Karol Szymanowski - Polski Serwis Naukowy

Muzeum Karola Szymanowskiego w willi "Atma" w Zakopanem

Karol Maciej Szymanowski h. Korwin / Ślepowron, (ur. 3 października 1882 we wsi Tymoszówka na Ukrainie naddnieprzańskiej w Imperium Rosyjskim, zm. 29 marca 1937 w Lozannie) – polski kompozytor, pianista, pedagog i krytyk muzyczny.

Wraz z Grzegorzem Fitelbergiem, Ludomirem Różyckim i Apolinarym Szeluto należał do grupy kompozytorów Młodej Polski. Obok Fryderyka Chopina jest uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów.

Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie (daw. Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie, jeszcze wcześniej Konserwatorium Muzyczne w Warszawie) - najstarsza i największa uczelnia muzyczna w Polsce, a także jedna z najstarszych w Europie. Mieści się w Warszawie.
Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, którego członkinie są nazywane sercankami powstało w 1894 w Krakowie. Inicjatorem jego powołania był ksiądz Józef Sebastian Pelczar, który wcześniej stworzył w Krakowie przytulisko dla przybywających do pracy w Krakowie dziewcząt. Stworzył on zgromadzenie, by zapewnić podopiecznym przytuliska "duchową opiekę". Pierwszą przełożoną została siostra Klara. Zatwierdzenie zgromadzenia przez Watykan nastąpiło w 1912 - tymczasowe, a następnie w 1923 - stałe.

Życiorys

Szymanowski pochodził z polskiej rodziny zamieszkującej na Ukrainie naddnieprzańskiej od XVIII wieku. Wieś Tymoszówkę odziedziczył po swym dziadku Feliksie Szymanowskim. Rodzina matki (z domu Taube) pochodziła z Kurlandii.

Rodzina miała szerokie zainteresowania muzyczne: ojciec grał na fortepianie i wiolonczeli, brat Feliks był pianistą, siostra Stanisława śpiewaczką. W wieku siedmiu lat Karol rozpoczął domową edukację, z akcentem położonym na naukę muzyki. Drobne kalectwo (niepełnosprawna noga) ograniczało jego aktywność fizyczną. Najpierw uczył się pod kierownictwem ojca, a potem, od 1892, Gustawa Neuhausa, lokalnego nauczyciela muzyki, który odkrył u młodego Szymanowskiego zdolności kompozytorskie. W szkole Neuhausa w Elizawetgradzie zapoznał się z dorobkiem artystycznym romantyzmu, w szczególności niemieckiego. Następnie studiował w Warszawie u prof. Zygmunta Noskowskiego.

Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.
Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).

W latach 1903-1905 przebywał w Berlinie, gdzie poznał się z Ryszardem Straussem, który stał się jego mistrzem w nadchodzących latach. Zainspirowany jego muzyką skomponował swe pierwsze symfonie. W 1914, po śmierci Jadwigi Janczewskiej opuścił Zakopane udając się w podróż po Europie. Podróżując po Europie, będąc we Francji zapoznał się z modnym wówczas impresjonizmem, a w szczególności muzyką Claude'a Debussyego, która była kolejną inspiracją twórczą wchodzącego w okres największej płodności twórczej kompozytora.

Cole Albert Porter (ur. 9 czerwca 1891 w Peru, Indiana, zm. 15 października 1964 w Santa Monica) – jeden z największych kompozytorów amerykańskich, twórca musicali, zarówno filmowych, jak i wystawianych na Broadwayu (najsłynniejszy z nich to Kiss me Kate!). Przedstawiciel tzw. wielkiej piątki kompozytorów, którzy tworzyli zasady musicalu obowiązujące do końca pierwszej poł. XX w. Ceniony za eleganckie i wyrafinowane melodie oraz błyskotliwe, często dwuznaczne teksty.
Ludomir Różycki (ur. 18 września 1883 w Warszawie, zm. 1 stycznia 1953 w Katowicach), polski kompozytor. Był przedstawicielem Młodej Polski w muzyce. Wraz z Karolem Szymanowskim, Grzegorzem Fitelbergiem oraz Apolinarym Szelutą założył w 1905 roku Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich, co przyczyniło się do podniesienia poziomu artystycznego muzyki polskiej. Z pochodzenia warszawiak, mieszkał i ostatnie dni życia spędził w Katowicach.

Okres wojny spędził w rodzinnej wsi Tymoszówce, intensywnie pracując. Skomponował wtedy między innymi III symfonię, I Koncert skrzypcowy i I Kwartet smyczkowy. W czasie rewolucji bolszewickiej rodzina Szymanowskich straciła swój majątek ziemski. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Karol odniósł pierwsze wielkie sukcesy artystyczne i ostatecznie został pierwszym rektorem Warszawskiego Konserwatorium Muzycznego.

Ziemianie – grupa społeczna, w dawnych i współczesnych społeczeństwach, w Polsce najczęściej byli to zarazem przedstawiciele średniej lub drobnej szlachty. Silne ziemiaństwo pozostało ważną grupą społeczną jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym, zachowując w kontaktach prywatnych szlachecką tytulaturę. Na mocy Konstytucji marcowej z 1921 roku państwo polskie zaprzestało uznawania przywilejów rodowych i stanowych. Jednak zwłaszcza na Kresach Wschodnich zachowały się specyficzne stosunki stanowe. Znane były sytuacje typowe dla dawnej szlachty, jak np. całowanie "pana" w rękę, odnoszenie się ziemian do pracowników (bez względu na ich wiek) na "Ty", a w świadomości ludności wiejskiej zachował się stary, postfeudalny podział na "chłopów" i "panów". Co ciekawe, wytworzył się również swoisty zrost kulturowy, co można zilustrować chociażby przez przykład obecności samochodów obok powozów w bogatszych majątkach.
Romantyzm w muzyce zaczął się rodzić już za życia Beethovena, w okresie po rewolucji francuskiej, kiedy to w całej Europie zaczęły zachodzić zmiany o przełomowym znaczeniu. Najwyższym celem romantyków było połączenie religii, nauki i życia w jedną wyższą, wspólną jakość, jaką była sztuka. Najkrócej można powiedzieć, że romantyzm zrodziła potrzeba i pragnienie wolności. Ta idea pozostała żywa we wszystkich następnych pokoleniach twórców, aż do dnia dzisiejszego.

Borys Kochno przed wyjazdem do Paryża (ok. 1919 rok)

Szymanowski był homoseksualistą. Jednym z jego dzieł, zawierającym motywy homoerotyczne, jest opera Król Roger (1918-1924). Tworzył również wiersze. W latach 1917-1919 napisał powieść Efebos, poruszającą wprost tematykę homoseksualizmu. Dedykował ją swojemu kochankowi, 15-letniemu Borisowi Kochno. Boris był tancerzem, pochodzącym z szlacheckiej rosyjskiej rodziny, w późniejszych latach, po wyjeździe do Paryża, był również związany z Sergiuszem Diagilewem oraz Colem Porterem. Powieść spłonęła we wrześniu 1939 r. w mieszkaniu kuzyna kompozytora Jarosława Iwaszkiewicza, który sporządził obszerne streszczenie utworu. Jednak jeden z rozdziałów, podarowany właśnie Kochno (w przekładzie rosyjskim samego Szymanowskiego), ocalał. Ten fragment został wydany w Niemczech. Za twórczość literacką w latach 30. otrzymał Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury.

Podhale – kraina historyczno-etnograficzna w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzegu Białki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki. Podhale zajmuje środkową część Kotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe. Najważniejsze miejscowości: Nowy Targ (historyczna stolica Podhala), Ludźmierz, Zakopane, Biały Dunajec, Szaflary, Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Poronin, Podczerwone, Chochołów, Witów, Koniówka i inne. Południową część Podhala nazywa się czasem "Skalnym Podhalem" – obejmuje ono obszar od Brzegów i Bukowiny po Zakopane, Kościelisko i Witów.
Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

W 1930 Szymanowski cierpiący na gruźlicę, na stałe zamieszkał w wynajmowanej Willi Atma w Zakopanem - obecnie Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, skąd kierował Akademią Muzyczną w Warszawie (1930-1932) oraz często wyjeżdżał na leczenie do szwajcarskich sanatoriów. Gruźlica zaatakowała gardło kompozytora, wskutek czego Szymanowski nie był w stanie niczego jeść. Zmarł w czasie snu, w klinice Du Signal w Lozannie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Siergiej Pawłowicz Diagilew, ros. Сергей Павлович Дягилев (ur. 31 marca 1872 w Zieliszczewie, zm. 19 sierpnia 1929, w Wenecji) – rosyjski impresario baletowy, twórca zespołu Les Ballets Russes.

Za twórczość muzyczną o wiekopomnym znaczeniu dla kultury polskiej i ogólnoświatowej w dniu 2 kwietnia 1937 roku Prezydent Ignacy Mościcki nadał pośmiertnie Karolowi Szymanowskiemu Wielką Wstęgę Orderu Odrodzenia Polski.

Pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie. Jego serce spłonęło 6 sierpnia 1944 roku w czasie powstania warszawskiego razem z kaplicą Sióstr Sercanek w Kościele św. Krzyża.

Z okazji 125. rocznicy urodzin oraz 70. rocznicy śmierci kompozytora, 16 listopada 2006 sejm RP ogłosił rok 2007 rokiem Karola Szymanowskiego.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Muzeum Karola Szymanowskiego w willi "Atma" – jedyna placówka muzealna gromadząca pamiątki po kompozytorze Karolu Szymanowskim, oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, znajduje się w Zakopanem przy ulicy Kasprusie 19.

Ostatnie lata przyniosły renesans twórczości kompozytora. Siłą sprawczą owego ożywienia jest Sir Simon Rattle, który ze swoją City of Birmingham Orchestra nagrał dla koncernu EMI 4 albumy monograficzne (w tym jeden podwójny) zawierające: 3 Symfonię, Stabat Mater, Litanię do Maryi Panny oraz oba koncerty skrzypcowe. Nagrania te otrzymały dwie prestiżowe Grammophon Awards. W dyskografii dyrygenta znajdują sie również Harnasie, Król Roger, Pieśni miłosne Hafiza (z Magdaleną Kozeną), a także 4. Symfonia koncertująca.

Roman Padlewski ps. "Skorupka", "Kasztan" (ur. 7 października 1915 w Moskwie, zm. 16 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski kompozytor, pianista, muzykolog, skrzypek, dyrygent, krytyk muzyczny, podporucznik, powstaniec warszawski.
Apolinary Szeluto (ur. 23 lipca 1884 w Petersburgu, zm. 22 sierpnia 1966 w Chodzieży) – polski kompozytor, pianista, adwokat. Należał do grupy kompozytorskiej Młoda Polska, do której należeli również Karol Szymanowski, Grzegorz Fitelberg i Ludomir Różycki.

thumb|Tablica upamiętniająca kompozytora Karola Szymanowskiego na kamienicy przy ul. Nowy Świat 47 w Warszawie, gdzie mieszkał w latach 1924-1929

Kamienica przy ul. Nowy Świat 47 w Warszawie gdzie w roku 1861 mieszkali pisarze Apollo Korzeniowski i jego syn Józef Konrad Korzeniowski, a w latach 1924-1929 kompozytor Karol Szymanowski

Jadwiga Janczewska – córka adwokata z Mińska, narzeczona Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego). Zmarła śmiercią samobójczą 21 lutego 1914 roku.
Orkiestra – duży zespół instrumentalny liczący zazwyczaj od kilkunastu, do kilkudziesięciu, a nawet ponad stu instrumentów. W celu synchronizacji gry takiej ilości instrumentalistów w orkiestrze potrzebny jest dyrygent.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)