Karwina - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: Karwina – strumień na Pobrzeżu Koszalińskim.

Na mapach: 49°51′15″N 18°32′34″E / 49.85417, 18.54278

Karwina (cz. Karviná, niem. Karwin), miasto w Republice Czeskiej, kraj morawsko-śląski, na Śląsku Cieszyńskim, nad rzeką Olzą, przy granicy polsko-czeskiej. Posiada ok. 66 tys. mieszkańców, 57,5 km² powierzchni. Jest stolicą powiatu Karwina i gminą z rozszerzonymi uprawnieniami (czes. obec s rozšířenou působností), w której oprócz miasta znajdują się Dziećmorowice, Piotrowice koło Karwiny i Stonawa.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.
Kolej Północna (oficjalnie "C.K. Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda", niem. K.u.K. Privilegierte Kaiser-Ferdinands-Nordbahn, KFNB, czes. Severní Ferdinandova Dráha) - wybudowana w granicach Cesarstwa Austriackiego linia kolejowa łącząca Wiedeń z Krakowem.

Historia

Karwina (obecna dzielnica Kopalnie) do XIX wieku była mało znaczącą wsią Księstwa Cieszyńskiego, leżącą nieopodal dużego ośrodka miejskiego, jakim w owym czasie był Frysztat. Odkrycie bogatych złóż węgla w tej okolicy doprowadziło do gwałtownego rozwoju ekonomicznego i demograficznego Karwiny i sąsiednich wsi jako miejscowości górniczych i hutniczych. W 1847 roku nastąpiło pierwsze połączenie kolejowe w ramach cesarsko-królewskiej Kolei Północnej, w 1871 kolejne, w ramach kolei koszycko-bogumińskiej. W 1869 na obszarze współczesnej gminy żyło 8900 osób, z czego najwięcej w Karwinie (Kopalnie) - 3384 i Frysztacie - 2661. W następnych dekadach liczba ta szybko rosła i według austriackiego spisu ludności z 1910 gminy Karwin, Freistadt, Altstadt, Roj, Darkau i Lonkau miały łącznie 29880 mieszkańców (w samej Karwinie 16808, a we Frysztacie 7767), z czego 29151 było zameldowanych na stałe, 23988 (82,3%) było polsko-, 3907 (13,4%) niemiecko- a 1219 (4,2%) czeskojęzycznymi, 26616 (89,1%) było katolikami, 2483 (8,3%) protestantami, 589 (2%) wyznawcami judaizmu a 192 innej religii lub wyznania.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Po zakończeniu I wojny światowej, upadku Austro-Węgier i podziale Śląska Cieszyńskiego rejon Karwiny znalazł się w granicach Czechosłowacji i stał się głównym ośrodkiem przemysłowym tego kraju. W 1923 roku Karwina uzyskała prawa miejskie. W październiku 1938 wraz z całym Zaolziem zajęta przez wojska polskie, a po wybuchu II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. W kwietniu 1944 roku administracja niemiecka połączyła gminy Frysztat, Karwina, Darków, Raj i Stare Miasto w jedno miasto o nazwie Karwin-Freistadt. Po II wojnie światowej gminy te ponownie znalazły się w Czechosłowacji i uzyskały samodzielność.

Gustaw Morcinek, właściwie Augustyn Morcinek (ur. 25 sierpnia 1891 w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim (wówczas Austro-Węgry, obecnie w Czechach), zm. 20 grudnia 1963 w Krakowie) – pisarz związany ze Śląskiem, nauczyciel, działacz publicystyczny i poseł na Sejm PRL I kadencji (1952–1956).
Miasto-sypialnia — określenie miasta z rozwiniętą funkcją mieszkaniową i usługową w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb, przy zaniedbaniu wytworzenia innych istotnych funkcji miejskich.

W 1948 roku ponownie połączono miasta Karwinę i Frysztat oraz wsie Darków, Raj i Stare Miasto w jeden organizm miejski tym razem o nazwie Karwina. Herbem miejskim ustanowiono dawny herb Frysztatu, który od tej pory stanowi historyczno-zabytkowe centrum przemysłowego miasta. Karwina została siedzibą powiatu, w którego obręb weszły m.in. Czeski Cieszyn, Bogumin i nowopowstałe duże miasto-sypialnia Hawierzów. W następnych latach w Karwinie powstało kilka znaczących osiedli mieszkaniowych, które nadały wielkopłytowy charakter miastu. Jeszcze w 1946 rozpoczęła się budowa Nowego Miasta we Frysztacie, a następne osiedla powstały w latach 50. i 60. w Raju i Mizerowie. Jeszcze w 1950 ludność miasta wynosiła 38456, do 1970 wzrosła do 78546. W samym tylko Raju liczba ta w tym okresie wzrosła od 1685 do 19717, zaś w dzielnicy Kopalnie zmniejszyła się z 20769 do 7176. W 2001 z 4009 budynków na terenie miasta 2812 (ponad 70%) stanowiły te wzniesione w latach 1946-1980.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Wietnamczycy – , z czego 86% to właściwi Wietnamczycy, określający się nazwą Kinh. Pozostali zaliczani są do mniejszości narodowych. Ich duże skupiska występują także w USA 1,2 mln; Kambodży 520 tys., Francji 250 tys., Kanadzie 150 tys., Szwecji 135 tys., Niemczech 80 tys. i w Polsce około 50 tys. Te skupiska tworzy emigracja polityczno-ekonomiczna.

Ludność

Duży odsetek mieszkańców miasta żyje w blokach mieszkalnych. W 2001 z 25045 zajętych mieszkań 22450 (89,6%) znajdowało się w budynkach wielorodzinnych, a jedynie 2548 (10,2%) w domkach jednorodzinnych.

W 2001 roku miasto zamieszkiwało 65141 osób z czego 51250 (78,7%) narodowości czeskiej, 5546 (8,5%) słowackiej, 5250 (8,1%) polskiej, 699 (1,1%) morawskiej, 454 (0,7%) śląskiej, resztę stanowili Romowie, Niemcy, Ukraińcy i Wietnamczycy. Pod względem religii jedynie 24912 (38,2%) stanowiły osoby wierzące, w tym największą grupę wyznaniową stanowili katolicy - 20594 (82,7% wierzących).

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.
Słowacy (Slováci) – naród słowiański, zamieszkujący głównie Słowację – stanowią 86% jej mieszkańców (4,5 mln); mniejszości słowackie zamieszkują także Czechy , Węgry i Polskę (Orawa i Spisz- około 1700 osób). Mówią językiem słowackim. Większość Słowaków jest katolikami, mniejszość stanowią protestanci i grekokatolicy.

Karwina stanowi znaczący ośrodek kulturalno-oświatowy mniejszości polskiej w Republice Czeskiej. W Karwinie urodził się i wychował Gustaw Morcinek, Petra Němcová oraz Emil Chodura i znany komik Alfred Biolek.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)