Kasper Cichocki - Polski Serwis Naukowy

Kasper Cichocki (ur. 1545 w Tarnowie, zm. 1616) – kanonik krakowski, kanonik sandomierski, kanonik prebendy mydłowskiej, współtwórca kolegium jezuickiego w Sandomierzu, proboszcz kościoła św. Piotra w Sandomierzu, profesor na wydziale filozoficznym Akademii Krakowskiej, obok Piotra Skargi jeden z najwybitniejszych pisarzy kontrreformacji sandomierskiej. Teolog i polemista katolicki.

Sapienza - Uniwersytet Rzymski, (wł. La Sapienza - Università di Roma[1]), największy w Europie i jeden z największych w świecie uniwersytetów pod względem liczby studentów. Utworzony w Rzymie 20 kwietnia 1303 przez papieża Bonifacego VIII.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Życiorys

Był synem Stanisława, mieszczanina tarnowskiego. Dwa lata uczył się na koszt tamtejszego proboszcza Marcina Łyczka. W półroczu 1561/1562 wpisał się na listę studentów Akademii Krakowskiej. Jako mentor kasztelanica Jana Herburta, w latach 1567-1569, studiował na uniwersytecie w Lipsku. Po powrocie do kraju, w 1570 zdobył stopień bakałarza nauk wyzwolonych i wykładał głównie Cycerona. W 1574, jako preceptor grupy młodzieży uniwersyteckiej, udał się do Ingolstadt. Powróciwszy przyjął służbę na dworze prymasa Jakuba Uchańskiego. W latach 1578-1584 pełnił urząd pisarza w kancelarii podskarbiego koronnego Jacka Młodziejowskiego, towarzysząc wojsku we wszystkich 3 wyprawach przeciw Moskwie. Po zakończeniu 3. wyprawy powrócił do przerwanych studiów. Po krótkim pobycie na Akademii Wileńskiej, w grudniu 1584 do kolegium Sapienzy w Rzymie, gdzie słuchał wykładów R. Bellarmina. Zły stan zdrowia i brak pieniędzy zmusiły go (styczeń 1587) do powrotu. W kraju przyjął święcenia kapłańskie i osiadł w Sandomierzu. W marcu 1595 otrzymał kanonię kolegiaty sandomierskiej, do której wkrótce dołączył 3 probostwa: w Górach, Św. Piotra w Sandormierzu i w Samborzu oraz kanonię wileńską. Jako gorący zwolennik jezuitów doprowadził do otwarcia ich kolegium w Sandomierzu.

Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, będący reakcją na powstanie protestantyzmu, mający na celu zahamowanie szerzącej się reformacji i odzyskanie przez Kościół rzymskokatolicki utraconych wpływów i pozycji wyznania panującego. Działania te połączone były z odnową wewnątrz Kościoła, wymuszoną gwałtownym rozwojem reformacji. Z tego też powodu autorzy katoliccy wolą stosować termin reforma katolicka, starając się uwypuklić pozytywny aspekt kontrreformacji.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Swoim dziełem Alloquiorum Osiecensium sive variorum familiarum sermonum libri V, dedykowanym opatowi Hieronimowi Ossolińskiemu, naraził się bezpośrednio królowi angielskiemu Jakubowi I, przypisując władcom Anglii liczne zbrodnie. Skandal, jaki wywołał tą publikacją, spotkał się z ostrą reakcją dworu angielskiego. W końcu lipca 1615 Jakub I wysłał do Zygmunta III, swego posła Johna Dickensona z żądaniem zadośćuczynienia za obrażające zwroty w stosunku do angielskiego monarchy. Sprawy tej zręcznie bronił kanclerz F. Kryski. W trakcie tych niesnasek na dworze królewskim Cichocki zmarł (1616).

Jakub Uchański herbu Radwan (ur. 1502 – zm. 1581 w Łowiczu) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1562, biskup włocławski od 1561 (wybrany już w 1557), biskup chełmski od 1551, sekretarz i zarządca dóbr królowej Bony. Opowiadał się za porozumieniem z protestantami, potajemnie sprzyjał reformacji, zwolennik rozluźnienia zależności Kościoła katolickiego w Polsce od Rzymu.

Tarnów – miasto w południowej Polsce w województwie małopolskim, leżące nad rzeką Białą, o wielowiekowej historii sięgającej początkami czasów piastowskich. Wraz z uzyskaniem praw miejskich w 1330 roku stał się ważnym ośrodkiem w regionie.

Dzieła

Anatomia consilii editi de stabilienda pace Regni Poloniae Iesuitis pulsis, Kraków 1611, drukarnia A. Piotrkowczyk, (przekł. polski, dziś nieznany, pt. Rozbiór rady danej do ustalenia pokoju Polski wypędziwszy jezuitów, Kraków 1611) - odpowiedź na paszkwil antyjezuicki pt. Consilium de recuperanda pace, wyd. 2, 1609

Alloquiorum Osiecensium sive variorum familiarum sermonum libri V, powst. 1611, uzupełn. 1614, wyd. Kraków 1615, drukarnia B. Skalski, (niewyczerpana kopalnia wiadomości o cofaniu się reformacji wśród szlachty)

Listy i materiały

Do P. Gorczyna (Gorczyńskiego), Kraków lub Wilno, 1572-1574; do J. Młodeckiego, Rzym: 17 marca i 3 października 1585; 18 kwietnia oraz 16 i 20 października 1586; wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900

Kwit, Wilno, 14 lipca 1588, wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900

Materiały dot. zatargu o dzieło Alloquiorum Osiecensium sive variorum familiarum sermonum libri V, (mowa J. Dickensona z 20 października 1615, odpowiedź kanclerza F. Kryskiego z 1615)

Bibliografia

Wacław Urban Kasper Cichocki - najwybitniejszy pisarz kontrreformacji sandomierskiej, Rocznik Świętokrzyski 1993, t. 20, s. 131-142

Bibliografia Literatury Polskiej - Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 90-91