Katakumby - Polski Serwis Naukowy

Współczesny widok katakumb św . Kaliksta w Rzymie

Katakumby w Neapolu (1760 r.)

Paryskie katakumby

Katakumby (gre. kata kymbe - blisko jamy, blisko wydrążenia) – cmentarz podziemny (starożytny etruski, rzymski, żydowski i starochrześcijański) w postaci nieregularnie rozplanowanego systemu korytarzy biegnących zazwyczaj w kilku kondygnacjach, rozgałęziających się, rozszerzających w komory, wydrążonych głęboko w ziemi.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Grenada (Granada) – miasto w płd. Hiszpanii, w dolinie rzeki Genil (dopływ rzeki Gwadalkiwir), w Górach Betyckich, 271 tys. mieszkańców (1994). Stolica prowincji Grenada, w regionie Andaluzja. Ośrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Jedna z najważniejszych miejscowości turystycznych w Hiszpanii, słynna z pięknego położenia, licznych zabytków i niezapomnianych krajobrazów. Szczególny urok Grenady polega na tym, że w ciągu kilku godzin można jeździć na nartach w górach Sierra Nevada, a potem kąpać się w Morzu Śródziemnym na Costa del Sol, oddalonym o ok. 70 km.

Historia

Po raz pierwszy tego terminu użyli Rzymianie by określić miejsce na ulicy Via Appia, gdzie wydobywano skałę tuf, używaną do budowy umocnień. Miejsce wydobycia znajdowało się niedaleko jamy w której pochowany był Święty Sebastian, stąd miejsce to nazwano katakumbami. Nie był to pierwszy podziemny cmentarz i nie największy, jednak od IX wieku zaczęto używać słowa katakumby dla określenia wszystkich podziemnych cmentarzy.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Giovanni Battista de Rossi (ur. 23 lutego 1822 w Rzymie, zm. 20 września 1894 w Castel Gandolfo) – włoski archeolog, badacz katakumb, nazwany "ojcem archeologii chrześcijańskiej", odkrywca katakumb św. Kaliksta przy Via Appia w Rzymie. Zajmował się również epigrafiką – badał inskrypcje odnalezione w katakumbach.

Grzebanie umarłych lub kremacja były zabronione w obrębie samego Rzymu na mocy XII Tablic. Pierwsze podziemne cmentarze powstały w Rzymie w okresie od I w. do IV w. Na początku IV wieku w roku 313 wraz z Edyktem mediolańskim skończyły się prześladowania chrześcijan i przestano chować zmarłych w podziemiach. Nie ma przekonujących podstaw aby twierdzić, że katakumby były miejscem zebrań i schronienia dla pierwszych chrześcijan. Zawsze miały charakter cmentarny. Podziemne korytarze i komory istniały zanim zaczęto chować w nich zmarłych.

Stiuk – mieszanina gipsu, wapienia i drobnego piasku lub pyłu marmurowego, łatwa do formowania, szybko twardniejąca. Często barwiona na różne kolory, nakładana na podłoże, gładzona i polerowana po wyschnięciu.

Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska - Al-Dżumhurija at-Tunisija) – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).

Zmarłych chowano w niszach grobowych wzdłuż korytarzy lub w większych komorach, przerobionych na kaplice. Ściany zdobiono freskami, stiukami, marmurem – symbolami związanymi z religią chrześcijańską (ryby, winogrona, ptaki). W V wieku, katakumby stały się miejscem oddawania czci męczennikom i miejscem modlitw. Od VII wieku (za czasów papieża Honoriusza I) rozpoczęto przenosić relikwie do kościołów. Proces ten w połączeniu z grabieżami przyczynił się do licznych zniszczeń.

Agata Sycylijska, również: Święta Agata, Agata z Katanii (z Sycylii), (235, zm. 5 lutego 251) – dziewica, męczennica chrześcijańska, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Peru (Perú, Republika Peru – República del Perú) – państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu po Brazylii i Argentynie oraz drugi największy kraj andyjski po Argentynie. Stolicą Peru jest Lima.

W średniowieczu o katakumbach zapomniano. Ponowne odkrycie katakumb nastąpiło w 1849 (Giovanni Battista de Rossi).

Nazwa katakumby odnosi się także do grobowców egipskich. Budowane one były (podobnie jak i kolumbaria) w I Okresie Przejściowym i w Średnim Państwie.

Zachowane katakumby

Anglia – katakumby w Londynie

Czechy – katakumby w Znojmo

Egipt – katakumby Kaum asz-Szukafa w Aleksandrii

Francja – Katakumby Paryża, to pozostałość po wydobyciu wapieni użytych do budowy między innymi Katedry Notre-Dame i Katedry w Chartres

Hiszpania – katakumby Sacromonte w Grenadzie

Malta – Rabat

katakumby św. Pawła

katakumby św. Agaty

Peru – katakumby w Limie

Szkocja – katakumby w Edynburgu

Tunezja – katakumby w Sousse

Ukraina – Odeskie katakumby

Włochy

Rzym

katakumby świętego Kaliksta przy Via Appia (powstały jako pierwsze)

katakumby św. Agnieszki i św. Pryscylli przy Via Nomentana

katakumby św. Domitylli przy Via delle Sette Chiese

katakumby św. Giordanii przy Via Salaria

Neapol

katakumby San Gennaro (św. Januarego)

katakumby San Gaudioso

katakumby San Severo

Syrakuzy – IV-V w. przy kościele San Giovanni

Zobacz też

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Katakumby

Zobacz hasło katakumby w Wikisłowniku

Przypisy

Michael Grant, Miasta Wezuwiusza - Pompeje i Herculanum, PIW, Warszawa 1986, s. 57
U źródeł chrześcijaństwa, ks.Franciszek Stopniak, NOVUM, Warszawa 1982, s.61

Bibliografia

Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 70, 71. ISBN 83-85001-89-1.

Kolumbarium – rodzaj zbiorowego grobowca z czasów rzymskich i wczesnochrześcijańskich, pojawił się w czasach cesarza Augusta w I w. p.n.e. Kolumbarium to budowla podziemna z niszami w ścianach wewnętrznych. Nisze przeznaczone były na urny z prochami zmarłych. Pod ścianami, na posadzce ustawiano sarkofagi.

Rabat - miejscowość w Republice Malty na wyspie Malta, na przedmieściach Mdiny. Mieszka tu ok. 11,5 tys. osób (stan z roku 2005). Siedziba gminy o tej samej nazwie.