Kaszuby - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy regionu kulturowego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia hasła Kaszuby.

Flaga Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego używana przez Kaszubów

Widok ze szczytu Wieżycy w kierunku Jeziora Ostrzyckiego

Kaszuby (kasz. Kaszëbë lub Kaszëbskô) – region kulturowy w północnej Polsce, będący częścią Pomorza, w którym zamieszkują Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie) posługujący się językiem regionalnym - etnolektem, określanym też jako język kaszubski.

Muzeum Zachodnio-Kaszubskie w Bytowie zajmuje kilka sal w zamku. Sala pierwsza: Rolnictwo (uprawa ziemi i hodowla zwierząt). Sala druga: Zajęcia pozarolnicze. Te zajęcia nie stanowiły głównego źródła utrzymania, jak np. rzemiosła wiejskie, ale były wykonywane jako dodatkowe obok rolnictwa i chowu zwierząt. Zbiór eksponatów dotyczy: rybołówstwa, pszczelarstwa, zbieractwa i łowiectwa. Sala trzecia i czwarta: Rzemiosła wiejskie. Sala piąta: Plecionkarstwo i tkactwo. Sala szósta: Wyposażenie wnętrza domowego. Wiele eksponatów związanych jest z Kaszubami. Pierwsze piętro - wystawy o charakterze artystyczno-historycznym. Sala pierwsza: wystawa sztuki sakralnej. Sala druga: wystawa myśliwska. Sala trzecia i czwarta: wystawy czasowe.Sala piąta: portrety książąt pomorskich. Drugie piętro - sala wystaw czasowych. Baszta młyńska
Gmina Kosakowo to gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie puckim, położona jest nad Zatoką Pucką, na Kępie Oksywskiej. Gmina w całości znajduje się w aglomeracji gdańskiej. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

Podregiony Kaszub

Tradycyjnie Kaszuby dzieli się na 5 regionów kulturowo-językowych:

Norda – obszar północnokaszubskich dialektów (powiaty: pucki, wejherowski)
Westrzódk – obszar wschodniokaszubskich dialektów (powiat kartuski)
Pôłnié – obszar południowokaszubskich dialektów (część powiatów kościerskiego, chojnickiego i tucholskiego)
Zôpôd – obszary należące przed II wojną światową do Niemiec, z niewielkim procentowym udziałem ludności kaszubskiej (powiaty lęborski i częściowo bytowski)
Trzëgard – Trójmiasto.

Historia

Pierwszy raz nazwa Kaszuby pojawiła się w bulli papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 r., potwierdzającej dobra joannitów pod Stargardem nad Iną, gdzie wspomina się ofiarodawcę Bogusława, księcia Kaszub: clare morie... duce Cassubie.

Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia wyższa z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).
Twoja Telewizja Morska, TTM – lokalna stacja telewizyjna w Wejherowie, którego nadawcą jest Twoja Telewizja Morska Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Premierowe programy emitowane są codziennie o godzinie 17.15. Materiały premierowe oraz archiwalne są ogólnodostępne na stronie internetowej telewizji.

Na początku XX wieku na stosunkowo małym obszarze rozróżniano 20 głównych dialektów języka kaszubskiego, z ponad 70 poddialektami.

Główne miasta Kaszub, w których kultywuje się tradycje i język kaszubski to Wejherowo, Puck, Kartuzy, Żukowo, Kościerzyna i Bytów.

W sprawie tego, które miasto jest stolicą Kaszub, istnieją liczne kontrowersje. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, wydany w 1880 roku, uznawał miasto Wejherowo za stolicę „ziemi kaszubskiej”. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie będące główną organizacją reprezentującą Kaszubów uznaje za stolicę Kaszub – Gdańsk, gdzie ma też biuro zarządu głównego. Natomiast Kartuzy uznawane są za centrum Szwajcarii Kaszubskiej.

Słowińcy - nazwa nadana reliktowej grupie ludności pomorskiej, zamieszkujących niegdyś tereny nad jeziorami Gardno i Łebsko (północno-zachodnia część województwa pomorskiego) przez rosyjskiego etnografa Aleksandra Hilferdinga. Nazwa ta nie była używana przez samych Słowińców. Posługiwali się gwarą słowińską wchodzącą w skład dialektu północnokaszubskiego języka kaszubskiego (pomorskiego), a więc językiem podobnym do tego jakim jeszcze dzisiaj posługują się mieszkańcy powiatów puckiego, lęborskiego i wejherowskiego. Sami siebie nazywali Kaszubami nadłebskimi (Lebakaschuben).
Gmina Somonino (do 1954 gmina Goręczyno) – gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

Według kryteriów etnicznych, które przyjął dr Jan Mordawski, pracownik Uniwersytetu Gdańskiego, w swym opracowaniu Geografia współczesnych Kaszub – Gdańsk 1999, wliczając w obręb Kaszub jednostki terytorialne, w których Kaszubi stanowią co najmniej 1/3 populacji, jak i aglomeracje zamieszkiwane przez dużą ich ilość, terytorium Kaszub obejmuje 43 gminy województwa pomorskiego w powiatach:

Krajna – kraina historyczna w Polsce, początkowo część Pomorza, w I poł. XII wieku przyłączona do państwa Polan, następnie do państwa zakonu krzyżackiego, od 1314 przynależąca do województwa kaliskiego i stąd najczęściej uznawana za część Wielkopolski; w okresie zaboru pruskiego część ówczesnej pruskiej prowincji Prusy Zachodnie; w okresie międzywojennym wschodni obszar Krajny, który wszedł w skład państwa polskiego, wchodził w skład województwa pomorskiego - część północna (od 1938 całość) i województwa poznańskiego - część południowa; zachodni obszar Krajny, który pozostał w granicach Niemiec przynależał administracyjnie do Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej, a od 1938 do prowincji pomorskiej; obecnie należąca do województw: kujawsko-pomorskiego (Kamień Krajeński, Sępólno Krajeńskie, Więcbork, Nakło nad Notecią, Koronowo), pomorskiego (Debrzno) i wielkopolskiego (Złotów, Krajenka, Wysoka, Wyrzysk, Łobżenica).
Gmina Linia (dawn. gmina Strzepcz) - gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie gdańskim.

powiat pucki: 1. miasto Hel, 2. gmina miejska Jastarnia, 3. miasto Puck, 4. gmina Puck, 5. gmina Władysławowo, 6. gmina Kosakowo, 7. gmina Krokowa.

powiat wejherowski: 1. miasto Reda, 2. miasto Rumia, 3. miasto i gmina Wejherowo, 4. część gminy Choczewo, 5. gmina Gniewino, 6. gmina Linia, 7. gmina Luzino, 8. gmina Łęczyce, 9. gmina Szemud.

powiat lęborski: 1. część gminy Cewice.

powiat bytowski: 1. miasto i gmina Bytów, 2. gmina Czarna Dąbrówka, 3. gmina Lipnica, 4. gmina Parchowo, 5. gmina Studzienice, 6. gmina Tuchomie.

powiat kartuski: 1. miasto i gmina Kartuzy, 2. miasto i gmina Żukowo, 3. gmina Chmielno, 4. gmina Przodkowo, 5. gmina Sulęczyno, 6. gmina Sierakowice, 7. gmina Somonino, 8. gmina Stężyca.

powiat kościerski: 1. miasto i gmina Kościerzyna, 2. gmina Dziemiany, 3. Część gminy Karsin, 4. gmina Lipusz, 6. Część gminy Nowa Karczma.

powiat chojnicki: 1.miasto i gmina Brusy, 2. Północna część gminy Chojnice i miasto Chojnice –, 3. gmina Konarzyny.

powiat człuchowski: 1. Część gminy Przechlewo.

Miasta: Gdańsk (z wyjątkiem jego wschodniej części), Gdynia, Sopot – w których mieszka łącznie około 70 000 Kaszubów.

W takich granicach Kaszuby obejmują obecnie około 6200 km².

Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach to muzeum w Kartuzach zajmujące się gromadzeniem eksponatów związanych z Kaszubami i zamieszkującą je grupą etniczną. Placówka ta jest wpisana do Państwowego Rejestru Muzeów.
Radio Kaszëbë – prywatna, regionalna rozgłośnia radiowa, mająca swoją siedzibę w Rumi (12 grudnia 2009 przeniesiona z Władysławowa). Stacja należy do Media Kaszëbë. Założycielem i koncesjonariuszem jest Stowarzyszenie Ziemia Pucka. Nadawanie programu rozpoczęła 18 grudnia 2004. Rozgłośnię prowadzą głównie młodzi ludzie z Kaszub.

Kaszubski Park Krajobrazowy – widok z tamowej góry koło Chmielna, od lewej jeziora Kłodno, Białe, Rekowo

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)