Karabiny Lee-Enfield - Polski Serwis Naukowy

Lee-Enfield – brytyjskie karabiny powtarzalne, podstawowa broń żołnierzy brytyjskich od 1895 do 1955 roku.

Historia

W 1888 roku armia brytyjska przyjęła do uzbrojenia karabin Lee-Metford. Był to powtarzalny karabin strzelający amunicją elaborowaną prochem czarnym. Łączył on czterotaktowy zamek i magazynek konstrukcji Jamesa Parrisa Lee z lufą skonstruowaną przez Williama Ellisa Metforda.

Była to udana broń, ale wynalezienie prochu bezdymnego sprawiło, że szybko stała się przestarzała. Początkowo próbowano dostosować karabin Lee-Metford do zasilania amunicją elaborowaną prochem bezdymnym, ale okazało się, że gwint lufy skonstruowanej przez W.E. Metforda ulega szybkiemu zużyciu.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Gewehr 98 (Gew98) – standardowy karabin niemiecki w czasie I wojny światowej. Produkowany od 1898 roku do teraz. Wykorzystywany do celów militarnych, łowieckich i sportowych.

Rozwiązaniem okazało się zastosowanie lufy o nowym profilu gwintu skonstruowanej w rządowej fabryce broni w Enfield. Karabin powstały z połączenia nowej lufy z resztą mechanizmów karabinu Lee-Metford otrzymał nazwę Lee-Enfield.

W listopadzie 1895 roku przyjęto do uzbrojenia karabin .303, Rifle, Magazine, Lee-Enfield (MLE). W następnym roku do uzbrojenia przyjęto karabinek Lee-Enfield Cavalry Carbine MK.I (LEC).

W czasie II wojny burskiej (1899-1902) armia brytyjska używała obu wersji karabinu Lee-Enfield. Doświadczenia wojenne wykazały że MLE jest zbyt długi i nieporęczny, natomiast LEC ma z powodu za krótkiej lufy mały zasięg. W rezultacie przyjęto do uzbrojenia broń, której lufa miała długość pośrednią pomiędzy karabinem, a karabinkiem tzw. krótki karabin. Został on przyjęty do uzbrojenia w 1903 roku jako Short, Magazine, Lee-Enfield MK I (SMLE Mk I). W następnych latach trwało udoskonalanie karabinu, w efekcie którego w 1907 roku przyjęto do uzbrojenia wersję SMLE Mk III.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Magazynek – część składowa broni palnej służąca za wewnętrzny zapas nabojów. Magazynki dzielą się na stałe (wewnętrzne) i wymienne. Magazynki stałe są stosowane w starszych wzorach pistoletów, karabinów powtarzalnych, karabinów samopowtarzalnych, ręcznych karabinów maszynowych oraz we współczesnych strzelbach powtarzalnych i półautomatycznych. Magazynki wymienne stosuje się praktycznie we wszystkich współczesnych rodzajach broni palnej.

US Rifle, .30 caliber, Model of 1917
(Enfield M1917)

Jednocześnie z udoskonalaniem Lee-Enfielda trwały prace nad karabinem Pattern 14 (P14) łączącym rozwiązania karabinów SMLE i Mauser wz. 1898, który miał się stać jego następcą. Wybuch pierwszej wojny światowej sprawił, że z planów masowej produkcji karabinu P14 w Wielkiej Brytanii zrezygnowano. Był on produkowany w USA (w zakładach Remingtona i Winchestera) a jego wersja kalibru 7,62 x 63 mm została przyjęta do uzbrojenia armii amerykańskiej jako US Rifle, .30 caliber, Model of 1917.

Karabin powtarzalny to rodzaj karabinu, w którym strzelec każdorazowo po oddaniu strzału musi ręcznie dokonać repetacji (przeładowania) przez wykonanie odpowiednich ruchów zamkiem, natomiast nabój podawany jest z magazynka.
Strzał, Magazyn o broni - czasopismo o broni strzeleckiej ukazujące się od 2002 roku wydawane przez wydawnictwo Magnum-X. W latach 2002-2004 Strzał był dwumiesięcznikiem, od 2005 roku ukazuje się co miesiąc.

Pierwsza wojna światowa dowiodła wartości karabinu SMLE. Okazało się, że dzięki pojemnemu magazynkowi i odpowiednio ukształtowanej rączce zamkowej ma wyższą szybkostrzelność niż inne karabiny powtarzalne. Zalety Lee-Enfielda sprawiły, że zrezygnowano z zastąpienia go karabinem P14. Cały czas trwały także prace nad udoskonaleniem konstrukcji karabinu i uproszczeniem jego produkcji. W 1922 roku powstała wersja SMLE Mk V z celownikiem przeziernikowym. W dwa lata później po wyprodukowaniu 20 000 egzemplarzy tego karabinu zastąpiła go wersja SMLE Mk VI.

Proch bezdymny, bawełna strzelnicza, miotający materiał wybuchowy wynaleziony pod koniec XIX wieku. Wytwarzany jest z azotanu (V) celulozy z dodatkiem nitrogliceryny jako regulatora tempa spalania. Eksplodując nie wytwarza substancji pylistych, a jedynie klarowne produkty gazowe: CO, CO2, N2 – stąd nazwa. Szeroko używany w armiach świata jako ładunek miotający do broni strzeleckiej i dział artyleryjskich (także okrętowych).
Odrzut broni - ruch broni palnej (lub lufy z częściami do niej zamocowanymi) w kierunku przeciwnym do ruchu wystrzelonego pocisku wywołany działaniem siły ciśnienia gazów prochowych na zamknięty koniec lufy. Prędkość odrzutu broni rośnie od zera (w momencie rozpoczęcia ruchu pocisku w lufie) do wartości maksymalnej osiąganej po opuszczeniu lufy przez pocisk. Wartość maksymalna odrzutu jest zależna od masy (im większa tym mniejszy) i konstrukcji broni oraz od właściwości balistycznych naboju (naboje z pociskami o dużym pędzie dają duży odrzut). W celach obliczeniowych stosuje się pojęcie odrzutu swobodnego broni którego miarą jest energia odrzutu. Zjawisko odrzutu jest wykorzystywane do napędzania automatyki broni. Aby zmniejszyć odrzut broni często stosuje się hamulec wylotowy, zmniejszający oddziaływanie broni na strzelca lub otoczenie (w artylerii lufowej).

W 1926 roku brytyjska armia zmieniła oznaczenie karabinu SMLE Mk. III na No.1 Mk III.

Lee-Enfield No 4 MK I

W 1931 roku w wyniku dalszego doskonalenia karabinu Lee-Enfield powstał karabin No.4 Mk I został on przyjęty do uzbrojenia, ale nie rozpoczęto jego masowej produkcji ponieważ uznano, że zapasy karabinów pozostałe po pierwszej wojnie światowej są wystarczające.

W 1940 roku w czasie ewakuacji spod Dunkierki armia brytyjska straciła prawie ćwierć miliona karabinów. Brytyjczycy zaczęli odczuwać tak duże braki, że z magazynów wydobyto nawet karabiny P14 (w międzyczasie przemianowane na No.3). Konieczność szybkiego wyprodukowania dużej ilości karabinów sprawiła, że zdecydowano, że zakłady w Enfield będą nadal produkowały karabiny No.1, a karabiny No.4 Mk I będą produkowane w nowo zbudowanych zakładach w Maltby, Fazakerley i Shirley. W rezultacie pierwsze karabiny No.4 trafiły w ręce brytyjskich żołnierzy na wiosnę 1942 roku. W tym samym roku powstała też uproszczona wersja No.4 Mk I*.

Karabin wyborowy - (karabin strzelca wyborowego) karabin przeznaczony dla strzelca wyborowego w celu prowadzenia ognia pojedynczego na dużą odległość, z dużą precyzją, używany do likwidowania pojedynczych, istotnych dla przeciwnika celów (głównie osób), w odległości do kilkuset metrów. Jest to wyselekcjonowany model broni standardowej lub konstrukcja oryginalna przeznaczona wyłącznie do tego celu. Posiada osprzęt umożliwiający precyzyjne prowadzenie ognia na znacznych (do około 1000 m) odległościach (celownik optyczny), także w nocy, z użyciem noktowizora. Broń powtarzalna lub samopowtarzalna, istnieją też modele strzelające ogniem ciągłym (HK G3SG1).
Druga wojna burska – wojna toczona pomiędzy burskimi republikami Transwalu i Oranii a Imperium brytyjskim w latach 1899-1902. Po początkowych sukcesach strony burskiej, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę brytyjską. Walki typu partyzanckiego trwały jednak jeszcze przez dwa lata. Na tak długi opór miało wpływ szczególnie to, że Burowie otrzymywali wsparcie w uzbrojeniu z pobliskiej niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Liczyli zresztą też na obiecaną interwencję Cesarstwa Niemieckiego. W czasie wojny Burowie organizowali samodzielne oddziały komandosów stawiające skuteczny opór. W celu stłumienia wojny partyzanckiej Brytyjczycy zorganizowali obozy koncentracyjne, w których internowali ludność cywilną z objętych walkami obszarów. Tworzyli także całe systemy blokhauzów mających powstrzymać przemieszczanie się partyzantów. Takie prowadzenie działań przez stronę brytyjską spotkało się z negatywnym odzewem prasy europejskiej i amerykańskiej. Ostateczne zwycięstwo odnieśli Brytyjczycy a republiki inkorporowano do korony jako dwie kolonie. Był to największy konflikt w którym udział brali Brytyjczycy od zakończenia wojen napoleońskich aż do I wojny światowej. W 1910 razem z kolonią przylądkową i kolonią Natalu stworzono z nich brytyjskie dominium znane jako Związek Południowej Afryki. Główne urzędy w tym państwie dostały się w ręce Burów coraz częściej nazywanych Afrykanerami.

Pomimo rozpoczęcia produkcji karabinu No.4 nie zaprzestano produkcji karabinu No.1 Mk III (do końca wojny był produkowany w Enfield, indyjskim Ishaphore i australijskich zakładach w Lithgow). Do końca wojny wyprodukowano około 6,7 miliona karabinów No.1 i 4,2 miliona karabinów No.4.

Lee-Enfield No 5 MK I "Jungle Carbine"

W 1944 powstała skrócona wersja No.5 Mk 1 określaną jako Jungle Carabine. Była ona przeznaczona dla żołnierzy walczących w dżungli, gdzie standardowe karabiny były za długie. Wersja ta została wycofana z uzbrojenia w 1947 roku ponieważ uznano, że ma zbyt duży odrzut i zbyt niską celność.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.
Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego ( w wyniku podpisania 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego przez 10 krajów europejskich: państw-członków Unii Zachodniej (Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Wielka Brytania) wraz z pięcioma dodatkowymi krajami (Dania, Islandia, Norwegia, Portugalia, Włochy) oraz USA i Kanadę. Początkowym celem istnienia organizacji, na mocy traktatu waszyngtońskiego, była obrona militarna przed atakiem ZSRR.

Już w czasie wojny zdawano sobie sprawę, że konieczne jest zastąpienie karabinu SMLE karabinem samopowtarzalnym. Wyprodukowano nawet krótką serię karabinu EXP-1, ale zakończenie wojny sprawiło, że Lee-Enfield pozostał na uzbrojeniu.

Jego następcą miał być karabin automatyczny No.9 (bardziej znany jako EM-2) strzelający nabojem 0.280 wprowadzony do uzbrojenia w 1951 roku. Jednak standaryzacja amunicji w ramach NATO sprawiła, że produkcję karabinu No.9 zakończono, a następcą SMLE stał się w 1955 roku karabin samopowtarzalny L1A1 SLR (licencyjny FN FAL w wersji 50-00).

Czarny proch jest rodzajem prochu wynalezionego przez taoistycznego chemika w Chinach w IX wieku i będącym praktycznie jedynym znanym materiałem wybuchowym miotającym aż do połowy XIX wieku. Dzisiaj został już prawie całkowicie wyparty przez bardziej efektywne materiały, takie jak proch bezdymny. Proch czarny był też używany w roli materiału kruszącego - obecnie też jest wyparty z tych zastosowań, np. przez trotyl. Cały czas jest jednak wytwarzany, używa się go obecnie głównie w sztucznych ogniach, silnikach rakiet modelarskich oraz replikach broni czarnoprochowej (ze swojej natury głównie odprzodowej).
Karabin samopowtarzalny - karabin, w którym po strzale następuje automatyczne przeładowanie, posiadający mechanizm spustowy umożliwiający strzelanie ogniem pojedynczym.

Enfield No.8 Mk 1

Jednak wprowadzenie nowego karabinu nie zakończyło użytkowania Lee-Enfielda w brytyjskiej armii. Część wycofanych karabinów przebudowano na karabiny wyborowe L42 (kalibru 7,62 × 51 mm NATO), część na karabinki sportowe No.8 Mk 1. Karabiny L42 zostały wycofane z uzbrojenia w drugiej połowie lat 80. XX wieku (zastąpiły je karabiny L96A1).

Enfield - północna dzielnica Londynu. Mieści się tam duże centrum handlowe w części dzielnicy Enfield Town. Dzielnica za zabudowaniem typowo wiktoriańskim. Na terenie Enfield znajdują się 3 duże parki, szpital i 3 komisariaty policji. Transport na Enfield jest stosunkowo dobrze zorganizowany. Przeważa tu komunikacja autobusowa (autobusy 121, 313, 279, 497, 397, W8). Istnieją również 3 odrębne linie kolejowe. Z Enfield Lock na lotnisko w Stansted potrzeba ok. 30 minut czasu. Główne drogi Enfield to Suothbury Road i Hertford Road oraz Cambridge Road prowadząca do autostrady M25 łączącej Londyn z innymi miastami północnej części Wielkiej Brytanii.
Gwint to śrubowe nacięcie na powierzchni walcowej lub stożkowej, zewnętrznej lub wewnętrznej. Komplementarne gwinty wewnętrzny i zewnętrzny mają tak dobrany kształt, że pasują do siebie. Ruch obrotowy elementu z gwintem zewnętrznym powoduje przesuwanie się tego elementu względem elementu z gwintem wewnętrznym.

Pomimo zakończenia po wojnie produkcji karabinów Lee-Enfield w Wielkiej Brytanii produkcję kontynuowano w Indiach. Już po wojnie powstała tam wersja karabinu No.1 kalibru 7,62 × 51 mm NATO produkowana do wczesnych lat 70. Jeszcze dłużej trwała produkcja karabinów kalibru .303 (znane są wyprodukowane w Indiach egzemplarze tego karabinu wyprodukowane w latach 80.).

International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.
Karabinek sportowy (kbks) – małokalibrowa broń strzelecka przeznaczona do szkolenia żołnierzy oraz w celach sportowych i rekreacyjnych. Wykonywana jako broń jednostrzałowa lub powtarzalna. Do szkolenia żołnierzy używa się karabinków o budowie i masie zbliżonej do broni bojowej. Np. kbks wz.48 jest zbliżony do karabinka wz.1944 kalibru 7,62 mm. Wersje sportowe są znacznie lżejsze i dokładniej wykonane. Broń ta i amunicja w połowie lat trzydziestych zastąpiła w szkoleniu tradycyjne karabiny z amunicją izbową.

Ocenia się, że łącznie wyprodukowano około 14 milionów karabinów Lee-Enfield wszystkich wersji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)