Kastelorizo - Polski Serwis Naukowy

Panorama Kastelorizo

Na mapach: 36°08′31″N 29°34′57″E / 36.14194, 29.5825

Kastelorizo (gr. Καστελόριζο , wł. Castelrosso, tur. Meis) – najdalej na wschód zamieszkana wyspa Grecji na Morzu Śródziemnym, 3 km od południowych wybrzeży Turcji.

W swojej historii wyspa miała wiele nazw, takich jak Kastellorizo (grecki), Castellorizo (grecka nazwa z włoską wymową), Castelorosso (włoski), Chateau Rouge (francuskie tłumaczenie włoskiej nazwy) i Meis, Kızılhisar(turecki). Tłumaczenie oficjalnej aktualnej nazwy Megisti (Μεγίστη) to: "Największe" albo "Najlepsze". Wyspa ma 11.987km² powierzchni, jest najmniejsza w Dodekanez; nazwa jednakże odnosi się do faktu, że wyspa jest największa w małym archipelagu.

Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.
Traktat pokojowy w Sèvres podpisany 10 sierpnia 1920 r. pomiędzy Turcją sułtańską, sojusznikiem Państw Centralnych w trakcie I wojny światowej, a państwami Ententy. Zawierał statut Ligi Narodów, opis nowych granic, klauzule o rozbrojeniu, o odszkodowaniach wojennych i innych ciężarach gospodarczych nałożonych na Turcję. Przywracał także tzw. "kapitulacje", tj. postanowienia o wyjęciu cudzoziemców spod jurysdykcji sądów tureckich (immunitet bezwzględny).

Pochodzenie nazwy

Istnieje kilka hipotez co do pochodzenia nazwy wyspy. Nazwa Kastelorizo albo Kastellorizon pochodzi z czasów Cesarstwa Bizantyńskiego. Uznano, że słowo "Kastello" pochodzi z łacińskiego słowa "castello", które oznacza "zamek", jako że (w greckiej formie) było często używane przez Greków z Cesarstwa Bizantyńskiego. Jest także uzasadnienie drugiej części nazwy. Argumenty skupiają się na poniższych możliwych pochodzeniach słowa 'rizo':

Oliwka (Olea L.) – rodzaj drzew należący do rodziny oliwkowatych. Zalicza się do niego około 35 gatunków drzew rosnących w strefie ciepłej umiarkowanej i strefie tropikalnej południowej Europy, Afryki i południowej Azji.
Akropol (gr. ἀκρόπολις akropolis, od ἄκρος akros - "najwyższy" i πόλις polis - "miasto") – w starożytnej Grecji osiedle, miasto lub jego część znajdująca się na wysokim wzgórzu, cytadela z pałacami i świątyniami.

1) 'rizo', wywodzące się z włoskiego słowa "rosso", które oznacza "czerwony"; albo od czerwonego koloru skał na wyspie, albo od czerwonego koloru zamku podczas zachodu słońca, lub też od koloru herbu wielkiego mistrza Zakonu Szpitalników, Juana Fernandez de Heredia, który stał nad bramą zamku; te argumenty są często odrzucane, dlatego że skały na wyspie nie zawierają czerwonego pigmentu, a nazwa Kastellorizo powstała przed przyjściem rycerzy

2) 'rizo', które jest deformacją słowa "Rhoge", to jedno ze starożytnych określeń pobliskiej wyspy Ro; jeśli to prawda, teraźniejsza nazwa wyspy to połączenie nazw 2 różnych wysp: 'Castello' i 'Rhoge'

3) 'rizo', które jest także słowem greckim 'rizon' zachowanym przez stulecia, które oznacza "korzeń", zbadane przez greckiego historyka I.M. Hatzifotis (1996); żeby podkreślić korzenie drzewa u podnóża miejsca, gdzie zamek został zbudowany

Geografia

Kastelorizo jest (za wyjątkiem pobliskiej wyspy Stroggylo) wysuniętą najdalej na wschód wyspą grecką i leży we wschodniej części Morza Śródziemnego. Znajduje się około 3 km od anatolijskiego miasta Kaş, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Rodos a Antalya. Jest długa na 6 kilometrów i szeroka na 3 kilometry, a jej powierzchnia wynosi 9.2 km². Ma kształt trójkątny, jest skierowana z północnego wschodu na południowy zachód. Wyspa ma 3 przylądki: Agios Stefanos (północ), Nifti (wschód) i Pounenti (południowy zachód); pomiędzy dwoma pierwszymi znajduje się szeroka zatoka, będąca głównym portem wyspy, gdzie znajduje się jedyne miasto na wyspie. Przylądek Agios Stefanos, położony najbliżej Anatoli, leży 2250 m na południe od nowoczesnego tureckiego miasta Kaş (Andífli(gr.)). Przylądek Nifti leży dalej od anatolijskiego wybrzeża. Wyspa jest górzysta, z wysokimi i stromymi liniami brzegowymi, które stają się trudniej dostępne w kierunku zachodnim. Gleba jest wapienna i rośnie na niej mała ilość oliwek, winogron i fasoli. Na wyspie nie ma źródła pitnej wody. Gmina Megísti zawiera zamieszkane przybrzeżne wyspy Ro i Stroggylo a także kilka niezamieszkałych wysp. Łączna powierzchnia to 11.987km².

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Geologia

Wyspa zbudowana jest głównie z wapienia pochodzącego z mezozoiku/kenozoiku. Z powodu braku flory pokrywającej wyspę, krajobraz wykazuje wiele oznak krasowienia. Znajduje się tu wiele znanych jaskiń morskich, włączając w to tzw. niebieską jaskinię, która jest dużo większa niż jej imiennik w Capri. Badania podjęte w 2006 przez członków SELAS Caving Club of Greece ujawniły pionowe jaskinie w różnych częściach wyspy. Najgłębsza odkryta do tej pory została zmierzona na głębokości -60 metrów w marcu 2006 i będzie przedmiotem eksploracji przez ten sam zespół.

Wielkanoc (Pascha, Niedziela Wielkanocna) — najstarsze i najważniejsze . Poprzedzający ją tydzień, stanowiący okres wspominania najważniejszych dla wiary chrześcijańskiej wydarzeń, nazywany jest Wielkim Tygodniem. Ostatnie trzy doby tego tygodnia: Wielki Czwartek (wieczór), Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania znane są jako Triduum Paschalne (Triduum Paschale). W chrześcijaństwie wprawdzie każda niedziela jest pamiątką zmartwychwstania Chrystusa, ale Niedziela Zmartwychwstania jest z nich najbardziej uroczysta.
Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło].

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)