Karnotyt - Polski Serwis Naukowy

Karnotyt – minerał z gromady uranylu; uwodniony wanadan uranylowo-potasowy.

Nazwa nadana na cześć francuskiego górnika i aptekarza Marie Adolphe Carnot (1839–1920), opisany w 1899 r. przez francuskich naukowców M.M. C. Freidel i E. Cumenge, którzy zidentyfikowali go w okazach z Roc Creek w Montrose County, Kolorado, USA.

Charakterystyka

Właściwości

Występuje w postaci nalotów oraz w postaci miękkich proszkowych skupień ziemistych. Tworzy również czasami agregaty zbite. Krystalizuje w układzie jednoskośnym. Łatwo rozpuszcza się w kwasach, a ponadto zwilżony HCl zabarwia się na krwisto czerwono.

Minerały uranylu należą do gromady VI – soli kwasów tlenowych. W skałach magmowych oraz w strefach charakteryzujących się niskim potencjałem redoks uran występuje w postaci U, natomiast w warunkach podwyższonego Eh utlenia się do U i wówczas tworzy się jon uranylowy [UO2]. W tej postaci jest przenoszony przez wody hydrotermalne i inne wody podziemne, a także przez powierzchniowe spłukujące go do mórz i oceanów. W przypadku osiągnięcia przez te roztwory odpowiedniej koncentracji, zależnie od ich składu chemicznego, mogą krystalizować: wodorotlenki, węglany, siarczany, seleniny, telluryny, fosforany, arseniany, wanadiany, molibdeniany, krzemiany i pokrewne minerały uranylu. Dochodzi do tego w strefach dużej koncentracji U, np. w strefie utleniania złóż uraninitu itp. Jon uranylowy, przenoszony przez wody spływające po powierzchni Ziemi, zostaje w dużej części zatrzymany przez świat żyjący. W trakcie rozkładu jego szczątków do chodzi do redukcji U do trudniej rozpuszczalnego U. Powoduje to duża koncentrację zawartości U w popiołach niektórych węgli (do 1%), asfaltytów (do 0,01%) i w fosforytach (do 650 g/t). Spośród skał osadowych najwięcej uranu zawierają skały ilaste i ich odmiany przejściowe ku kaustobiolitom. Niekiedy zawierają do 1250 g/t uran.

Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych. Do minerałów zalicza się także:

Asocjacje: współwystępuje z tiujamunitem i innymi wanadanami uranylu.

Jest minerałem silnie promieniotwórczym i z tego względu powinien być przechowywany w pojemniku ołowianym lub plastikowym owiniętym w folię ołowianą!

Chemizm

Teoretycznie zawiera 63,42% UO2, 20,16% V2O5, 10,44%K2 i 5,98% H2O. Występują też domieszki CaO, MgO, Fe2O3 i Na2O.

Geneza

Powstaje wskutek przeobrażenia minerałów uranu i wanadu, głównie w strefie wietrzenia skał osadowych (głównie piaskowców).

Uzbekistan (uzb. O‘zbekiston, Republika Uzbekistanu - O‘zbekiston Respublikasi) – państwo położone w Azji Środkowej, członek Wspólnoty Niepodległych Państw.

Tiujamunit jest to kanarkowożółty minerał o wzorze Ca(UO2)2(VO4)2•4H2 zawierający ok 50% uranu. Główne złoża tiujamunitu znajdują się w Kotlinie Fergańskiej w Uzbekistanie oraz w Kolorado w Stanach Zjednoczonych.

Występowanie

Skupienia ziemiste karnotytu

Największe złoża znajdują się w USA w stanach Kolorado, Dakota Południowa i Pensylwania. Występuje też w mniejszych ilościach w różnych miejscach na świecie m.in. w Uzbekistanie.

Zastosowanie

Jest to ważna ruda uranu, radu i wanadu.

Zobacz też

minerały uranylu

minerały promieniotwórcze

Linki zewnętrzne

Artykuł o karnotycie na stronie Webmineral.com (ang.)

karnotyt na stronie Mindat.org (ang.)