Kastracja - Polski Serwis Naukowy

Romanino, Scena kastracji kota, 1531–32, Castello del Buonconsiglio, Trydent

Kastracja (od wł. castrare), zwana też wytrzebieniem – jedna z metod sterylizacji, polegająca na chirurgicznym usunięciu gonad męskich (jąder) lub żeńskich (jajników). Kastracja powoduje ubezpłodnienie, a także zaburzenie gospodarki hormonalnej organizmu. Obecnie kastracja ludzi jest stosowana w przypadkach onkologicznych (np. rak jądra, rak jajnika) także w przypadku silnie hormonozależnych raków piersi u pacjentek nie planujących potomstwa. Kastracja była skutecznym sposobem hamowania wzrostu raka prostaty, jednak obecnie leki z grupy analogów gonadoliberyny wyparły kastrację chirurgiczną w tych przypadkach. Kastruje się także osoby poddające się operacji zmiany płci.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Operacja zmiany płci (ang. SRS, Sex reassignment surgery) – operacja przeprowadzana u osób transseksualnych lub w zespole dezaprobaty płci. Pierwsza tego typu operacja została przeprowadzona w Niemczech w 1930 roku. W Polsce przeprowadzono ją po raz pierwszy w 1969 roku.

Kastracja wykonywana jest natomiast w stosunku do zwierząt, zarówno domowych, hodowlanych, jak i dzikich. Wyjątek stanowić mogą zabiegi przeprowadzane w szpitalach psychiatrycznych jedynie na najgroźniejszych gwałcicielach (głównie na pedofilach i kazirodcach) sprawcach morderstw na tle seksualnym (Czechy).

Rak gruczołu sutkowego (łac. carcinoma mammae; potocznie: rak piersi) – najczęstszy nowotwór gruczołu sutkowego. Na świecie rak gruczołu sutkowego jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. W Polsce w 2002 roku stanowił blisko 13% rozpoznań nowotworów złośliwych u tej płci. Rak sutka występuje także u mężczyzn, jest jednak rzadki; zwykle jest też późno rozpoznawany. Od lat 70. notowano na całym świecie wzrost zachorowań na raka sutka, tendencja utrzymywała się do lat 90. Zjawisko to mogło być spowodowane zarówno zmianami w stylu życia kobiet w krajach zachodnich, jak i wzrostem wykrywalności raka.

Kleszcze kastracyjne Burdizzo - to urządzenie, będące rodzajem kleszczy, służące do kastracji, którego zasada działania polega na zmiażdżeniu naczyń krwionośnych doprowadzających krew do jąder.

Etymologia nazwy

W czasach starożytnych wierzono, że gdy zaatakuje się bobra (łac. castor, od którego pochodzi słowo kastrować), zdesperowane zwierzę odgryza sobie jądra, żeby napastnik miał się czym zająć, podczas gdy gryzoń spokojnie umknie.

Historia

Przymusowej kastracji poddawano w XVI-XVIII wieku śpiewaków (zwanych kastratami), a na Wschodzie (tak Bliskim jak i Dalekim) – eunuchów (od gr. eunuchos – strażnik łoża) pilnujących niewolnic w haremach. Wygląd kastratów zależał od wieku w jakim dokonano zabiegu – jeśli stracili jądra młodo, pozostawali smukli, jeśli już po okresie dojrzewania – stawali się otyli.

Hormon (od gr. ὁρμάω hormao - rzucam się naprzód, pędzę) – związek chemiczny, który jest wydzielany przez gruczoły lub tkanki układu hormonalnego. Funkcją hormonu jest regulacja czynności i modyfikacja cech strukturalnych tkanek leżących w pobliżu miejsca jego wydzielania lub oddalonych, do których dociera poprzez krew (wyjątkiem są tzw. hormony lokalne). Istnieją także takie hormony, które wywierają wpływ na funkcjonowanie wszystkich tkanek organizmu.

Antyseksualizm − termin odnoszący się do poglądów sprzeciwiających się seksualności. Dawniej poglądy tego typu były zazwyczaj uzasadniane religijnie, ale obecnie spotyka się świeckich antyseksualistów, związanych z ruchami takimi jak straight edge i głęboka ekologia. Antyseksualizm sprzeciwia się zazwyczaj także romantycznej miłości, traktowanej jako "uzależnienie od osoby" [1].

Eunuchów nazywano także trzebieńcami i rzezańcami.

Z własnej woli kastracji poddawali się niekiedy wyznawcy antyseksualnych kultów religijnych, którzy nie byli w stanie zapanować nad swoimi "grzesznymi żądzami". Przykładem mogą być starożytni korybanci, jak również niektórzy asceci wczesnochrześcijańscy.

Kastracja u zwierząt

Jedno z narzędzi służących do kastracji

Zabieg kastracji wykonuje się często u zwierząt przeznaczonych na tucz, aby zapobiec nabieraniu przez mięso charakterystycznego zapachu w czasie dojrzewania płciowego zwierząt:

Eunuch (gr. strażnik łoża, od eune – łoże i echein – trzymać, mieć) – wykastrowany mężczyzna lub chłopiec. Inne dawne określenia to trzebieniec i rzezaniec.

Kogut – samiec kury domowej, a także większości innych grzebiących (kuraków). Zazwyczaj kogut jest większy od samicy i barwniejszy, z silniej rozwiniętym grzebieniem, dłuższymi dzwonkami, łukowato wygiętymi piórami w ogonie i rogową ostrogą na stopie.

wół, wolec – kastrowany byk

wieprz – kastrowany knur

skop, tryk - kastrowany baran

kapłon – kastrowany kogut – znaczenie historyczne

wałach – kastrowany ogier

cap – kastrowany kozioł

Jest to także rutynowy zabieg chirurgiczny wykonywany u psów i kotów w celu poprawy ich zdrowia (u kotek i suczek kastracja zapobiega ropomaciczu i nowotworom narządów rodnych) oraz ograniczenia nadpopulacji i bezdomności zwierząt. Kastracja samic zwana jest potocznie sterylizacją.

Wazektomia (łac. vasotomia) – zabieg urologiczny polegający na przecięciu nasieniowodu lub nasieniowodów. Odmianą tego zabiegu jest podwiązanie nasieniowodu (łac. vasoligatura).

Rak jajnika – nowotwór złośliwy występującym głównie u kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym. Wywodzi się z komórek nabłonka pokrywającego jajnik. Często daje objawy dopiero w późnych stadiach. Stosowanie doustnych tabletek antykoncepcyjnych zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jajnika.

Kastracja chemiczna

Osobny artykuł: Kastracja chemiczna.

Kastracją chemiczną nazywa się farmakologiczne obniżenie popędu przy pomocy anty-androgenów. Efekt mija po odstawieniu leków.

Przypisy

The Etymology of “castration” and its association with the self-castrating beaver. „European Urology Supplements”, 2008. doi:10.1016/S1569-9056(08)60011-1.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kastracja

wazektomia

przymusowa sterylizacja

burdizzo

eunuch

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Kastracja chemiczna – metoda obniżenia popędu płciowego, stosowana w leczeniu gwałcicieli, pedofilów i innych przestępców seksualnych, jak również jako przygotowanie do zmiany płci.

Korybanci to kapłani frygijskiej bogini Kybele. W trakcie świąt i procesji wykonywali orgiastycznie tańce, podczas których doprowadzali się do samookaleczenia.