Kapo - Polski Serwis Naukowy

Kapo – oznaczenie funkcji pełnionej przez więźniów w nazistowskich obozach koncentracyjnych.

Etymologia

Istnieją trzy hipotezy dotyczące etymologii słowa „kapo”:

Hipoteza „niemiecka” wywodzi to słowo ze skrótu niemieckiego brzmienia określenia: „Kameradenpolizei” (dosł. „policja koleżeńska”). Odzwierciedla to analogiczne skróty często funkcjonujące w języku niemieckim (Kripo, Gestapo), a zarazem współbrzmi z wieloma innymi eufemizmami i kompletnie nieadekwatnymi pojęciami stosowanymi w kontekście obozów (Ostateczne rozwiązanie, Arbeit macht frei, samorząd więźniarski, specjalne potraktowanie itd.). Główną słabością tej hipotezy jest to, że nie istniała w obozach koncentracyjnych instytucja „policji koleżeńskiej”. Na ten zarzut zwolennicy odpowiadają, że skrót mógł powstać, kiedy planując założenie obozów koncentracyjnych, rozważano powołanie takiej instytucji, a gdy zmieniły się plany, wykorzystano gotowy skrót do innych celów.

Hipoteza „włoska” związana jest z tym, że przed I wojną światową w południowych Niemczech masowo pracowali robotnicy z Włoch, którzy określali swoich niemieckich przełożonych włoskim słowem „capo” (dosł. „głowa”, ale także przywódca, naczelnik, zob. Capo di tutti capi). Zwyczaj ten przejęli niektórzy robotnicy niemieccy (z tym, że określenie to zapisywali zgodnie z niemiecką pisownią „kapo”). Słabością tej hipotezy jest to, że w okresie międzywojennym określenia tego nie używano (robotnicy włoscy pracowali w Niemczech do 1914, a zatem istniało 20 lat przerwy). Zwolennicy tej hipotezy na ten zarzut odpowiadają, że celowo użyto prawie zapomnianego słowa, aby zamaskować rzeczywistość.

Hipoteza „francuska” jest bardzo zbliżona do poprzedniej z tym, że słowo „kapo” wywodzi ze zniekształconego francuskie słowa „caporal” (dosł. „kapral”). W myśl tej hipotezy masowo zatrudniani podczas I wojny światowej w niemieckich fabrykach francuscy jeńcy wojenni tak nazywali swoich niemieckich nadzorców.

Funkcja

Kapo był szefem komanda roboczego. Na kierownicze funkcje wybierano często pospolitych kryminalistów i sadystów. Kapo mimo że był więźniem, cieszył się wieloma przywilejami. W zamian za pełnioną funkcję dostawał m.in. dodatkowe porcje wyżywienia. Miał bardzo dużą władzę nad podległymi więźniami – za pobicie, odebranie jedzenia, czy nawet zabicie więźnia nie groziły mu żadne kary. Niektórzy słynęli z dużego sadyzmu, zdarzali się jednak wśród nich członkowie obozowego ruchu oporu.

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Arbeit macht frei (. W 1872 niemiecki prawicowy pisarz Lorenz Diefenbach zatytułował swoją powieść wydaną w Wiedniu parafrazą hasła biblijnego: Arbeit macht frei. Hasło to stało się popularne w kręgach nacjonalistycznych. W latach trzydziestych XX wieku było używane przez propagandę nazistowską w Niemczech w programach zwalczania bezrobocia.

Zobacz też

Carmen Mory