Na mapach: 54°25′55″N 18°34′44″E / 54.43194, 18.57889

Karlikowo na mapie Sopotu

Karlikowo (kaszb. Kôrlëkòwò, niem. Karlikau) – południowo-wschodnia dzielnica Sopotu położona nad Morzem Bałtyckim.

W pasie nadmorskim dzielnicy znajduje się przystań rybacka (jedyna w Sopocie), domy wypoczynkowe, pensjonaty, sanatoria, kemping i kompletna infrastruktura plażowa. Część mieszkalna Karlikowa to przede wszystkim wille i budownictwo jednorodzinne a także nowe apartamentowce. Karlikowo jest częścią Sopotu od 1910.

Położenie

Karlikowo graniczy:

W Karlikowie do Zatoki Gdańskiej uchodzi, płynący z Lasów Oliwskich, Potok Karlikowski.

Historia

Mapa Karlikowa z 1825 r.

Średniowiecze

Na terenie współczesnego Karlikowa czynna była świemirowska stacja rybacka książąt pomorskich, wymieniana w przekazach wczesnośredniowiecznych. Mogła ona znajdować się raczej w bezpośrednim sąsiedztwie skarpy, gdyż istniejący obecnie pas lądu dopiero w następnych wiekach zbudowały Bałtyk i Wisła. Majątek Karlikowo należący w średniowieczu do wioski Świemirowo, wchodzi od 1316 w skład posiadłości klasztoru oliwskiego, który gospodarował na nim pierwotnie własną siłą roboczą. Do majątku tego należała 1 włóka i 4 morgi.

XVII wiek - Karlikowo stolicą Polski

Pierwsza zupełnie pewna wiadomość o Karlikowie pochodzi z 1653, kiedy wydzierżawił tę posiadłość gdański kupiec Kolmer, pochodzący ze starego, znanego od 1414 rodu, przybyłego do Gdańska z Ziemi Chełmińskiej. Przejąwszy majątek wybudował Kolmer tuż przy trakcie gdańskim, dziś ulica Łokietka, okazały pałacyk i szereg budynków gospodarczych.

Wiosną 1660 zamieszkał tutaj król Jan Kazimierz z żoną Marią Ludwiką i czołowymi przedstawicielami swojego dworu. Jego pobyt w Karlikowie wiązała się z toczącymi się w opactwie oliwskim pertraktacjami pokojowymi, które 3 mają 1660 zakończyły długoletnie zmagania wojenne między Polską a Szwecją. Karlikowo uzyskało wówczas rangę przejściowej stolicy państwa. Stąd szły dyspozycje królewskie do kraju i tu odbywały się znane z opisów spotkania z władcą polskim wybitnych osobistości polskich i dyplomatów zagranicznych biorących udział w rokowaniach oliwskich. Odbywające się w Karlikowie spotkania towarzyskie organizowane przez królową, sławione były przez kronikarzy jako różniące się wytwornością od hałaśliwych biesiad urządzanych przez przedstawicielstwo szwedzkie rezydujące w Dworze Francuskim w Sopocie.

XVIII i XIX wiek

Dwór Karlikowski 1736-1910

W 1734 nastąpiła zagłada dworu Kolmera, podobnie jak i całego Sopotu spalonego wówczas przez wojska rosyjskie podczas oblężenia Gdańska. Po rezydencji Kolmerta zachowały się jedynie podziemia ciągnące się między ulicami 3-go maja i Jana z Kolna. Obecnie niedostępne. W 1736 posiadłość uzyskał patrycjusz gdański Ludwig Gralath. Na fundamentach zburzonego dworu wybudował on barokowy dworek o dwu kondygnacjach, z dużą trzyosiową facjatą i pokojami na poddaszu. Budowla ta zmieniała kilkakrotnie właścicieli, służyła też w końcu XIX jako pensjonat i następnie mieściła szkołę ludową. W 1873 wieś kaszubska Karlikowo liczyła 353 mieszkańców. Do dziś nie pozostał po niej żaden ślad, podobny los spotkał Park Karlikowski. W 1898 otwarto tor wyścigów konnych

XX wiek

Na początku XX większość mieszkańców Karlikowa stanowili Polacy, głównie Kaszubi o czym świadczy klęska niemieckich kandydatów startujących w wyborach do sejmu pruskiego w 1908.

Aktem z 16 listopada 1910 całą posiadłość Karlikowską nabyło miasto Sopot. Za liczący około 100 ha areał ziemi i zabudowania zapłacono rodzinie Rickertów 600 000 marek. Po tej dacie rozebrano zabytkowy i cenny architektonicznie dworek nie chcąc łożyć na jego renowację. Pozostawiono jedynie budynek gospodarczy, który został zaadoptowany na cele szkolne. Od 1922 do 1939 mieściła się w części tego budynku polska szkoła senacka, utrzymywana na koszt W.M. Gdańska. Gdy rozrosła się do 4 klas, musiano wybudować obok drewniany pawilonik z dwiema klasami.

Potok Karlikowski

Staw Karlikowski przy ulicy Władysława IV

 Osobny artykuł: Potok Karlikowski.

Największą rzeką Karlikowa jest Potok Karlikowski

Lasek Karlikowski

Lasek Karlikowski jest pozostałością większego niegdyś areału leśnego, który rozciągał się w rejonie pl. Rybaków i sąsiadujących z nim ulic. Najczęściej spotykanym tam gatunkiem drzew są sosny. Lasek Karlikowski już w XIX był miejscem spacerów, spotkań towarzyskich socjety przebywającej w sopockim kurorcie. Odprawiane były tam także nabożeństwa pod gołym niebem. Obszar ten przez wieki należał do dóbr oliwskich cystersów. W 1772 majętność tę wraz z innymi dobrami klasztornymi zagarnęły władze pruskie i odsprzedały ją w 1801 Ch. G. Ewerbeckowi, właścicielowi folwarku karlikowskiego. W ostatnim dziesięcioleciu XIX zaczęło w pobliże i na teren Lasku Karlikowskiego wkraczać budownictwo ze szkodą dla zadrzewienia. W 1903 padła spora ilość sosen w związku z budową gazowni, a w 1914 wyrąbano kawał lasu, aby zrobić miejsce dla osiedla rybackiego, które powiększono jeszcze w 1931. Tylko mała część ocalałego drzewostanu służy ogółowi, gdyż większość lasu znajduje się na terenie stworzonych w czasach PRL - u ośrodków wczasowych.