Karl von Zedlitz - Polski Serwis Naukowy

Karl Abraham von Zedlitz

Baron Karl Abraham von Zedlitz und Leipe (ur. 4 stycznia 1731 w Czarnym Borze (niem. Schwarzwaldau) koło Kamiennej Góry (niem. Landeshut) na Dolnym Śląsku, zm. 18 marca 1793) w Czerńczycach (niem. Kapsdorf) – pruski prezydent rządu śląskiego, potem królewski minister stanu, minister sprawiedliwości, do spraw kościoła i szkół za rządów Fryderyka Wielkiego.

Brandenburg an der Havel (powszechnie stosowna jest również forma skrócona Brandenburg; pol. hist. Branibór lub Branibórz) - miasto na prawach powiatu w Niemczech w kraju związkowym Brandenburgia, położone nad rzeką Hawelą.

Stanisław Antoni Salmonowicz (ur. 9 listopada 1931 w Brześciu nad Bugiem) – polski prawnik, profesor historii prawa, specjalizujący się w historii nowożytnej, historii prawa i historii administracji.

Ukończył Szkołę Rycerską w Brandenburgu, następnie został członkiem najwyższego trybunału w Berlinie. W roku 1770 został ministrem sprawiedliwości, a w rok później ministrem do spraw Kościoła i szkolnictwa. Zasłynął jako autor i krzewiciel idei i koncepcji rozwoju pruskiego szkolnictwa, szczególnie średniego. Był jednym z najwybitniejszych pruskich ministrów czasów fryderycjańskich, bliski w poglądach i usposobieniu Fryderykowi Wielkiemu, posiadający przy tym własne zdanie i zdolność do samodzielnych, niezależnych od króla inicjatyw.

Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – filozof niemiecki, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.

W 1701 r. Elektorat Brandenburgii-Prus zyskał rangę królestwa. Powstało nowe Królestwo - Królestwo Prus. Wiek XVIII był okresem pomyślności i wzrostu potęgi dość słabego i biednego państwa u początków stulecia do pozycji regionalnego mocarstwa militarnego i ekonomicznego.

Był zwolennikiem filozofii Kanta (którego był przyjacielem). Jej założenia wprowadzał już w szkołach wiejskich, a także troszczył się, aby była ona obecna na wydziale prawa w pruskiej uczelni wyższej. Zedlitz był także reformatorem Akademii Rycerskiej w Legnicy, wówczas bardzo nowatorskiej w zakresie i metodach nauczania, działającej w l. 1708-1811.

Pastor (łac. pastor – pasterz) – w Kościołach protestanckich to duchowny, który pełni obowiązki duszpasterskie w zborze. Mianowany jest bądź przez organy centralne danego Kościoła (np. synod, generalną konferencję), bądź jest powoływany przez kongregację wiernych przez demokratyczny wybór.

Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien, śl-niem. Niederschläsing, czes. Dolní Slezsko, śl. Dolny Ślůnsk, łac. Silesia Inferior) – część historycznej krainy - Śląska, położona w południowo-zachodniej Polsce nad środkową Odrą. Według tradycji historycznej fragment Dolnego Śląska (południowa część księstwa nyskiego) znajduje się również w Republice Czeskiej. Teren ten pozostał po wojnach śląskich w granicach Monarchii Habsburskiej. Obecnie Dolny Śląsk wchodzi w skład województw dolnośląskiego, lubuskiego i opolskiego (niewielkie skrawki również w województwie wielkopolskim).

To właśnie on wprowadził w roku 1788 dzisiejszą maturę jako egzamin dla absolwentów szkół średnich, której zdanie wprowadzało w krąg elity państwowej i pozwalało na podjęcie dalszych studiów bądź pracy (głównie w dministracji). W szkołach wprowadzał nowy, ulepszony typ nauczania i lepsze metodycznie podręczniki, zgodnie z założeniami Fryderyka Wielkiego. Król pragnął bowiem zerwania z mechanicznym i bezmyślnym wkuwaniem w szkołach niepotrzebnych i zbędnych informacji na rzecz kształcenia umiejętności myślenia i kształtowania własnego charakteru. Zedlitz, wypełniając królewskie wskazania przyczynił się ostatecznie do przestawienia pruskiej oświaty na nowe, neohumanistyczne i oświeceniowe tory. Dokonał istotnego przełomu wprowadzając zaledwie w ciągu dwóch dekad średnie szkolnictwo Prus w europejski krąg elit.

Legnica (dawniej Lignica, czes. Lehnice, niem. Liegnitz, łac. Lignitium) – miasto w południowo-zachodniej Polsce, w środkowej części województwa dolnośląskiego na równinie legnickiej położone nad rzekami: Kaczawą (lewy dopływ Odry) i wpadającą do niej Czarną Wodą.

Czarny Bór (niem. Schwarzwaldau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, w gminie Czarny Bór. Położona w Sudetach Środkowych, na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Kamiennych (pasmo Czarnego Lasu i Lesistej), w dolinie Leska (prawego dopływu Bobru) i jego dopływu - Grzędzkiego Potoku. Wieś Czarny Bór jest oddalona od Wałbrzycha 13 km. Tam znajduje się Szkoła Podstawowa i Gimnazjum, Przedszkole oraz Centrum Kultury. Czarny Bór znany jest z dokonań sportowych. Znajdują się tu liczne kluby sportowe. "Heros Czarny Bór" klub zapaśniczy szkolący kobiety w stylu wolnym, aktualnie jego zawodniczką jest Agnieszka Wieszczek, brązowa medalistka z IO w Pekinie 2008 r.

U jego boku znalazła się grupa postępowych pedagogów jak np. Friedrich Gedike, Johann Erich Biester, Johann Heinrich Meierotto, którzy mieli kontynuować dzieło rozwoju oświaty na przełomie XVIII i XIX wieku. Zedlitzowi nie udało się jednak stworzenie centralnego urzędu do spraw szkolnych, osobnego ministerstwa, odpowiednika polskiej Komisja Edukacji Narodowej, co było poważnym mankamentem pruskiego szkolnictwa. Rozwój szkół bowiem, dotacje i postęp zedlitzowskiej reformy zależał od lokalnych władz, ich nastawienia i możliwości finansowych, przez co między poszczególnymi gimnazjami czy szkołami wiejskimi istniały duże dysproporcje. Dodatkowym problem był brak odpowiednich kadr nauczycielskich.

Fryderyk Wilhelm II, niem. Friedrich Wilhelm II von Hohenzollern (25 września 1744, Berlin - 16 listopada 1797, Poczdam) – król pruski i elektor brandenburski (jako Fryderyk Wilhelm III) od 1786 jako bratanek i następca Fryderyka II Wielkiego.

Pietyzm (niem. Pietismus) — nurt religijny w luteranizmie z XVII i XVIII wieku kładący nacisk na rozbudzenie uczuć religijnych poprzez modlitwę, studiowanie Biblii oraz działalność charytatywną. Szczególnie rozwinął się w Prusach w XVII w.

W tzw. "sprawie młynarza Arnolda", odważnie bronił (choć bezskutecznie) przed aresztowaniem przez Fryderyka sześciu sędziów berlińskiego Sądu Kameralnego, którzy przyznali rację oskarżonemu przez młynarza szlachcicowi.

Stracił swe stanowisko w 1788 wskutek nacisku wpływowego doradcy następcy Fryderyka Wielkiego, Fryderyka Wilhelma II, pastora-pietysty von Wöllnera. W latach 1788-1789 dyrektor i reformator Akademii Rycerskiej w Legnicy.

Bibliografia

Stanisław Salmonowicz: Fryderyk II, Wrocław 1985

Bibliografia

Przypisy