Karol Englisch - Polski Serwis Naukowy

Karol Englisch, także: Karol Artur Enlisch-Payne (ur. 13 lipca 1881 w Krakowie – zm. 13 kwietnia 1945 r. w Stein an der Donau w Austrii) – polski prawnik, pracownik administracji państwowej. Jeden z najwybitniejszych polskich taterników w historii zdobywania Tatr.

Ojciec Karola Englischa był Polakiem, matka Austriaczką, urodzoną w Krakowie i dobrze mówiącą po polsku. Sam Karol wychowywał się w Krakowie i uczęszczał do polskich szkół. Zawsze uważał się za Polaka, a swoje uczucia patriotyczne okazywał wielokrotnie, bądź to w sposób manifestacyjny (np. rozwijając w 1902 r. polską flagę na zdobytym Ostrym Szczycie), bądź (w późniejszych latach) w sposób mniej rzucający się w oczy, pracując na rzecz polskiej racji stanu.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach 1899-1903 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie też w 1905 r. uzyskał doktorat w tej dziedzinie. Od 1903 r. pracował w urzędach państwowych we Lwowie i w Wiedniu. W 1919 r. był rzeczoznawcą przy polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu. W 1920 r. został docentem Uniwersytetu Jagiellońskiego z zakresu statystyki, ale nie prowadził zajęć dydaktycznych. Od 1920 mieszkał w Wiedniu.

Ostry Szczyt (słow. Ostrý štít, dawniej Končitá veža, Končistá veža, niem. Spitzer Turm, węg. Hegyes-torony, 2360 m n.p.m.) – spiczasty wierzchołek w głównej grani Tatr, w ich słowackiej części.

Spisz (łac. Scepusium, słow. Spiš, niem. Zips, węg. Szepes) – region historyczny, którego granice zmieniały się na przestrzeni dziejów. Pierwotnie (w XII-XIII w.) obejmował on tylko okolice Spiskiego Zamku, maksymalny zasięg osiągnął w XIX w. Region ten leży w Centralnych i Wewnętrznych Karpatach Zachodnich, w dorzeczu górnego Popradu, górnego Hornádu oraz w części dorzecza Dunajca (na wschód od Białki). Na północnym zachodzie Spisz sąsiaduje z Podhalem, na północy z ziemią sądecką, na wschodzie z Szaryszem, na południu z Abovem i Gemerem, na południowym zachodzie z Liptowem (zobacz: Regiony Słowacji).

W Tatry wyprowadziła go jako 15-letniego chłopca jego matka Antonina Englischowa. Englisch uprawiał początkowo taternictwo z przewodnikami (głównie ze spiskim przewodnikiem Johannem Hunsdorferem seniorem), później już bez ich pomocy, a nawet samotnie. Dużo wspinał się również ze swoją matką. Interesowało go zwłaszcza wymazywanie ostatnich białych plam na mapie Tatr: w latach 1896-1903 wszedł jako pierwszy na ponad 30 szczytów i turni tatrzańskich, przyspieszając tym samym zdecydowanie zamknięcie okresu taternictwa "zdobywczego".

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Johann Hunsdorfer senior (ur. 1850 w Wielkim Sławkowie koło Popradu – zm. 30 maja 1917 w Nowej Leśnej) – jeden z najbardziej znanych spiskoniemieckich przewodników tatrzańskich, ojciec Johanna Hunsdorfera juniora, również przewodnika. Zajmował się ciesielstwem, mieszkał w Nowej Leśnej.

Od 1898 r. rozwinął też ożywioną działalność pisarską. Publikował opisy swych tatrzańskich wypraw początkowo w publikacjach spiskoniemieckich i węgierskich, następnie francuskich (od 1902 r.) oraz polskich (od 1902 r.).

W latach międzywojennych, podczas gdy mieszkał i pracował w Wiedniu, tajnie działał na rzecz polskiego wywiadu. W czasie II wojny światowej działał na rzecz Polskiego Państwa Podziemnego, działając m.in. w strukturach sieci wywiadu dalekiego zasięgu (kryptonim "Stragan") Komendy Głównej AK. W 1943 r. za swą działalność antyhitlerowską został w Wiedniu aresztowany przez Gestapo i skazany na śmierć. W 1945 r., tuż przed wyzwoleniem, został zamordowany w więzieniu w miejscowości Stein an der Donau wraz z m.in. Janem Mrózkiem, szefem grupy "WO-1 Południe" tej siatki.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Turnia - rodzaj skalistego, ostrego szczytu lub skałki o stromych lub nawet pionowych ścianach, charakterystycznego dla gór o rzeźbie alpejskiej, przekształconych w wyniku działania lodowca. Zapoznaj się również z: przegląd zagadnień z zakresu geografii.

Bibliografia

Chwaściński Bolesław: Karol Englisch, legenda i fakty, w: "Taternik" nr 2/1973;
Chwaściński Bolesław: Pamięci zdobywcy Ostrego Szczytu, w: "Wierchy" R. 42, 1973;
Radwańska-Paryska Zofia, Paryski Witold Henryk: Englisch Karol, w: "Wielka encyklopedia tatrzańska", Poronin 1995.

Linki zewnętrzne

K. Englisch w Wielkiej Internetowej encyklopedii tatrzańskiej