wskrzeszenie Tabity

Masaccio, Grosz czynszowy

Masaccio, Wygnanie z raju

Kaplica powstała w 1422 roku za sprawą Felice Brancacci, bogatego kupca. W 1423 lub 1424 roku rozpoczęto prace przy dekorowaniu jej freskami. Kwestia ich autorstwa jest po części niepewna. Prawdopodobnie najpierw pracował Masolino, który zdążył wykonać malowidła na sklepieniu, scenę kuszenia Adama przez Ewę i scenę uzdrowienia chromego i wskrzeszenia Tabity. Gdy w 1425 roku Masolino wyjechał, zastąpił go Masaccio; być może jednak przez pewien czas obaj artyści pracowali razem. Tym samym odrzuca się przekaz Vasariego, według którego Masaccio przejął pracę Masolina po jego śmierci. Nie było to bowiem możliwe, gdyż to Masolino przeżył Masaccia, a nie na odwrót. Masaccio pracował nad freskami do 1426 r., kiedy to prace zostały przerwane - prawdopodobnie przez zleceniodawcę. Dokończył je Filippino Lippi w latach 1481-85.

Piotr Apostoł, Szymon Piotr, łac. Petrus, gr. Πέτρος Petros (petra = skała), aram. כיפא Kefa (kefa = skała), scs. Sławny i wsiechwalnyj pierwowierchowny apostoł Pietr (pontyfikat: 30? – ok. 67) – apostoł, uważany przez Kościół katolicki za pierwszego papieża, męczennik chrześcijański, święty katolicki i prawosławny.

Masaccio właśc. Tommaso di Ser Giovanni di Simone (ur. 21 grudnia 1401 w San Giovanni Valdarno, w prowincji Arezzo, zm. 1428 w Rzymie) – włoski malarz quattrocenta. Przypuszczalnie był synem notariusza.

Freski pokrywają trzy ściany kaplicy, a składają się z 12 scen ułożonych w dwóch pasach. Ich tematem jest życie św. Piotra, w którym objawiły się dzieje zbawienia. Piotr był bowiem pierwszym papieżem, łącznikiem między ludźmi a Zbawicielem. Przedstawione sceny to:

Kuszenie Adama przez Ewę (Masolino). Scenę tę przypisuje się temu właśnie malarzowi na podstawie jej cech stylowych: miękkości, wyrafinowania, elegancji, wydłużenia sylwetek i braku dramatyzmu (ten ostatni widoczny jest natomiast u Masaccia, zwłaszcza w scenie wygnania z raju).

Wygnanie z raju (Masaccio).

Grosz czynszowy (Masaccio). Scena została oparta na opisie z Ewangelii wg św. Mateusza. W centrum ukazuje celnika żądającego opłaty na świątynię. Jezus gestem ręki nakazuje Piotrowi złowienie ryby, w której pysku znajdzie monetę. Z lewej malarz przedstawił scenę połowu, z prawej – oddanie pieniądza celnikowi.

Uzdrowienie chromego i wskrzeszenie Tabity (Masolino). Scena łączy dwa niezależne do siebie wydarzenia z Dziejów Apostolskich. Wskrzeszenie Tabity rozgrywa się w domu ukazanym bez przedniej ściany; uzdrowienie ma miejsce przed budynkiem, na placu. Fresk łączy cechy gotyckie: miękki modelunek, wytworne stroje i postawy oraz renesansowe, jak perspektywa i realizm szczegółu.

Kazanie św. Piotra (Masaccio).

Chrzest nawróconych (Masaccio).

Uzdrowienie (Masaccio).

Jałmużna i śmierć Ananiasza (Masaccio).

Przywrócenie do życia zmarłego syna gubernatora Antiochii (Masaccio i Filippino Lippi).

Św. Paweł odwiedza św. Piotra w więzieniu (Filippino Lippi).

Uwolnienie św. Piotra z więzienia (Filippino Lippi).

Dysputa św. Piotra z Szymonem i ukrzyżowanie (Filippino Lippi).

Adam (hebr. אדם; arab. آدم - "człowiek" / "mężczyzna)", dosł. "czerwony", od koloru ziemi, z której został ulepiony) i Ewa (hebr. חוה Chawa - "budząca życie"; arab. حواء Hawwaa) – według relacji biblijnych, zawartych w Księdze Rodzaju, pierwsi ludzie. Biblijna historia została rozbudowana w tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej. Tę samą historię powtarza tradycja manichejska; wzbogacona o dodatkowe elementy została też zawarta w Koranie.

Dzieje Apostolskie – księga historyczna Nowego Testamentu, zajmująca w kanonie miejsce piąte. Oryginalny tytuł grecki, Πραξεις(Prakseis) (dosł. czyny), znajdujemy już w Kodeksie Synaickim z IV stulecia, później będzie on rozszerzony do formy dziś używanej, Πραξεις <των> Αποστολων (Prakseis <ton> Apostolon) - Czyny Apostołów. Księga opisuje dzieje uczniów Chrystusa, formowanie się pierwszych zborów i rozprzestrzenianie chrześcijaństwa aż do panowania cesarza Nerona. Bohaterem (zbiorowym) pierwszych dwunastu rozdziałów jest zbór uczniów Chrystusa w Jerozolimie, kierowany przez Dwunastu Apostołów, wśród których wyróżnia się aktywnością i znaczeniem Szymon Piotr. Począwszy od r. 8 nowa nauka przekracza granice Jeruzalemu i Judei, docierając min. do Samarii i Antiochii Syryjskiej; od r. 13 głównym bohaterem Dziejów staje się Szaweł z Tarsu, dotąd prześladowca, a teraz świeżo pozyskany żarliwy wyznawca, który pod rzymskim imieniem Paweł (łac. Paulus) będzie przodującym apostołem chrystianizmu. Rozdziały 13 - 28 opisują kolejno trzy podróże misyjne Pawła z towarzyszami oraz czwartą podróż - przymusową, jako więźnia przed sąd cesarski w Rzymie. Księga kończy się opisem pobytu Pawła Apostoła w areszcie domowym w Rzymie w oczekiwaniu na proces sądowy przed cesarzem.

Ściana lewa

Ściana lewa, góra Wygnanie z raju (Masaccio), Grosz czynszowy (Masaccio), Kazanie św. Piotra (Masolino)

Ściana lewa, dół Św. Paweł odwiedza św. Piotra w więzieniu (Filippino Lippi), Przywrócenie do życia zmarłego syna gubernatora Antiochii (Masaccio i Filippino Lippi), Uzdrowienie (Masaccio)

Ściana prawa

Ewangelia wg św. Mateusza [Mt lub Mat] – jedna z czterech Ewangelii Nowego Testamentu, której autorstwo przypisuje się Mateuszowi Ewangeliście. Ewangelia Mateusza należy do ewangelii synoptycznych.

Florencja (wł. Firenze, MAF: [fiˈrɛnʦe]) – miasto w środkowych Włoszech, nad Arno, u stóp Apenin, stolica Toskanii i prowincji Florencja, 366 tys. mieszkańców (2006).

Ściana prawa, góra Chrzest nawróconych (Masaccio), Uzdrowienie chromego i wskrzeszenie Tabity (Masolino), Grzech pierworodny (Masolino)

Ściana prawa, dół Jałmużna i śmierć Ananiasza (Masaccio), Dysputa św. Piotra z Szymonem i ukrzyżowanie (Filippino Lippi), Uwolnienie św. Piotra z więzienia (Filippino Lippi)

Przypisy

Tim Jepson: Przewodnik National Geographic - Włochy. Warszawa: G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 235. ISBN 83-88132-80-6.

Bibliografia

Adam Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, t.I, Warszawa-Kraków: PWN, 1985.

Renesans w sztuce włoskiej, red. R. Toman, 2007.

Zygmunt Waźbiński, Malarstwo quattrocenta, Warszawa: Wyd. Artystyczne i Filmowe, 1972.

Linki zewnętrzne

Visit to the Brancacci Chapel in the church Santa Maria del Carmine in Florence (ang.)