Karpologia - Polski Serwis Naukowy

Owoc (torebka) z nasionami wiesiołka (Oenothera sp.)

Karpologia (od gr. karpion, karpos i łac. carpium – owoc) – dział botaniki zajmujący się badaniem owoców i nasion, czyli diaspor roślin kwiatowych. Do ważniejszych zastosowań karpologii należy dostarczanie informacji taksonomicznych. Wiąże się to z dużą wartością diagnostyczną owoców i nasion, co wynika z ich trwałości w środowisku oraz stałości cech budowy. Większość diaspor posiada cechy specyficzne gatunkowo, co oznacza, że możliwe jest zidentyfikowanie gatunku rośliny tylko na podstawie cech budowy owocu lub nasienia. Owoce i nasiona gromadzi się jako materiał porównawczy w kolekcjach karpologicznych prowadzonych tak jak zielniki roślin naczyniowych.

Diaspora, propagula – dowolna część rośliny lub grzyba, która przeniesiona na odległość może dać początek nowemu organizmowi. Diaspory dzielą się na generatywne i wegetatywne.

Index seminum (łac. spis nasion) jest to publikacja wydawana przez ogród botaniczny. Zawiera ona spis materiału siewnego (diaspor roślin, czyli owoców i nasion, które ogród oferuje do sprzedaży lub wymiany na inne owoce czy nasiona. Mają one służyć do wyhodowania okazów roślin w innych ogrodach.

Zastosowanie karpologii

Identyfikacja diaspor oraz ich szczątków znajduje zastosowanie w naukach czystych:

taksonomii roślin – dostarcza cech wspomagających oznaczanie roślin kwiatowych oraz zajmuje się opracowywaniem kluczy do oznaczania owoców i nasion roślin,

ekologii roślin, w tym poznawanie mechanizmów rozsiewania się owoców i nasion,

archeobotanice i paleobotanice,

torfoznawstwie

oraz w naukach stosowanych:

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Botanika (biologia roślin) (gr. botanē = zieleń, owoc, roślina) – dział biologii zajmujący się roślinami. Obejmuje całokształt wiedzy o świecie roślin i związanych z nimi zjawiskach. Szeroki zakres problematyki jest przyczyną wyodrębniania licznych, w różnym stopniu samodzielnych działów, wymagających stosowania swoistych metod i technik badawczych.

farmakognozji (przy identyfikacji surowców zielarskich będących diasporami roślin leczniczych),

przy ocenie czystości roślinnych surowców leczniczych,

w nasiennictwie rolniczym (przy ocenie wartości materiału siewnego, zachwaszczenia plantacji, przy opracowywaniu metod oczyszczania, suszenia i przechowywania materiału siewnego),

w nasiennictwie leśnym (produkcja wartościowych nasion drzew i krzewów leśnych),

w łąkarstwie,

w alergologii,

w kryminalistyce.

Cechy diaspor analizowane w karpologii

Morfologiczne:

kształt, barwa, połysk, urzeźbienie powierzchni (skulptura) owoców i nasion,

obecność skrzydełek, listewek, kolców, włosków,

cechy metryczne – wymiary.

Anatomiczne:

budowa ściany owocu i łupiny nasiennej (m.in. grubość), obecność w niej komór olejkowych,

budowa bielma, obielma, liścieni, kształt, rozmiar i położenie zarodka, obecność jamy w bielmie oraz liczba nasion w owocu.

Organoleptyczne:

smak i zapach owoców i nasion.

Bibliografia

Kulpa Władysław 1974. Nasionoznawstwo chwastów, wyd. 2, PWRiL, Warszawa.
Lityńska-Zając Maria, Wasylikowa L. 2005. Przewodnik do badań archeobotanicznych, Wydawnictwo Sorus, Poznań.
Drobnik Jacek 2007. Zielnik i zielnikoznawstwo. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Wydanie I. ISBN 978-83-01-15143-0.

Zobacz też

Palinologia

Index seminum