Karpathenverein, KV (pol. Towarzystwo Karpackie), właściwie Ungarischer Karpathenverein (UKV), Magyarországi Kárpát Egyesület (MKE) (pol. Węgierskie Towarzystwo Karpackie, słow. Uhorský karpatský spolok) – organizacja turystyczna działająca w Karpatach, głównie w Tatrach, początkowo węgiersko-niemiecka, a w okresie międzywojennym i II wojny światowej głównie niemiecka.

Początki organizacji

Pomysł powołania organizacji powstał w 1869 – jego autorem był austriacki lekarz Heinrich Wallmann. Ponowił ją w 1871 wraz z Gustawem Jägerem, wydając odezwę po węgiersku, niemiecku i polsku. Towarzystwo miało objąć swoim obszarem również teren Galicji, a władze urzędować w kolejnych siedzibach oddziałów (m.in. w Krakowie). Z powodu małego zainteresowania (przysłano tylko 6 zgłoszeń, w tym jedno z Galicji, od Józefa Stefana Szalaya ze Szczawnicy) pomysłodawcy skupili się na terenie Górnych Węgier (dzisiejszej Słowacji). Kolejna grupa inicjatywna powstała w Kieżmarku, a w 1873 w tym mieście powstał komitet organizacyjny (w składzie Egyed Berzeviczy, Nándor Czerépy, Anton Döller, Hugo Payer, Friedrich Scholcz, Samuel Weber). Zamiast wielonarodowego Towarzystwa Karpackiego utworzono Węgierskie Towarzystwo Karpackie (właściwie węgiersko-niemieckie). Spotkanie założycielskie odbyło się 10 sierpnia w Starym Smokowcu.

Celem organizacji miał być rozwój turystyczny Karpat, a w szczególności Tatr – było to bardzo ambitne zadanie, gdyż w węgierskiej części tych gór praktycznie nie było szlaków turystycznych, działało tylko jedno schronisko turystyczne (w Dolinie Zimnej Wody) i jedna miejscowość uzdrowiskowa (Stary Smokowiec). Przewodnictwo praktycznie nie istniało, wydano tylko dwa przewodniki turystyczne (Lohmeyera z 1842 i Fuchsa z 1863), a sieć kolejowa w tym rejonie funkcjonowała dopiero dwa lata (linia Bogumin-Koszyce przez Poprad, ale bez odgałęzień). Do 1891 było to jedyne towarzystwo turystyczne na tym terenie (a przez rok, do 1874, również jedyne i pierwsze w Tatrach).

Podział organizacyjny do 1918

Tablica upamiętniająca wybudowanie szlaku w Dolinie Wielickiej przez sekcję Śląską mającą siedzibę we Wrocławiu

Najwięcej członków związku rekrutowało się ze Spiszu i tam też ustanowiono siedzibę MKE – początkowo był nią Kieżmark (Késmárk, 1873–1884), później Lewocza (Lőcse, 1884–1891), a następnie Nowa Wieś Spiska (Igló, od 1891). Na terenie Węgier powstały sekcje terenowe. Powstała również jedna sekcja zagraniczna – we Wrocławiu (od 1887 r.) (Sektion Schlesien des UKV, M.K.E. Sziléziai-osztály). Wrocławska sekcja była jedną z najaktywniejszych (liczyła blisko 1000 osób), skupiała członków zarówno z Górnego, jak i Dolnego Śląska. Wydawała również własny rocznik – Bericht der Sektion Schlesien des Ung. Karp.-Ver. W 1895 r. wybudowała w Dolinie Wielickiej schronisko Śląski Dom (Schlesierhaus, Sziléziai-ház, obecnie Sliezsky dom).

Towarzystwo miało również sympatyków i członków w Galicji (niewielu, gdyż działało tam Towarzystwo Tatrzańskie) – głównie Polaków z Krakowa i Lwowa, oraz na Śląsku Cieszyńskim, gdzie członkami byli głównie Niemcy. Liczba członków w najlepszym okresie osiągała 5000.

W 1891 r. od MKE odłączyło się 5 sekcji (m.in. z Budapesztu), które założyły osobne Węgierskie Towarzystwo Turystyczne (Magyar Turista Egyesület, MTE) z siedzibą w Budapeszcie, które zajęło się także turystyką ogólną. Z biegiem czasu MTE zaczęło działać również w Tatrach i na Podtatrzu.

Pierwszym prezesem Magyarországi Kárpát Egyesület był Gusztáv Görgey (1873–1874, ale nie przejawiał większej aktywności), a następnie znacznie bardziej zasłużeni dla towarzystwa Egyed Berzeviczy (1874–1878), József Szentiványi (1878–1879) i Albin Csaky (1880–1891). W czasie, kiedy główną siedzibą była Lewocza, prezesowali MKE Vilmos Migazzy (1891–1896), Aurel Münnich (1897–1906), Géza Salamon (1907–1911) i Sándor Teleki (1911–1919). Ważną rolę odgrywali również wiceprezes Nikolaus Fischer oraz Martin Róth z Nowej Wsi Spiskiej.

Organy prasowe

Magyarországi Kárpát Egyesület wydawało własny rocznik w języku węgierskim Magyarországi Kárpátegyesület Évkönyve i niemieckim Jahrbuch des Ungarischen Karpathenvereins w latach 1874–1917 (w sumie wyszły 44 tomy; najpierw dwie wersje językowe w jednym wydaniu, następnie w osobnych). Rocznik zawierał artykuły poświęcone turystyce górskiej, badaniom naukowym, biografie, sprawozdania. Pisali w nim głównie Niemcy spiscy i Węgrzy, sporadycznie pojawiały się również teksty polskich autorów.

Niemieccy członkowie MKE wydawali w Kieżmarku od 1880 tygodnik Karpathen-Post, poruszający problemy turystyki, działalności uzdrowisk w rejonach górskich, znaleźć w nim można było również prace historyczne, kulturalne i etnograficzne.

czytaj dalej: [2], [3]