Karlsruhe - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w Badenii-Wirtembergii. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Karlsruhe

Karlsruhe – miasto na prawach powiatu w południowo zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia. Siedziba rejencji Karlsruhe, regionu Mittlerer Oberrhein oraz powiatu Karlsruhe do którego miasto jednak nie należy. Leży na Nizinie Górnoreńskiej, nad rzekami Alb i Pfinz, na wysokości 115 m.

Europejski Instytut Technologiczny (EIT) - inicjatywa Unii Europejskiej zmierzająca do stworzenia europejskiej organizacji naukowej na wzór MIT i jako przeciwwaga dla niej. Parlament Europejski na swoim posiedzeniu 26 września 2007 podjął decyzję o utworzeniu EIT, a 18 czerwca 2008 roku zadecydowano, iż siedzibą Rady Zarządzającej EIT będzie Budapeszt.
Albtal-Verkehrs-Gesellschaft mbH, AVG (pol. Spółka Transportowa Doliny Alb), niemieckie przedsiębiorstwo kolejowe działające w Badenii-Wirtembergii i Nadrenii-Palatynacie, założone 1957 dla prowadzenia przewozów na Albtalbahn i pozostające w wyłącznej własności miasta Karlsruhe. Obecnie (od 1994) AVG prowadzi także przewozy tramwajami dwusystemowymi na torach Deutsche Bahn, podczas gdy linie tramwaju miejskiego (oraz jedna linia podmiejska – S2) leżą w gestii VBK.

Historia

Nazwa miasta pochodzi od imienia margrabiego Badenii, Karola Wilhelma von Baden-Durlach, który założył je w 1715 w lesie Hardt.

Miasto zostało założone w sposób niezwykle geometryczny w klasycznym układzie gwiaździstym – w centrum wielkiego koła usytuowano środkową wieżę pałacu, która równocześnie była osią widokową dla rozchodzących się promieniście 32 alei – z tego dziewięć stanowiących razem kąt prosty wyznaczyło ulice miasta, a resztę stanowiły aleje parkowe. Koncentryczny układ ulic w centrum miasta zachował się do dzisiaj.

Drezyna – rodzaj lekkiego pojazdu szynowego, używanego zwykle przez służby utrzymania szlaku do prowadzenia nadzoru, przewozu materiałów i narzędzi, transportu drużyn roboczych. Dawniej drezyny miały napęd ręczny, a ich niewielki ciężar umożliwiał zdjęcie z toru w dowolnym miejscu, obecnie w użyciu są drezyny o napędzie spalinowym. Najczęściej drezyna składa się z kabiny, umożliwiającej jazdę kilku osób, i skrzyni ładunkowej, są też konstrukcje przypominające mikrobusy. Do drezyn można stosować różnego rodzaju doczepy – np. do przewozu szyn. W Polsce opracowano i produkowano drezyny oparte na konstrukcji samochodu osobowego marki "Warszawa" i opracowano Mitor oparty na mikrobusie Żuk. Podobne przeróbki wykonywano także w innych krajach, np. Czesi mieli swoją drezynę na bazie samochodu osobowego "Škoda" 1202, w ZSRR używano drezyn przebudowanych z mikrobusów UAZ 450.
Oststadt (niem. dosł. miasto wschodnie) - dzielnica badeńskiego miasta Karlsruhe, granicząca od wschodu ze śródmieściem. W styczniu 2005 dzielnica liczyła 19.954 mieszkańców.

W latach 1724–1918 było miastem rezydencjonalnym władców Badenii, którzy wcześniej mieli siedzibę w pobliskim Durlach. Całkowicie sztuczna lokacja miała na początku problemy z przyciągnięciem planowanej liczby osadników, wprowadzono zatem ulgi podatkowe dla nowych mieszkańców. W 1745 Karlsruhe uzyskało prawa miejskie. Do 1945 było stolicą Badenii, następnie znalazło się wraz z jej północną częścią w kraju Wirtembergia-Badenia, zaś w 1952 w Badenii-Wirtembergii.

Johann Gottfried Tulla (1770-1828) - niemiecki inżynier, specjalizujący się w inżynierii budowlanej. Był autorem prac z dziedziny hydromechaniki stosowanej i hydrotechniki. W 1807 roku założył jedną z pierwszych wyższych szkół technicznych - Szkołę Inżynierską w Karlsruhe, przekształconą w 1825 roku w Szkołę Politechniczną.
Ingolstadt to niemieckie miasto w Bawarii, ok. 80 km na północ od Monachium o powierzchni 133,35 km². Liczy ono 123.036 mieszkańców (stan z dnia 30 września 2007 roku).

Po 1801 nastąpiło pierwsze rozszerzenie miasta na południe i wytyczenie nowego rynku. Ekspansja terytorialna Badenii i podniesienie do rangi wielkiego księstwa na początku XIX wieku, a także powstanie od 1844 węzła kolejowego dały podstawy do szybkiego rozwoju miasta. Zbudowano port rzeczny i pierwszy stały most na Renie. Powstały cztery duże przedmieścia (Oststadt, Südstadt, Südweststadt i Weststadt), a dwa sąsiednie miasta zostały przyłączone odgórną decyzją władz rejencji: Mühlburg na zachodzie w 1885 i Durlach na wschodzie w 1939. Po reformie administracyjnej w 1972 wchłonięte zostało także miasto Grötzingen. Silny rozwój zabudowy wymusił w 1913 przebudowę linii kolejowych i przeniesienie dworca o około 2 km na południe.

Nero AG to niemiecka firma zajmująca się tworzeniem oprogramowania głównie do nagrywania płyt CD oraz DVD (Nero Burning ROM oraz jego uproszczona wersja Nero Express).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Już w wieku XIX Karlsruhe było znaczącym w Europie ośrodkiem naukowym, swoje pionierskie badania nad falami elektromagnetycznymi prowadził tu Heinrich Hertz. Znany jest też wynalazca prymitywnego roweru oraz drezyny kolejowej Karl Drais Freiherr von Sauerbronn.

Na początku XIX w. w Karlsruhe zebrał się pierwszy współczesny parlament w Niemczech. Wiosna Ludów w 1848 i rewolucja 1918 miały w samym mieście stosunkowo łagodny przebieg.

W 1916 w mieście nastąpił pierwszy w historii nalot bombowy na cele wyłącznie cywilne – francuskie samoloty zaatakowały miasto w odwecie za wcześniejszy nalot na zakłady w Bar-le-Duc. Głównym celem był m.in. namiot cyrkowy przy jednej z głównych ulic – Ettlinger Straße. W wyniku bombardowania oraz paniki zginęło 85 dzieci i 34 dorosłych, a 169 osób odniosło rany.

Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie (AGH; dawniej: Akademia Górnicza w Krakowie; nazwa międzynarodowa: AGH University of Science and Technology; dawniej: University of Mining and Metallurgy) – jedna z największych polskich wyższych uczelni, zaliczana do najlepszych uczelni technicznych w kraju. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 2. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 526. pośród wszystkich typów uczelni.. Powołana 8 kwietnia 1919 uchwałą Rady Ministrów.
Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

Po I wojnie światowej, na skutek utraty Alzacji przez Niemcy, miasto podupadło gospodarczo. W II wojnie światowej miasto zostało silnie zniszczone przez nocne bombardowania alianckie, ze względu na charakterystyczny rzut stanowiło łatwy cel i punkt orientacyjny dla lotnictwa. Szczególnie ucierpiało zabytkowe centrum miasta.

Renesans w architekturze stanowił odzwierciedlenie poglądów filozoficznych odrodzenia, poszukujących wzorców w świecie antycznym. Renesans otworzył erę nowożytną w sztuce i trwał od schyłku średniowiecza do początków baroku. Ponieważ różnice czasowe rozkwitu renesansu w różnych krajach są ogromne (np. między Włochami i Europą Północną), nie jest możliwe ustalenie jednolitych dat, w których panował, na ogół przyjmuje się, że rozwijał się on w danym kraju od końca epoki średniowiecznej.
Bażantarnia to ogrodzony teren, na którym hodowano bażanty. Wewnątrz, wśród drzew i krzewów, były zabudowania mieszkalne bażantarnika i ogrzewane w zimie pomieszczenia dla bażantów.

Po wojnie miasto znalazło się w amerykańskiej strefie okupacyjnej. Szybko przystąpiono do odbudowy. Nastąpił znaczny rozwój gospodarczy miasta. Powojenny przyrost liczby mieszkańców wynosi około 100 tys. i jest związany także z napływem uchodźców, głównie ze Śląska. Powstały dzielnice Waldstadt i Oberreut. Do 1990 w mieście znajdował się duży garnizon amerykański z lotniskiem wojskowym. Dawne osiedle amerykańskie przekształcono następnie w dzielnicę Nordstadt.

Hans Michael Frank (ur. 23 maja 1900 w Karlsruhe, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – funkcjonariusz nazistowski, z wykształcenia prawnik, zbrodniarz wojenny. Uczestnik nieudanego puczu monachijskiego w 1923, członek NSDAP od 1927. Jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa (niem. Führerprinzip). W okresie 1939-1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich (Generalne Gubernatorstwo).
Rejencja Karlsruhe (niem. Regierungsbezirk Karlsruhe) - jedna z czterech rejencji niemieckiego kraju związkowego Badenia-Wirtembergia. Główny urząd rejencji, prezydium (Regierungspräsidium) ma siedzibę w Karlsruhe.

W latach 70. miastem wstrząsnęły akcje terrorystyczne Rote Armee Fraktion. W 1980 w Centrum Kongresowym w Karlsruhe odbył się kongres założycielski partii Die Grünen.

Podział administracyjny

Karlsruhe składa się z 27 dzielnic (Stadtteil), które z kolei dzielą się na osiedla. Niektóre z dzielnic mają własne samorządy (Ortschaftsrat).

Gospodarka

Miasto jest dużym ośrodkiem przemysłowym. Zlokalizowany jest tu przemysł maszynowy, metalowy, środków transportu (Michelin), precyzyjny (PhysikInstrumente – producent urządzeń pomiarowych), elektrotechniczny i elektroniczny (Siemens AG, Robert Bosch GmbH), chemiczny (L'Oréal) i farmaceutyczny (Pfizer), poligraficzny, odzieżowy i spożywczy. W ostatnich latach następuje rozwój firm informatycznych (Web.de, Schlund+Partner, Nero AG). Znajduje się tutaj rafineria ropy naftowej MiRO (rurociągi Genua – Karlsruhe i Ingolstadt – Karlsruhe).

Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.
Frakcja Czerwonej Armii (niem. Rote Armee Fraktion, ang. Red Army Fraction, w skrócie RAF) – radykalna lewicowa organizacja terrorystyczna, ideologicznie związana z marksizmem, anarchizmem i Nową Lewicą, działająca w Niemczech od lat 70. XX wieku do roku 1998. Powiązana była ze wschodnioniemiecką Stasi i KGB, od których otrzymywała wsparcie, instrukcje, pieniądze i broń. RAF blisko współpracowała też z innymi organizacjami terrorystycznymi, np. Ludowym Frontem Wyzwolenia Palestyny. Liczba aktywnych członków stanowiących ścisły trzon organizacji wynosiła w sumie w latach 1970-1990 około 60-80 osób. W ciągu ponad 20 lat istnienia jej członkowie dokonali 34 zabójstw politycznych. Śmierć poniosło również 27 członków i sympatyków RAF. Jesienią 1977 doprowadzili do poważnego kryzysu państwa.

W Karlsruhe siedzibę ma kilkanaście banków i towarzystw ubezpieczeniowych. Miasto ma Centrum Kongresowe i tereny targowe.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)