Karabin przeciwpancerny - Polski Serwis Naukowy

Karabin przeciwpancerny – broń strzelecka, odmiana karabinu, o kalibrze do 20 mm, zaprojektowana do zwalczania czołgów i innych pojazdów pancernych, nazywany też rusznicą przeciwpancerną.

Próby zwalczania czołgów z karabinów

Karabin przeciwpancerny PTRS

Po pojawieniu się na polach bitewnych I wojny światowej brytyjskich czołgów, rozpoczął się wyścig zbrojeń pomiędzy pancerzem a metodami jego penetracji. Pierwszą, improwizowaną odpowiedzią niemiecką na problem niszczenia czołgów przez piechotę był tzw. "odwrócony nabój", wystrzeliwany z normalnych karabinów piechoty. Był to zwykły, używany wtedy nabój typu 7,92 x 57 mm Mauser z nieco powiększonym ładunkiem prochowym i pociskiem obróconym o 180°, co dawało mu nieco większą możliwość przebicia pancerza.

Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Następnym rozwiązaniem był "K Patrone" (nabój K) - Patrone SmK Kurz 7,92mm - specjalnie opracowany nabój przeciwpancerny, który mógł być wystrzeliwany z normalnego karabinu. Miał zwiększony ładunek prochowy i pocisk ze stalowym rdzeniem. K Patrone miał ok. 30% szansę na przebicie pancerza grubości 8 mm, ale następne generacje czołgów miały już grubsze opancerzenie, którym nie mógł zagrozić. Naboje te pozostały jednak w użyciu, używane były z reguły przez snajperów do niszczenia samochodów, lekkich pojazdów opancerzonych, a także dział nieprzyjaciela. Największym problemem z nabojem K było to, że jego używanie powodowało przedwczesne zużycie lufy karabinu, a często blokowały one zamek do tego stopnia, że nie można go było powtórnie otworzyć bez użycia młotka.

PzKpfw III (Panzerkampfwagen III) – niemiecki czołg średni z okresu II wojny światowej. Był najbardziej dynamicznie rozwijanym modelem służącym w armii III Rzeszy. Uzbrojeniem pierwszych egzemplarzy, wybudowanych w 1937 roku, były działa kalibru 37 mm. Ponieważ nie sprawdzały się one w walce z czołgami alianckimi, już w 1940 roku zaczęto produkować czołgi wyposażone w armaty kalibru 50 mm (zarówno krótko- jak i długolufowe). W połowie 1942 roku rozpoczęto przezbrajanie wozów w krótkolufowe działa kalibru 75 mm. Ograniczono też ich rolę do bezpośredniego wspierania własnej piechoty i osłaniania czołgów ciężkich PzKpfw VI Tiger przed piechotą przeciwnika. W połowie 1943 roku zupełnie zaprzestano ich produkcji, a przed końcem roku następnego, wozy PzKpfw III niemal zupełnie zniknęły z oddziałów frontowych. Kilka z nich pozostało jednak do końca wojny, głównie w jednostkach okupacyjnych.

M2 - amerykański wielkokalibrowy karabin maszynowy kal. 12,7 mm zaprojektowany tuż po zakończeniu I wojny światowej przez Johna Browninga i nadal używany w armii Stanów Zjednoczonych.

Rozwój karabinów przeciwpancernych

Pierwszym prawdziwym karabinem przeciwpancernym był zaprojektowany przez Niemców Mauser M1918 kalibru 13,2 mm. Ta broń była już w stanie przebić pancerze nowszych czołgów, ale nie była ona popularna wśród żołnierzy, jako iż była trudna w użyciu i miała bardzo duży odrzut, do tego stopnia, że przy strzelaniu z niego często łamał on obojczyk strzelającego.

Obojczyk (łac. clavicula) – jest to kość długa, łącząca łopatkę i mostek. Ma kształt podłużny, jest wygięta lekko w kształcie litery S. Ma koniec barkowy (łac. extrermitas acromialis) - boczny i koniec mostkowy (łac. extremitas sternalis) - przyśrodkowy.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach 30. powstało kilka konstrukcji karabinów przeciwpancernych, lecz nie zyskały większej popularności w armiach świata. Armia brytyjska używała kb ppanc Boys, który jednak mimo dużego kalibru 13,9 mm miał przeciętne osiągi. W Niemczech wprowadzono karabiny PzB 38 7,92 mm, a w Polsce podjęto produkcję (utrzymywaną w sekrecie) własnego karabinu wz. 35 (Ur, "Urugwaj"), również kalibru 7,92 mm. W Finlandii (Lahti L-39), Japonii (97 shiki) i Szwajcarii (Solothurn S-18/1000) wprowadzono karabiny ppanc kalibru 20 mm, klasyfikowane też jako działka. Już podczas II wojny światowej, w ZSRR wprowadzono do masowej produkcji dwa kb ppanc: PTRD i PTRS kalibru 14,5 mm.

Strzelec wyborowy to żołnierz lub członek innej uzbrojonej formacji wyszkolony w precyzyjnym strzelaniu na dużą odległość, obserwacji i maskowaniu. Uzbrojenie strzelca wyborowego stanowi karabin wyborowy, specjalnie wyselekcjonowana broń wyposażona w celownik optyczny, noktowizor lub inny celownik umożliwiający celne strzelanie na duże odległości. Zadaniem strzelca wyborowego na polu walki jest eliminowanie ważnych celów pojawiających się w krótkim czasie. Mogą nimi być strzelcy wyborowi wroga, łącznicy, obsługa broni ciężkiej (karabiny maszynowe, działa, moździerze), załogi pojazdów pancernych uszkodzonych na polu walki, dowódcy.

Broń strzelecka jest to broń palna przystosowana do amunicji strzeleckiej, której kaliber nie przekracza na ogół (z wyjątkiem wyspecjalizowanych środków np. granatników, rusznic przeciwpancernych) 20 mm. Do broni strzeleckiej zaliczamy także granaty ręczne.

polski karabin przeciwpancerny "UR" używany podczas Kampanii wrześniowej 1939

Przed II wojną światową badania nad karabinami przeciwpancernymi prowadzono także w Stanach Zjednoczonych, nie opracowano jednak specjalnego karabinu stricte przeciwpancernego, a do tej roli przeznaczono karabin maszynowy kalibru 12,7 mm M2.

PTRD (ros. Противотанковое ружье Дегтярева обр. 1941 г. - ПТРД-41) - radziecki półautomatyczny karabin przeciwpancerny.

Karabin przeciwpancerny wzór 35 (kb ppanc wz.35), znany także jako Ur (kb Ur) (używana jest również nazwa 7,9 mm rusznica przeciwpancerna UR) — polski karabin przeciwpancerny, skonstruowany w połowie lat trzydziestych i produkowany od 1938 roku w Fabryce Karabinów w Warszawie.

W początkowym okresie II wojny światowej, karabiny przeciwpancerne były bardzo skuteczną bronią do zwalczania broni pancernej. Pierwsze ich użycie miało miejsce w czasie Kampanii wrześniowej w 1939 roku. Karabin przeciwpancerny wz. 35 był na wyposażeniu większości polskich oddziałów walczących w tej kampanii. Dzięki zastosowaniu w nim amunicji o kalibrze 7.92 mm stał się bardzo skuteczną bronią przeciw niemieckim czołgom Panzer I, II i III, a także czeskich czołgów będących na niemieckim wyposażeniu takich jak LT-35 i LT-38). Z odległości 300 metrów amunicja ta była w stanie przebić pancerz wszystkich pojazdów o pancerzu grubości 15 mm. Natomiast z odległości 100 m przebijał pancerz grubości 37 mm.

PzKpfw II (Panzerkampfwagen II) – niemiecki czołg lekki, wykorzystywany w latach II wojny światowej. Aż do 1941 roku był podstawowym czołgiem w dywizjach pancernych III Rzeszy. Słabe opancerzenie, dochodzące do 35 mm od frontu i wynoszące zaledwie 14,5 mm z boku i z tyłu, czyniło go niezwykle wrażliwym na ogień nieprzyjacielskich czołgów i dział. Także uzbrojenie, które stanowiło działo kalibru 20 mm, było niewystarczające by zniszczyć większość wrogich wozów pancernych. Dlatego też w 1942 roku zdegradowano go do działań rozpoznawczych i przeciwpartyzanckich i starano się go zastąpić czołgami średnimi PzKpfw III i PzKpfw IV.

Rusznica (staropolskie ruśnica z cz. rusnice) – dawna ręczna długa broń palna, strzelba początkowo bez zamka, później z zamkiem lontowym albo kołowym. Używana w Europie od połowy XV do początku XVII wieku. Rusznice były wykorzystywane przez wojsko kwarciane (od połowy XVI wieku).

Nowsze generacje czołgów otrzymały opancerzenie chroniące je całkowicie przed pociskami karabinów przeciwpancernych i po wojnie karabiny przeciwpancerne zanikły. Ich rolę jako broni piechoty przeznaczonej do zwalczania pojazdów opancerzonych i czołgów przejęły wprowadzone w toku wojny pancerzownice takie, jak Bazooka czy Panzerfaust.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Lahti L-39 – fiński samopowtarzalny karabin przeciwpancerny wykorzystywany między innymi w czasie wojny zimowej ze Związkiem Radzieckim. Broń kalibru 20 mm x 138 mm Solothurn, o masie 49.5 kg. Przy prędkości pocisku 800 m/s osiąga energia wylotowa pocisku siegała 50.000J. Podobnie jak inne karabiny przeciwpancerne był skuteczną bronią przeciw czołgom tylko w początkowej fazie wojny, później używany był przeciw lekkim pojazdom, jako karabin snajperski dalekiego zasięgu i improwizowana broń przeciwlotnicza. Z racji na duży rozmiar i duży odrzut karabin ten został przez żołnierzy ochrzczony "Norsupyssy" ("Strzelba na słonie").

Od lat 80. w wielu armiach świata wprowadza się tzw. "wielkokalibrowe karabiny wyborowe" (ang. AMR (Anti Materiel Rifle) - karabin do niszczenia sprzętu technicznego), których koncepcja częściowo wywodzi się z karabinów przeciwpancernych - służą one do precyzyjnego niszczenia lekkiego sprzętu z dużych odległości.

Wielkokalibrowy karabin wyborowy (ang. "anti-matériel rifle" (AMR) – dosłownie "karabin przeznaczony do niszczenia sprzętu technicznego") to specjalny karabin, zwykle o kalibrze przynajmniej 12,7 mm, w czasie pokoju zazwyczaj używany do niszczenia niewybuchów, a w czasie wojny do niszczenia lekko opancerzonych celów przeciwnika.

Panzerfaust – niemiecki bezodrzutowy granatnik przeciwpancerny jednorazowego użytku. Panzerfaust jako indywidualna broń przeciwpancerna był zgodnie z zamierzeniami bronią tanią, łatwą w produkcji, prostą w użyciu i skuteczną.

Przypisy

Zbigniew Gwóźdź, Piotr Zarzycki "Polskie konstrukcje broni strzeleckiej", SIGMA NOT 1993 ISBN 83-85001-69-7

Linki zewnętrzne

Niemieckie karabiny przeciwpancerne - Panzerbüchse (Zdjęcia)

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Karabin przeciwpancerny