Karol Załuski - Polski Serwis Naukowy

Karol Załuski, Teofil, Thabasz, z Załusk, z Iwonicza, Skorobohateryszek, herbu Junosza (ur. 25 stycznia 1794 w Warszawie, zm. 28 listopada 1845 w Iwoniczu) – marszałek szlachty powiatu upickiego, i wileńskiego, jeden z przywódców i oficerów powstania listopadowego (walczący wraz z bratem Józefem Załuskim) na Litwie, założyciel uzdrowiska Iwonicz-Zdrój, szef rosyjskiego poselstwa w Szwajcarii,.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Amelia Załuska z Ogińskich (ur. 10 grudnia 1805 w Zalesiu na Litwie, zm. 5 września 1858 w Ischii we Włoszech) – kompozytorka, poetka, malarka, współzałożycielka (wraz z mężem, Karolem Załuskim) uzdrowiska Iwonicz-Zdrój, dama Orderu Gwiaździstego Krzyża.

Syn Teofila Wojciecha Załuskiego (1760-1831) - kasztelana buskiego i Honoraty ze Stępkowskich córki Józefa - wojewody kijowskiego, brat Józefa Bonawentury Załuskiego.

W latach 1816-1822 sprawował funkcje attaché i chargé d'affaires w poselstwach (ambasadach) rosyjskich w Bernie szwajcarskim i w Berlinie. W 1825 otrzymał od ojca majątek Iwonicz w Galicji, który roku 1799 kupił te tereny od Michała Ostaszewskiego.

W 1831 wziął udział w powstaniu listopadowym organizując ruch polski na Litwie. We wrześniu 1831 odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari. Po upadku powstania emigrował. Jego dobra w Gulbinie w zaborze rosyjskim uległy konfiskacie.

Iwonicz – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Iwonicz-Zdrój, w pobliżu uzdrowiska Iwonicz-Zdrój.

Marszałek szlachty – jest to instytucja samorządu szlacheckiego sięgająca czasów I Rzeczypospolitej i trwająca jeszcze w czasach zaborów (zabór rosyjski). Marszałków dzielono na gubernialnych i powiatowych.

Po kilku latach tułaczki, najpierw w Anglii, następnie we Francji, uzyskał od władz austriackich prawo zamieszkania na terenach polskich należących do Austrii. Wraz z ( od 1826) żoną, Amelią z Ogińskich (1805-1858) zamieszkał we dworku w Iwoniczu i rozbudował uzdrowisko, gdzie przyszło na świat czterech synów i cztery córki. Przebywał tam do śmierci 28 listopada 1845. Został pochowany w rodzinnej kaplicy cmentarnej Załuskich w Iwoniczu.

Upita (lit. Upytė) – wieś, dawne miasteczko na Litwie w gminie rejonowej Poniewież Litwy, siedziba gminy (starostwa). Liczy 577 mieszkańców (2001). Znajduje się tu kościół pw. św. Karola Boremeusza, szkoła i poczta. Od 2004 miejscowość posiada własny herb.

Attaché (po fr.: przydzielony, doczepiony (do personelu administracyjnego służącego pod starszym rangą przedstawicielem lub u sztabu placówki dyplomatycznej, np. konsulatu czy ambasady)) – przedstawiciel dyplomatyczny państwa wysyłającego w państwie przyjmującym, niższy w randze niż konsul czy radca, pełniący funkcję specjalisty w określonej dziedzinie (np. przemysłu, handlu, kultury, prasy, obrony).

Tablica upamiętniająca tego oficera powstania listopadowego, znajduje się w kościele również w tej miejscowości.

Iwonicz-Zdrój - jaz na Bełkotce z tablicą pamiątkową poświęconą Karolowi hr. Załuskiemu, fundatorowi Zakładu Zdrojowego w Iwoniczu

Bibliografia

"Wspomnienia o rodzinie Załuskich w XIX stuleciu", Kraków 1907

Przypisy

Xsięga pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny dowódzców i sztabs-oficerów, tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy Armii Polskiej w tymż roku Krzyżem Wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych, Lwów 1881, s. 146.