Karaganda - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°50′N 73°10′E / 49.833, 73.167

Karaganda (kaz. Қарағанды, Karagandy; ros. Караганда) – miasto w Kazachstanie, w Karagandyjskim Zagłębiu Węglowym; stolica obwodu karagandzkiego. Miasto posiada 446 200 mieszkańców (2006). Ośrodek wydobycia węgla kamiennego, przemysłów: maszynowego, chemicznego, materiałów budowlanych i spożywczego. W mieście znajduje się kilka szkół wyższych, m.in. uniwersytet (zał. w 1972 roku), uczelnia medyczna i politechnika; ponadto kilka instytutów badawczych, muzeum, teatry i ogród botaniczny. Miasto jest siedzibą Związku Polaków w Kazachstanie (zał. w 1994 roku).

Szachtior Karaganda (kaz. Шахтёр Қарағанды Футбол Клубы) – kazachski klub piłkarski z siedzibą w Karagandzie, grający w kazachskiej Priemjer-Lidze.

Priemjer-Liga (kaz. Казахстанская футбольная Премьер-лига) - najwyższy szczebel klubowych rozgrywek piłkarskich w Kazachstanie. Działa od 1992, jest kierowana przez Kazachski Związek Piłki Nożnej (kaz. Футбольный Союз Казахстана). W rozgrywkach uczestniczy 16 drużyn. Gra się systemem wiosna-jesień. Zwycięzca rozgrywek otrzymuje tytuł mistrza Kazachstanu, a spadkowicze trafiają do II ligi.

W mieście siedzibę ma klub piłkarski Szachtior Karaganda występujący w Kazachskiej Priemjer-Lidze.

Historia

Pierwsze osadnictwo na terenie miasta pojawiło się w 1856 roku. Rok później rozpoczęto eksploatację węgla kamiennego na małą skalę, w który zaopatrywano pobliską hutę miedzi. Wydobycie węgla wstrzymano w latach 20. XX wieku, jednak w 1931 roku, po zakończeniu budowy linii kolejowej oraz zarządzeniu, że Karaganda będzie głównym ośrodkiem węglowym, dostarczającym surowiec dla przemysłu w regionie Uralu, wznowiono eksploatację okolicznych złóż. W 1934 roku Karaganda otrzymała prawa miejskie, a w 1936 roku została ustanowiona centrum administracyjnym obwodu karagandzkiego Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Do roku 1939 liczba ludności miasta wzrosła do 166 tys. Rozwój miasta dokonał się w dużej mierze dzięki wykorzystaniu przymusowo pracujących robotników.

Kanał Irtysz-Karaganda (kaz.: Ертіс-Қарағанды каналы, Jertys-Karagandy kanały; ros.: канал Иртыш-Караганда, kanał Irtysz-Karaganda) – kanał irygacyjny w północno-wschodnim Kazachstanie, biegnący od Irtyszu koło miasta Aksu do Karagandy. Ma długość 458 km. Szerokość wynosi 20–40 m, głębokość 5–7 m. Przepływ w punkcie zasilania kanału przez Irtysz wynosi ok. 75 m³/s.

Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Europie (5,4% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba) i częściowo w Azji, powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego na długości 2340 km.

Znaczenie miasta wzrosło w czasie II wojny światowej, kiedy Niemcy zajęli Donieckie Zagłębie Węglowe i do Karagandy przeniesiono tamtejsze maszyny górnicze. Wydobycie węgla i produkcja maszyn górniczych wciąż odgrywa główna rolę w gospodarce miasta, jednak duże znaczenie mają także zakłady przetwarzające żelazo i stal, pochodzące z Karażału i Lisakowska. Ponadto miasto jest ośrodkiem przemysłu spożywczego i przemysłów lekkich; działają tam cementownie. Duża koncentracja przemysłu spowodowała zmniejszenie ilości zasobów wody w regionie, przez co konieczna była budowa kanału łączącego Karagandę z rzeką Irtysz (Kanał Irtysz-Karaganda), który został oddany do użytku w 1974 roku.

Obwód karagandzki (kaz: Қарағанды облысы, Qarağandı oblısı) to obwód Kazachstanu. Jego stolicą jest Karaganda, w której mieszka 437000 osób; w całym obwodzie mieszka 1375000 ludzi.

Irtysz (ros. Иртыш) – rzeka w azjatyckiej części Rosji (2010 km), w północno-wschodnim Kazachstanie (1835 km) i w zachodnich Chinach (525 km). Lewy dopływ Obu. Długość - 4248 km, powierzchnia zlewni - 1643 tys. km², średni przepływ u ujścia – 2260 m³/s.

10 kwietnia 1994 roku na kongresie w Karagandzie z połączenia sześciu organizacji polonijnych powstał Związek Polaków w Kazachstanie.

Przypisy

↑ Qaraghandy (Kazakhstan) (ang.). Encyclopedia Britannica. [dostęp 2010-08-11].
Irtysz–Karaganda, Kanał. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-08-11].
Związek Polaków w Kazachstanie. WIEM, darmowa encyklopedia. [dostęp 2010-08-11].