Karoteny - Polski Serwis Naukowy

Ważnym źródłem β-karotenu jest marchew

Karoteny (E160a) – grupa organicznych związków chemicznych, rozbudowanych przestrzennie węglowodorów nienasyconych zawierających 40 atomów węgla o wzorze sumarycznym: C40H56. W cząsteczkach karotenów występują wieloatomowe układy sprzężonych wiązań podwójnych.

Witamina D (ATC: A 11 CC 05) – grupa rozpuszczalnych w tłuszczach steroidowych organicznych związków chemicznych, o wielu różnorodnych i ważnych funkcjach fizjologicznych, z których podstawową jest wpływ na gospodarkę wapniowo-fosforanową oraz budowę kośćca. Pierwotnie nazwana była witaminą A - od łacińskiego słowa antyrachitic, ponieważ chroniła oraz leczyła krzywicę i osteoporozę.

Wiązanie chemiczne według klasycznej definicji to każde trwałe połączenie dwóch atomów. Wiązania chemiczne powstają na skutek uwspólnienia dwóch lub więcej elektronów pochodzących bądź z jednego, bądź z obu łączących się atomów lub przeskoku jednego lub więcej elektronów z jednego atomu na atom i utworzenia w wyniku tego tzw. pary jonowej.

W przyrodzie istnieją 3 izomery tego związku, różniące się umiejscowieniem jednego z wiązań podwójnych między atomami węgla.

Karoten jest prowitaminą dla witaminy A (2 części karotenu to równowartość 1 części witaminy A). Występuje głównie jako α-karoten i β-karoten. Istnieją także: γ, δ i ε-karoten. W 1928 roku Szwajcar Paul Karrer stwierdził, że β-karoten jest głównym prekursorem witaminy A. Był to pierwszy przypadek ustalenia struktury prowitaminy. Następnie w 1930 roku ustalił wzór α-karotenu i zsyntetyzował go. W zależności od liczby i rodzaju pierścieni jonowych wyróżniamy α-, β- i γ-karoteny. Najbardziej znanym jest β-karoten, żółty barwnik roślinny. Zawiera on dwa pierścienie β-jononu, połączone tetramerem izoprenu. α-Karoten zawiera po jednym pierścieniu α- i β-jononu, ma barwę czerwonobrązową. γ-Karoten ma tylko jeden pierścień β-jononu i występuje w grzybach i bakteriach, posiada barwę fioletową.

Spirulina - handlowa nazwa sinic (cyjanobakterii) z rodzaju Arthrospira należących do rzędu Oscillatoriales. Należy do niego gatunek Arthrospira platensis.

Marchew zwyczajna Daucus carota L. – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Występuje w stanie dzikim pospolicie na terenach Europy, Azji i północnej Afryki. Jest również rośliną uprawną. W Polsce w stanie dzikim jest rośliną bardzo pospolitą.

Karoten w żywieniu

Karoten jest pomarańczowożółtym organicznym barwnikiem roślinnym, występującym między innymi w wielu warzywach i owocach. Zawartość karotenu w warzywach mieści się w granicach 0,5–31 mg/100g.

Ważnymi źródłami karotenu dla człowieka są:

dynia 36 mg β-karotenu/kg świeżej masy

marchew 88–120 mg β-karotenu/kg świeżej masy

szpinak 56 mg/kg świeżej masy

sałata

pomidory 5 mg β-karotenu/kg świeżej masy

brokuły 7–20 mg β-karotenu/kg świeżej masy

melony

papryka słodka czerwona 22 mg β-karotenu/kg świeżej masy

Dla glonożernych zwierząt akwariowych dobrym źródłem β-karotenu jest spirulina.

Paul Karrer (ur. 21 kwietnia 1889 w Moskwie, Rosja, zm. 18 czerwca 1971 w Zurychu, Szwajcaria) - szwajcarski chemik organik, laureat Nagrody Nobla z dziedziny chemii w roku 1937 za badania karotenoidów, flawonoidów oraz witamin A i B2.

Pomidor zwyczajny (Lycopersicon esculentum Mill.) – gatunek jednorocznej rośliny warzywnej z rodziny psiankowatych. Ma wiele synonimów: pomidor uprawny, pomidor jadalny, psianka pomidor i po prostu pomidor. Pochodzi z Ameryki Południowej lub Środkowej. Do Europy dotarł po 1492, po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.

Częste spożywanie dużej ilości karotenów powoduje żółtawe zabarwienie skóry.

β-Karoten jako lek

Osobny artykuł: β-Karoten.

β-Karoten jest bezpieczną odmianą karotenu, gdyż organizm przetwarza tylko taką jego ilość, jaka jest mu potrzebna. Przyczynia się między innymi do ochrony przed drobnoustrojami. Ma działanie antyoksydacyjne, a także korzystnie wpływa na funkcjonowanie wzroku, układu odpornościowego. W preparatach często podawany jest razem z witaminami E, D, B i wapniem.

Prowitamina - związek chemiczny, który w wyniku reakcji chemicznych (np. enzymatycznych lub fotochemicznych) w organizmie ulega przekształceniu w witaminę.

β-Karoten – prowitamina witaminy A i najbardziej aktywny jej izomer. Neutralizuje wolne rodniki, wywołuje przebarwienie skóry i chroni ją przed działaniem promieni słonecznych.

Zobacz też

ksantofile

Przypisy

↑ Food-Info.net: E160a: Karoteny (pol.). [dostęp 2010-10-13].
Ewa Cieślik: Cechy prozdrowotne żywności pochodzenia roślinnego. [dostęp 2010-10-12].
↑ Marcin Horbowicz. WARZYWA PRZECIWDZIAŁAJĄCE CHOROBOM CYWILIZACYJNYM. „Hasło ogrodnicze”, 2003.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Układ odpornościowy, układ immunologiczny - zbiór mechanizmów organizmu, mających na celu jego ochronę przed chorobami, poprzez identyfikację i likwidowanie patogenów i komórek nowotworowych. Mechanizmy te wykrywają różnorakie odmiany czynników chorobotwórczych, od wirusów po robaki pasożytnicze, dlatego muszą rozróżniać zdrowe komórki i tkanki organizmu, w celu jego prawidłowego funkcjonowania. Wykrywanie patogenów jest skomplikowane, ponieważ dzięki ewolucji przystosowują się, zmieniając metody działania.

Tetramery - oligomery, cząsteczki składające się z czterech merów, które mogą być jednakowe - homotetramery lub różnić się - heterotetramery. Pojęcia "homotetramery" i "heterotetramery" stosuje się wyłącznie w biochemii.