Karta Konstytucyjna Ludwika XVIII - Polski Serwis Naukowy

Karta Konstytucyjna Ludwika XVIII - jedna z francuskich konstytucji nadana przez Ludwika XVIII.

Geneza

Powrót Burbonów stworzył całkowicie nową sytuację, gdzie rozbudowane kadry I Cesarstwa Francuskiego okazały się zdumiewająco skłonne do wyrzeczenia się tradycji cesarskiej i paktowania z Burbonami. W chwili upadku Napoleona senat, zawsze mu wierny, ogłosił pozbawienie go tronu 2 kwietnia 1814 roku. Do abdykacji został zmuszony dwa dni później.

Par Francji (fr.: Pair de France, w starszej literaturze polskiej pisany także Per) – do rewolucji francuskiej tytuł honorowy wysokiej szlachty i duchowieństwa, w latach 1814-1848 tytuł członka wyższej izby parlamentu francuskiego.

Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) — ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.

Uchwalenie dokumentu

Po wprowadzeniu nowej władzy senat pracował nad wprowadzeniem nowej konstytucji wzorowanej na angielskich zasadach konstytucyjnych. Projekt ten został przyjęty, z pewnymi zmianami, przez Ludwika XVIII. Król zgodnie z tradycją absolutnej władzy królewskiej nie chciał, by nową konstytucję uchwalało jakiekolwiek zgromadzenie parlamentarne, lecz nadał konstytucję krajowi formalnie z własnej woli. Była to tzw. konstytucja oktrojowana, której w celu odcięcia się od tradycji rewolucyjnej nie nadano tytułu konstytucji, lecz akt ten został określony jako Karta Konstytucyjna.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm odwołuje się do indywidualizmu, stawia wyżej prawa jednostki niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach prawa) działalność poszczególnych obywateli we wszystkich sferach życia zbiorowego.

Postanowienia Karty Konstytucyjnej

Karta Konstytucyjna była kompromisowa, łączyła pewne tradycje monarchii francuskiej z systemem konstytucyjnym wyrażającym ograniczony liberalizm polityczny, liberalizm dla wąskich elit, elit z urodzenia, jak również elit finansowych. Karta miała też pewne ograniczone gwarancje dla kraju, które miały zamknąć rewolucyjną epokę bez prześladowań i naruszania nowego podziału bogactw narodowych.

Parlament - w państwach o demokratycznych systemach władzy, jest to najwyższy organ przedstawicielski, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej.

Izba Lordów (ang. House of Lords) – izba wyższa dwuizbowego parlamentu brytyjskiego, który oprócz tego składa się też z Izby Gmin i Suwerena (panującej rodziny królewskiej). Nie jest to ciało wybieralne, lecz jego skład i struktura jest uwarunkowana wielowiekową tradycją.

Oficjalnie akt konstytucyjny został nadany 4 czerwca 1814 roku. Tekst nowej konstytucji składał się z obszernej preambuły króla oraz z 76 zwięzłych artykułów. Karta w swej treści nie zawierała Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela. Natomiast w arendze król stwierdzał z zadowoleniem, iż Boska Opatrzność pozwoliła mu powrócić do państwa po długiej nieobecności (Ludwik XVIII datował swe panowanie od daty śmierci Ludwika XVII) i podkreślał znaczenie tradycji monarchii francuskiej, pominął milczeniem okres rewolucji francuskiej, obiecując poddanym „pokój i ukojenie” tak, aby „[…] żadne gorzkie wspomnienia nie naruszały spokoju, który winien towarzyszyć naszemu uroczystemu aktowi […]”.
W ten ogólny sposób Ludwik XVIII obiecywał pewnego rodzaju amnestię za epokę wydarzeń rewolucyjnych. W przepisach Karty zapewniano: nienaruszalność własności prywatnej, zachowanie wszelkich stopni, zasług i przywilejów wojska (w tym orderu napoleońskiego Legii Honorowej). Art. 71 głosił: „Szlachta stara odzyskuje swe tytuły. Nowa zachowuje swoje.” W ten sposób król uwiarygodnił te elity, które przeszły na jego stronę.

Preambuła (łac. praeambulum, od praeambulare, iść wcześniej) - wstęp do aktu prawnego, zwykle o istotnym znaczeniu politycznym (umowy międzynarodowe, konstytucje, rzadziej ustawy i akty niższego rzędu), opisujący okoliczności wydania aktu oraz określający cele, jakim powinien on służyć.

Konstytucja Francji – akt prawny o najwyższej randze (konstytucja), określający podstawy ustroju państwa francuskiego, podmiot władzy w państwie, a także sposób wykonywania przezeń władzy, oraz określający prawa i obowiązki obywateli.

W kwestii ustroju w Karcie zostały określone jedynie najważniejsze elementy i pewne zasady ogólne: równość wobec prawa, wolność osobista, wolność wyznania, ale z zachowaniem katolicyzmu jako religii panującej (art.6), wolność słowa i druku w granicach przepisów.
Oczywiście przepisy dotyczące ustroju rozpoczynały się od pozycji króla, którego osoba była święta i nienaruszalna. Król pełnił funkcję głowy państwa i tradycyjnie tytułował się królem Francji, a nie Francuzów. Wszystkie urzędy i ministrów powoływał wyłącznie on. Decydował także o wojnie i pokoju, traktatach międzynarodowych.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Monarchia (gr. μοναρχία monarchía – jedynowładztwo) – ustrój polityczny lub forma rządów, gdzie suwerenem jest jeden człowiek, nazywany monarchą. Monarcha sprawuje władzę zazwyczaj dożywotnio, jego funkcja jest często dziedziczna i zwykle jego stanowisko jest nieusuwalne. Obecnie w wielu państwach monarcha pełni często jedynie funkcje reprezentacyjne i nie sprawuje realnej władzy.

Powołani przez króla ministrowie nie tworzyli rady ministrów, nie powoływano też premiera.

Władzę ustawodawczą podzielono między króla, izbę Parów i izbę Deputowanych. Inicjatywa ustawodawcza należała wyłącznie do króla. Izby mogły jedynie zwracać się z propozycją zgłoszenia ustawy. Król mógł zgłaszać ustawę do dowolnej izby z wyjątkiem ustawy budżetowej, którą musiał najpierw zgłosić do izby Deputowanych. Każdy projekt ustawy po uchwaleniu przez obie izby wracał do króla, któremu przysługiwało prawo Sankcji i promulgacji. W parlamencie francuskim izbę wyższą stanowiła izba Parów wzorowana na angielskiej Izbie Lordów. Parowie we Francji byli mianowani przez króla, mogli być mianowani dożywotnio bądź obejmowali urząd dziedzicznie. Członkowie rodziny królewskiej oraz książęta krwi mieli prawo zasiadania w izbie Parów z urzędu. Obrady tej izby były tajne, a do jej kompetencji należało m.in. sądzenie zbrodni stanu. Izbę niższą, czyli izbę Deputowanych wybierano na 5 lat, ale co roku jedna piąta ustępowała. Aby zostać Deputowanym należało mieć ukończone 40 lat i płacić podatek bezpośredni minimum 1000 franków, a wyborcy musieli mieć ukończone 30 lat i płacić podatek bezpośredni 300 franków. Izba Deputowanych poza uchwałami budżetowymi, podatkowymi i udziałem w ustawodawstwie nie posiadała żadnych kompetencji. Zatem według Karty nie powstały rządy parlamentarne, król zachował prawo rozwiązywania Izby Deputowanych oraz prawo wydawania zarządzeń. Przepis zawarty w art.16 otwierał drogę do działania legislacyjnego bez udziału parlamentu.

Ludwik XVII, właściwie: Ludwik Karol Burbon (ur. 27 marca 1785 - zm. 8 czerwca 1795) – książę Normandii, syn Ludwika XVI i Marii Antoniny. Dziedzic Korony Królestwa Francji i Nawarry (tzw. król z prawa od 21 stycznia 1793 do 8 czerwca 1795). Jego starszym rodzeństwem byli: Maria Teresa Charlotta i Ludwik Józef, a młodszą siostrą Zofia Helena Beatrycze.

Amnestia – jednorazowe darowanie lub złagodzenie prawomocnie orzeczonych kar lub środków karnych za popełnione przestępstwa lub wykroczenia określonego rodzaju poprzez wydanie aktu prawnego.

Konstytucja oktrojowana z 1814 roku choć w niektórych kwestiach wydawała się bardziej liberalna od napoleońskiej, to jednocześnie dawała wyraźną przewagę władzy wykonawczej a udział społeczeństwa w życiu politycznym sprowadzała do minimum. Wysoki cenzus majątkowy i wieku sprawił, że z 28 milionów Francuzów zaledwie sto tysięcy miało czynne prawo wyborcze, a dwieście tysięcy bierne.

Burbonowie (fr. Bourbon, hiszp. Borbón) – dynastia królów francuskich, hiszpańskich, Neapolu z Sycylią, panujących też w Parmie i Luksemburgu, odgałęzienie Kapetyngów, panująca we Francji w latach 1589-1830, z przerwą w okresie rewolucji francuskiej i napoleońskim. Obecnie francuska linia Burbonów wygasła, a istnieje dalej młodsza linia - Burbonów-Orleańskich oraz hiszpańska linia Burbonów.

Napoléon Bonaparte (pierwotnie wł. Napoleone Buonaparte), Napoleon I (ur. 15 sierpnia 1769 r. w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821 r., o 17:49, w Longwood na Wyspie Świętej Heleny) – pierwszy konsul Republiki Francuskiej 1799-1804, cesarz Francuzów w latach 1804-1814 oraz 1815, prezydent (1802-1805) i król Włoch w latach 1805-1814.