Karonada - Polski Serwis Naukowy

24 funtowa Karonada (140 mm)

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Karonada

Karonada - rodzaj dawnego działa okrętowego, używany od lat 80. XVIII wieku do pierwszej połowy XIX wieku.

Działa tego typu zostały jako pierwsze skonstruowane w odlewni Carron Ironworks w mieście Falkirk (Szkocja) w 1778 roku, stąd pochodzi nazwa. Karonady były to krótkolufowe działa dużego wagomiaru (kalibru) - zwykle 18, 24 lub 32-funtowe, stosowano też większe wagomiary - aż do 68 funtów. Dzięki starannemu zaprojektowaniu, lufy karonad miały cieńsze ściany od wcześniejszych dział, zachowując wystarczającą wytrzymałość, a przy tym były krótsze. Komora prochowa miała mniejszą średnicę od kalibru lufy, a jej ścianki były grubsze. Przez to masa karonad była znacznie mniejsza niż długolufowych dział porównywalnego kalibru i mogły być w nie uzbrojone także lżejsze okręty (przed wprowadzeniem karonad wagomiar 32 funty miały tylko najcięższe długolufowe działa stosowane na dolnych pokładach okrętów liniowych). Kaliber lufy był przy tym znacznie ściślej dopasowany do średnicy kuli armatniej, przez co były mniejsze straty energii przez ucieczkę gazów między kulą a ściankami lufy. Karonady miały bardzo dużą siłę rażenia, lecz za to niewielki zasięg (ok. 300-400 m) w porównaniu z długolufowymi działami.

Korweta - klasa współczesnych niewielkich okrętów. Współczesne korwety dzielą się pod względem przeznaczenia i uzbrojenia na okręty przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych lub przeznaczone do zwalczania okrętów nawodnych za pomocą kierowanych pocisków rakietowych (korwety rakietowe). Do XIX wieku korweta oznaczała historyczną klasę okrętów żaglowych (zobacz korweta żaglowa).

Kaliber broni - najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.

Karonady były używane na okrętach liniowych i fregatach jako broń pomocnicza, ustawiane po kilka na pokładzie górnym. Dzięki stosunkowo niewielkiej masie karonad, używane też były one na mniejszych okrętach (slupach, korwetach, szkunerach), które mogły zyskać w ten sposób dużą siłę ognia na małe odległości.

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

Szkuner – typ osprzętu żaglowego lub żaglowiec noszący ten typ osprzętu. Posiada dwa lub więcej masztów o ożaglowaniu skośnym. Przy dwóch masztach pierwszy jest niższy lub równy drugiemu.

Karonady najczęściej były mocowane na specjalnych łożach drewnianych, ustawionych na pokładzie okrętu i mocowanych obrotowo od strony wylotu lufy do burty okrętu, przez co można było zmieniać kąt strzału. Rzadziej stosowano je na typowych łożach wózkowych.

Dane typowych brytyjskich karonad:

Przypisy

Chris Henry, Napoleonic Naval Armaments 1792-1815, New Vanguard no.90, Osprey Publishing, 2004, ISBN 1-84176-635-6