Karabin Halla - Polski Serwis Naukowy

Karabin Halla M1819 — jednostrzałowy karabin odtylcowy zaprojektowany przez kapitana Johna H. Halla, opatentowany 21 maja 1811 roku i wprowadzony do uzbrojenia Armii Stanów Zjednoczonych w 1819. Był to karabin z ruchomą komorą nabojową,znajdującą się w stalowym bloku zawierającym również mechanizm spustowo-uderzeniowy z zamkiem skałkowym, a później także kapiszonowym.

Panewka - część dawnej broni palnej - zagłębienie w górnej części lufy, później "półka" umieszczona z boku lufy, połączona z zapałem (otworem prowadzącym do lufy). Na panewkę sypano proch, który po zapaleniu przenosił ogień przez zapał do ładunku miotającego w lufie, powodując odpalenie.

Zamek skałkowy to zamek ręcznej broni palnej odprzodowej, potocznie nazywanej flintą, od ang. flint – krzemień, w którym zapalenie prochu na panewce następuje od iskier powstałych przy uderzeniu skałki (krzemienia) zamocowanej w szczękach kurka o krzesiwo (płytkę metalową) przymocowane z prawej strony broni. Po naciśnięciu spustu broni, kurek ze skałką opadał na krzesiwo. Iskry padały na panewkę z prochem zapalając go. Płomień z panewki poprzez otwór zapałowy z boku lufy dostawał się do komory powodując zapłon ładunku prochowego. Zamek skałkowy wynaleziony został ok. 1570 roku, a rozpowszechnił w drugiej połowie XVII w., wypierając wcześniej stosowane zamki lontowe i kołowe. Zastąpienie pirytu stosowanego w zamku kołowym krzemieniem pozwoliło na uproszczenie i potanienie konstrukcji, a przy tym znaczne uproszczenie obsługi broni. Zamek skałkowy stosowany był powszechnie od końca XVII do połowy XIX. Zastąpiono go zamkiem kapiszonowym, a następnie bronią odtylcową.

Historia

W 1819 roku John H. Hall, po otrzymaniu kontraktu od Departamentu Wojny na wyprodukowanie 1000 karabinów swojego pomysłu, wykupił stary tartak w miejscowości Harpers Ferry w Zachodniej Wirginii nad rzeką Shenandoah. Posiadłość ta stała się siedzibą firmy Hall's Rifle Works.
Produkcja karabinów przypadła na lata 20. i 30. XIX wieku. Głównym problemem w wykonaniu karabinów, montowanych ręcznie przez odpowiednio przeszkolonych rzemieślników było uzyskanie wymaganej szczelności połączenia lufy z komorą nabojową, przy jednoczesnej konieczności zapewnienia małych oporów przy jej otwieraniu. Ostatecznie wykonano kilka tysięcy karabinów Halla, a dzięki niewątpliwym zaletom tej broni, stały się one podstawowym wyposażeniem piechoty, używano go aż do wojny secesyjnej. Produkowany był również karabinek kawaleryjski, różniący się od karabinu niegwintowaną, lecz nawierconą stożkowo lufą, co nadawało mu i tak dobrą celność na niewielkich dystansach. Doświadczenia zdobyte przez Halla podczas produkcji jego karabinu okazały się bardzo przydatne przy opracowywaniu nowych konstrukcji broni odtylcowej, takiej jak karabin Spencera i późniejsze.

Lufa gwintowana - rodzaj lufy, stosowanej w broni palnej już w połowie XV stulecia. W lufie tej znajduje się gwint (skręcenie), które nadaje pociskowi ruch wirowy przez co jego lot jest znacznie bardziej stabilny dzięki efektowi żyroskopowemu. Jej zaletą jest duża celność, jednak ze względu na długi czas nabijania pierwszych egzemplarzy stosowana była początkowo jedynie w broni myśliwskiej lub wyborowej (np. arkebuzach). Powszechne stosowanie luf gwintowanych miało miejsce w drugiej połowie XIX wieku wraz z wynalezieniem amunicji zespolonej i broni odtylcowej.

Karabin Hall-North M1843 - amerykański odtylcowy karabin kapiszonowy, posiadający zamek skrzynkowy oraz umieszczony centralnie kurek. Był używany podczas wojny amerykańsko-meksykańskiej oraz wojny secesyjnej.

Opis konstrukcji

Zamek Halla stworzony dla odtylcówki zawierał mechanizm uderzeniowy, centralnie montowany kurek i krzesiwo, wszystko to obracało się na zamontowanej z tyłu śrubie na zawiasie. Aby załadować broń, żołnierz naciskał na sprężynującą dźwignię pod łożem broni i przekręcał blok do góry. Odmierzona ilość prochu była wsypywana do komory (albo z prochownicy, albo z papierowego ładunku) i następnie wsuwano bezpiecznie kulę. Blok był zamykany, panewka podsypywana i broń była gotowa do strzału. Przy pewnej wprawie karabin Halla mógł być załadowany kilkukrotnie szybciej niż standardowy, odprzodowy, gładkolufowy muszkiet lub ładowana na flejtuch gwintówka. Początkowo stosowany mechanizm zamka skałkowego zastąpiono kapiszonowym. Tylną część lufy stanowiła komora nabojowa, która była zamocowana na osi umożliwiającej jej obrót i otworzenie w taki sposób, że możliwe było włożenie ładunku prochowego i kuli od przodu komory. Sposób ładowania broni pozostał właściwie taki sam jak broni odprzodowej, ale na krótszym odcinku. Bardzo podobnie ładowało się komory nabojowe w bębenkach ówczesnych rewolwerów kapiszonowych.

Rewolwer – pierwsza w historii wielostrzałowa broń palna powtarzalna (nieautomatyczna; krótka, bardzo rzadkie są konstrukcje rewolwerów samopowtarzalnych), w której funkcję magazynka niewymiennego (magazynu) spełnia obrotowy bęben z kilkoma komorami nabojowymi (zwykle sześcioma). Najnowsze konstrukcje rewolweru wykorzystują mechanizmy pozwalające na jednoczesny obrót bębna oraz napięcie kurka w wyniku ściągania języka spustowego. W najwcześniejszych rewolwerach napięcie kurka i obrót bębna były dokonywane ręcznie. Pierwsza udana konstrukcja rewolweru autorstwa Colta umożliwiała obrót i ustalenie bębna we właściwej pozycji poprzez odciągnięcie kurka. W wyniku obrotu bębna wokół osi równoległej do osi lufy, poszczególne komory nabojowe (z nabojami) ustawiają się kolejno na przedłużeniu osi lufy. Po odpaleniu spłonki naboju za pomocą kurka, pocisk opuszcza komorę nabojową w bębnie, przedostając się do lufy i następnie wylatując z niej.

Karabin Spencera (Spencer repeating rifle) – amerykański karabin powtarzalny kalibru 14 mm, przeładowywany przy pomocy dźwigni (lever-action) z siedmionabojowym magazynkiem rurowym, z okresu wojny secesyjnej. Produkowany był także w krótszej i lżejszej odmianie "karabinka" (Spencer carbine). Został zaprojektowany w 1860 przez Christophera Spencera. Używany był przez Armię Unii, szczególnie przez oddziały kawaleryjskie. Pomimo znacznie lepszych osiągów od używanych wówczas karabinów ładowanych odprzodowo, nie wyparł ich całkowicie aż do końca wojny.

Aby zrozumieć zasadę działania karabinu Halla, należy sobie wyobrazić krótki jednostrzałowy pistolet odprzodowy, do którego dołączono drugą, długą lufę. Lufa miała szesnaście gwintów, jednakże pierwsze 1½ cala były gładkie, dla ułatwienia ładowania.

Użycie bojowe

Karabin Halla M1819 był używany między innymi podczas drugiej wojny seminolskiej (1836-1842r)

Komora nabojowa - tylna część przewodu lufy lub otwór w bębnie rewolwerowym, w której umieszcza się nabój. W broni odtylcowej jej wlot jest zamykany zamkiem. Ma najczęściej kształt i wielkość odpowiadające kształtowi łuski naboju.

Kapiszon – w dawnej broni strzeleckiej, rodzaj spłonki, w formie miedzianej lub mosiężnej miseczki lub kapelusika, posiadającej wewnątrz warstwę piorunianu rtęci, stosowane były także kapiszony mające formę porcji mieszaniny inicjującej naniesionej na papierową taśmę.

Zobacz taże

Karabin Hall-North M1843

Linki zewnętrzne

John H. Hall na stronie Harpers Ferry Park [dostęp 31.03.2012]

O karabinku Halla na forum dyskusyjnym miłośników pneumatyków i innej broni [dostęp 31.03.2012]

Przypisy

Guns of Harpers Ferry str. 79
Guns of Harper's Ferry, s. 78