Karol Zuchwały (Karol Śmiały), fr. Charles le Téméraire (ur. 10 listopada 1433 w Dijon, zginął 5 stycznia 1477 w bitwie pod Nancy) – książę Burgundii 1467-1477 z bocznej linii francuskich Walezjuszy. Syn księcia Burgundii Filipa III Dobrego (zm. 1467) i Izabeli (zm. 1471) córki króla Portugalii Jana I Dobrego.

Wczesne lata życia

Urodzony w 1433 r. w stolicy Burgundii, Dijon, syn księcia Filipa Dobrego był od urodzenia tytułowany hrabią Charolais. Kiedy miał 20 dni został kawalerem Orderu Złotego Runa. Inwestytury dokonali Karol I de Nevers i pan Antoine I de Croÿ. Wychowywał się pod opieką pana d'Auxy i okazywał wielkie zamiłowanie zarówno do nauki jak i do wojennego rzemiosła. Wychowywał się na kosmopolitycznym dworze, będącym jednym z najważniejszych ośrodków europejskiego kultury późnego średniowiecza. Nie miał dobrych stosunków z ojcem, był natomiast bardzo przywiązany do matki.

19 maja 1440 r. poślubił Katarzynę (1428 - 30 lipca 1446), córkę Karola VII, króla Francji, i Marii, córki Ludwika II, księcia Andegawenii. Małżonkowie nie mieli razem dzieci.

31 października 1454 r. ożenił się z Izabelą (1436 - 25 września 1465), córką Karola I, księcia de Bourbon, i Agnieszki, córki księcia Burgundii Jana bez Trwogi. Karol chciał poślubił angielską księżniczkę Małgorzatę, ale na przeszkodzie stanął podpisany przez jego ojca w 1435 r. traktat w Arras, który zobowiązywał Karola do poślubienia jedynie księżniczek francuskich. Karol i Izabela mieli razem jedną córkę:

Herb Karola Zuchwałego

Karol pozostawał w przyjaznych stosunkach z bratem swojej pierwszej żony, delfinem Ludwikiem, który skłócony z ojcem znalazł w 1456 r. schronienie na dworze burgundzkim. Pozostawał tam do śmierci ojca w 1461 r., kiedy został kolejnym królem Francji jako Ludwik XI. Jako król Francji Ludwik podjął jednak politykę nieprzyjazną Burgundii, odmawiając przekazania miast nad Sommą, które Filip Dobry przekazał Karolowi VII traktatem w Arras. 12 kwietnia 1465 r. Filip III przekazał faktyczne rządy księstwem w ręce Karola. Już wkrótce Karol przystąpił do działań po stronie Ligi Dobra Publicznego, rozpoczynając swój wieloletni konflikt z Ludwikiem XI.

Po śmierci swojej drugiej żony Karol był swatany z córką Ludwika XI, Anną. W międzyczasie zmarł jego ojciec (15 czerwca 1467 r.) i Karol odziedziczył jego rozległe terytoria. Nie czując się związany traktatem w Arras zdecydował się na zacieśnienie związku z odwiecznym sojusznikiem Burgundii, Anglią. 9 lipca 1468 r. poślubił siostrę angielskiego króla Edwarda IV, Małgorzatę York (3 maja 1446 - 23 listopada 1503), córkę Ryszarda Plantageneta, 3. księcia Yorku, i Cecylii Neville, córki 1. hrabiego Westmorland. Wesele trwało dziewięć dni. Małżeństwo to pozostało bezdzietne.

Odnowienie sojuszu burgundzko-angielskiego zaniepokoiło Francję. Ludwik starał się nie dopuścić do zawarcia tego małżeństwa (np. francuska flota miała przeszkodzić Małgorzacie w jej rejsie do Burgundii). Uroczystości ślubne odbyły się w Brugii. Karol został z tej okazji kawalerem Orderu Podwiązki.

Pierwsze doświadczenia wojenne

Państwo Burgundii w czasach Karola Zuchwałego

Karol nie na darmo zdobył przydomek "Zuchwałego" (czy też "Śmiałego"). Zawsze działał szybko, często bez bliższego przyjrzenia się sytuacji. Nie znajdował upodobania w misternych podchodach dyplomatycznych w których celował jego ojciec. Lubiąc wojnę starał się rozwiązywać konflikty na polu bitew. Miał zamiar przewyższyć dokonania ojca. Philippe de Commines napisał, że połowa Europy nie zdołałaby go zadowolić. Kiedy 12 kwietnia 1465 r. ojciec przekazał mu faktyczną władzę nad Burgundią, Flandrią, Artois, Franche-Comté, Namur, Brabancją, Limburgią, Lothier, Zelandią, Holandią i Hainaut, pierwszą decyzją Karola była interwencja w wewnętrzne sprawy Francji, gdzie przeciwko królowi Ludwikowi wielcy feudałowie (w tym królewski brat, książę de Berry) zbuntowali się i założyli tzw. Ligę Dobra Publicznego.

Latem 1465 r. Karol po raz pierwszy poprowadził wojska burgundzkie to bitwy. Miało to miejsce 13 lipca pod Montlhéry. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Karola, ale hrabia został podczas niej ranny. Działania wojenne nie przyczyniły się jednak do wyparcia Ludwika XI z Paryża, ani odniesienia decydującego zwycięstwa w polu. Udało się tylko zmusić Ludwika do ustępstw na rzecz zbuntowanych baronów. Traktatem z Conflans z 4 października 1465 r. Ludwik oddał Karolowi sporne miasta nad Sommą, hrabstwa Boulogne i Guines, oraz liczne pomniejsze terytoria. Ponieważ w trakcie rokowań zmarła hrabina Izabela, Ludwik zaproponował Karolowi małżeństwo ze swoją córką Anną, której posag miała stanowić Szampania i Ponthieu. Karol propozycję odrzucił i poślubił Małgorzatę York.

Wydarzenia następnych lat odwróciły uwagę Karola od spraw francuskich. Podczas letniej kampanii przeciwko Ludwikowi miasto Dinant w diecezji Liège świętowało fałszywą wieść o śmierci Karola w bitwie pod Montlhéry. Spalono wówczas podobizny Karola i krzyczano, że jest on bękartem Izabeli Aviz i Jana von Heinsburga, poprzedniego biskupa Liège. Po zawarciu traktatu z Ludwikiem XI Karol wyruszył przeciwko Dinant. 25 sierpnia 1466 r. zdobył miasto i, broniąc honoru swojej matki, kazał zabić wszystkich jego mieszkańców.