Karabin Martini-Henry - Polski Serwis Naukowy

Martini-Henry Mk IV

Karabin Martini-Henry
A) zamek otwarty
B) zamek zamknięty

Martini-Henry – brytyjski karabin jednostrzałowy wprowadzony do uzbrojenia w drugiej połowie XIX wieku.

Historia

W 1866 roku do uzbrojenia armii brytyjskiej przyjęto jednostrzałowy, odtylcowy karabin Enfield-Snider. Był to przebudowany odprzodowy karabin Enfield M1853. Natychmiast po rozpoczęciu procesu przebudowy starych karabinów odprzodowych rozpoczęto przygotowania do wprowadzenia do uzbrojenia nowej konstrukcji, od początku projektowanej jako broń odtylcowa.

Komora nabojowa - tylna część przewodu lufy lub otwór w bębnie rewolwerowym, w której umieszcza się nabój. W broni odtylcowej jej wlot jest zamykany zamkiem. Ma najczęściej kształt i wielkość odpowiadające kształtowi łuski naboju.

Mosiądz – stop miedzi i cynku, zawierający do 40% cynku. Może zawierać dodatki innych metali, takich jak ołów, aluminium, cyna, mangan, żelazo, chrom oraz krzem. Topnieje w temperaturze ok. 1000 °C (zależnie od gatunku).

Pierwszy konkurs odbył się w 1866 roku, ale pomimo przedstawienia komisji konkursowej ponad 100 konstrukcji nie wyłoniono zwycięzcy. W 1867 roku ogłoszono drugi konkurs. Tym razem zdecydowano się na oddzielny wybór mechanizmu zamkowego i lufy. W wyniku testów około 50 karabinów komisja zdecydowała że najlepszy będzie karabin łączący zamek skonstruowany przez Friedricha von Martini z lufą konstrukcji Alexandra Henry'ego.

Zulusi - lud negroidalny obejmujący większość grup ludności Nguni. Zulusi mówią językiem zulu, z rodziny bantu, zbliżonym do języka xhosa. Zamieszkują Afrykę Południową, zajmują się pasterstwem.

Enfield - północna dzielnica Londynu. Mieści się tam duże centrum handlowe w części dzielnicy Enfield Town. Dzielnica za zabudowaniem typowo wiktoriańskim. Na terenie Enfield znajdują się 3 duże parki, szpital i 3 komisariaty policji. Transport na Enfield jest stosunkowo dobrze zorganizowany. Przeważa tu komunikacja autobusowa (autobusy 121, 313, 279, 497, 397, W8). Istnieją również 3 odrębne linie kolejowe. Z Enfield Lock na lotnisko w Stansted potrzeba ok. 30 minut czasu. Główne drogi Enfield to Suothbury Road i Hertford Road oraz Cambridge Road prowadząca do autostrady M25 łączącej Londyn z innymi miastami północnej części Wielkiej Brytanii.

Skonstruowany przez Martiniego zamek był zamkiem obrotowym, o osi obrotu zamka prostopadłej do osi lufy, otwieranym przy pomocy dźwigni znajdującej się za osłoną spustu. Zamek ten był rozwinięciem zamka opatentowanego w 1862 roku przez Henry'ego Peabody. Podstawową różnicą było zastosowanie sprężyny działającej na masywną iglicę podczas gdy karabin Peabody miał kurek zewnętrzny. Po opatentowaniu zamka Mortiniego w 1868 roku Peabody oskarżył go o naruszenie swojego patentu, ale nie zdecydował się na wytoczenie procesu.

Broń odprzodowa – broń palna ładowana od strony wylotu lufy (od przodu). Była pierwszym rodzajem broni palnej, używanym od XIII do XIX w., obejmującym zarówno działa jak i broń strzelecką. Od połowy XIX w. była wypierana przez broń odtylcową. Obecnie broń odprzodową stanowią jedynie moździerze i niektóre typy granatników.

Karabin jednostrzałowy - rodzaj karabinu, w którym strzelec po oddaniu strzału musi za pomocą zamka wyjąć łuskę, włożyć na jej miejsce nowy nabój i przeładować broń przed oddaniem kolejnego strzału.

W 1869 roku wyprodukowano 200 karabinów Martini-Henry, a następnie dostarczono je kilku jednostkom armii i Royal Navy w celu przeprowadzenia testów w warunkach polowych. Karabin oceniono dobrze, ale skarżono się na zbyt niską energię wylotową pocisku naboju kalibru .450 Martini. W celu zwiększenia energii pocisku łuskę wydłużono i zwiększono ładunek prochu czarnego do 5,5 g, ale wtedy pojawiły się problemy z wytrzymałością długiej, papierowej łuski. Ostatecznie do zasilania nowego karabinu przystosowano sprawdzony nabój .577 Enfield-Snider. Jego łuskę zwężono w przedniej części i osadzono w niej pocisk kalibru .450. Nowy nabój .577/.450 Martini-Henry został przetestowany w 1870 roku razem z 22 karabinami z odpowiednio zmodyfikowanymi komorami nabojowymi. Po pomyślnym przetestowaniu karabinów i zmodyfikowanej amunicji przewodniczący komisji konkursowej zarekomendował wprowadzenie nowej broni do uzbrojenia.

Broń odtylcowa – broń palna ładowana od wlotu lufy (od tyłu broni). Rozpowszechniła się od drugiej połowy XIX wieku, zastępując różne wzory broni odprzodowej. Istotnym elementem broni odtylcowej jest zamek, zamykający wlot lufy po załadowaniu, a przed oddaniem strzału. Rozróżniamy broń odtylcową: jednostrzałową, powtarzalną, samopowtarzalną i samoczynną. Nowoczesna broń palna (z wyjątkiem niektórych typów moździerzy i granatników) jest bronią odtylcową.

Martini-Henry został oficjalnie przyjęty do uzbrojenia w kwietniu 1871 roku i w ciągu kilku lat zastąpił karabiny Enfield-Snider. Nowe karabiny zostały wkrótce użyte podczas wojny w Afganistanie (1878-1880) oraz wojen z Zulusami (1879 r.). Wprowadzono także nową amunicję w łusce metalowej.

W 1884 roku podczas odsieczy Chartumu pojawiły się ponownie kłopoty z amunicją. Zastosowana w amunicji Martini-Henry łuska metalowa składała się z żelaznego dna połączonego ze ściankami z cienkiego mosiądzu. W wysokiej temperaturze, przy wysokim zapyleniu kilkakrotnie doszło do wypadków urwania dna łuski podczas otwierania zamka lub prób wybicia łusek zablokowanych wewnątrz komory nabojowej wyciorem. W efekcie rozpoczęto produkcję naboi z łuską wykonaną całkowicie z mosiądzu.

W latach 80. wieku pojawił się projekt wprowadzenia do uzbrojenia karabinu o mniejszym kalibrze. Prowadzono także próby różnych wzorów karabinów wyposażonych w magazynki. Jako rozwiązanie tymczasowe zaproponowano wprowadzenie do uzbrojenia wersji karabinu Martini-Henry wyposażonej w lufę kalibru .410. Przy okazji proponowano wydłużenie dźwigni zamkowej co miało ułatwić otwieranie zamka. Ostatecznie na wprowadzenie nowego naboju nie zdecydowano się i karabiny Martini-Metford zostały przebudowana (wymieniono lufy na lufy kalibru 577/.450) i wprowadzone do uzbrojenia jako Martini-Henry Mk IV).

W latach 90. rozpoczął się proces zastępowania karabinów Martini-Henry nowymi karabinami powtarzalnymi Lee-Metford. Wycofywane z jednostek liniowych armii brytyjskiej karabiny trafiły do uzbrojenia armii indyjskiej gdzie zastąpiły karabiny Enfield-Snider. W uzbrojeniu jednostek Home Guard karabiny Martini-Henry dotrwały wybuchu I wojny światowej.

Wersje

karabiny

Martini-Henry Mark I – pierwsza wersja seryjna. produkcję tej wersji karabinu zakończono około 1880 roku, po wyprodukowaniu 500 000 egz. Większość wyprodukowanych karabinów wersji Mk I została później przebudowana do wersji Mk II. Karabiny Martini-Henry Mk I były produkowane przez Royal Small Arms Factory (RSAF) w Enfield i Birmingham Small Arms (BSA)

Martini-Henry Mark II – wersja ze zmodernizowanym mechanizmem spustowym, wyposażona w nowy wycior. Produkowana do 1889 roku w zakładach RSAF, BSA, London Small Arms (LSA), oraz National Arms and Ammunition Co (NAA)

Martini-Henry Mark III – wersja ze zmodernizowanym mocowaniem kolby i mniejszym wskaźnikiem napięcia kurka. Wzór został zatwierdzony w sierpniu 1879 roku, a oficjalnie wprowadzony do uzbrojenia w marcu 1882 roku. Produkowany przez RSAF, BSA, LSA, NAA i Henry Rifled Barrel Company

Martini-Henry Mark IV – przebudowane karabiny Martini-Metford. Produkowany przez RSAF (istnieją egzemplarze z oznaczeniami BSA, ale nie istnieją dokumenty potwierdzające produkcję tej wersji karabinu w tej firmie).

karabinki

Martini-Henry Carbine Mark I (M-H Carbine, Cavalry Mark I) – karabinek przeznaczony dla kawalerii. Wyposażony w lufę długości 543 mm. Używany przez brytyjską kawalerię w latach 1877-1882, produkowany do 1889 r. (po 1882 dla armii indyjskiej). Jedynym producentem była RSAF.

Martini-Henry Garrison Artillery Carbine – wersja karabinka Mk I wyposażona w bagnet.

Martini-Henry Artillery Carbine Mark I – karabinek przeznaczony dla artylerzystów. Zastąpił Martini-Henry Garrison Artillery Carbine. Podobnie jak on wyposażony w bagnet.

Martini-Henry Artillery Carbine Mark II – przebudowane karabiny Mk II wyposażone w skróconą lufę długości 271 mm.

Martini-Henry Artillery Carbine Mark III – zmodernizowana wersja karabinka Mk II z celownikiem wyposażonym w osłony i lżejszą lufą. Karabinki tej wersji powstawały przez przebudowę karabinków Mk II. Powstało niewiele karabinków tej wersji.

Przekrój części zamkowej karabinu Martini-Henry
A) śruba łącząca kolbę z tylcem komory zamkowej
B) zamek
C) oś zamka
D) tylec komory zamkowej
E) dźwignia zamkowa
F) oś zaczepy spustowego
G) zaczep spustowy (górna część)
H) iglica
I) wślizg nabojowy
J) komora nabojowa
K) sprężyna uderzeniowa
L) zaczep spustowy (dolna część)
M)oś wyrzutnika
N,O) ramiona wyrzutnika

Opis

Martini-Henry był bronią jednostrzałową, z zamkiem obrotowym, o osi prostopadłej do osi lufy. Mechanizm spustowy z sprężyną uderzeniową działającą bezpośrednio na masywną iglicę.

Zamek był otwierany przy pomocy dźwigni umieszczonej za osłoną spustu. Odchylenie dźwigni do dołu powodowało opadnięcie przedniej części zamka w dół i odsłonięcie wlotu komory nabojowej. Jeśli w lufie znajdowała się łuska, następowało jej częściowe wysunięcie przez wyrzutnik. Po ewentualnym całkowitym usunięciu łuski nabój wkładano ręcznie do komory nabojowej i zamykano zamek. Zamknięcie zamka powodowało napięcie sprężyny uderzeniowej (na prawej stronie komory zamkowej znajdował się wskaźnik napięcia iglicy).

Lufa stalowa, gwintowana, z czterema bruzdami prawoskrętnymi.

Martini-Henry był wyposażony w łoże i kolbę drewniane.

Mechaniczne przyrządy celownicze składające się z muszki i celownika schodkowo-ramkowego (nastawy celownika do 1326 m).

Bibliografia

Ilustrowana Encyklopedia, Broń strzelecka XIX wieku, ESPADON 1995, ISBN 83-85489-14-2

Linki zewnętrzne

martinihenry.com

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Karabin Martini-Henry