Katamon - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 31°45′40″N 35°12′25″E / 31.76111, 35.20694

Katamon (hebr. קטמון; arab. قطمون; w oficjalnych publikacjach miejskich występuje nazwa Gonen, hebr. גּוֹנֵן) - osiedle mieszkaniowe w mieście Jerozolima w Izraelu, znajdujące się na terenie Zachodniej Jerozolimy.

Położenie

Osiedle leży w południowo zachodniej części miasta. Na północy znajdują się osiedla Kirjat Szmuel, Najot i Givat Ram, na zachodzie osiedla Rassco, Givat Mordechai, Beit VeGan, Ramat Szarett i Malha, na południu osiedla Pat i Talpiot, a na wschodzie osiedla Kolonia Grecka i Talbija.

Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948-1949 jest znana w Izraelu jako Wojna o Niepodległość (hebr. מלחמת העצמאות), natomiast Arabowie nazywają ją an Nakba (arab. النكبة, "Katastrofa"). Była to pierwsza z serii wojen izraelsko-arabskich.

Zachodnia Jerozolima – obejmuje teren południowo-zachodniej i zachodniej części Jerozolimy, który podczas Wojny o Niepodległość w 1948 został zajęty przez Izrael. Zachodnia Jerozolima jest często nazywana Nowym Miastem.

Historia

Osiedle powstało tuż przed I wojną światową. Jeszcze w 1914 wytyczono siatkę ulic i wybudowano pierwszych pięć domów. Potem na czas trwania wojny wstrzymano dalsze prace budowlane, które wznowiono w 1924 już w Mandacie Palestyny. Osiedle było zamieszkałe głównie przez zamożnych chrześcijańskich Arabów, którzy w tej okolicy budowali swoje prywatne wille.

Willa – w starożytnym Rzymie były to przeważnie wiejskie domy bogatych obywateli. Dom mieszkalny miał na ogół kształt prostokąta, pomieszczenia (sypialnie, izby dla służby) otaczały atrium i perystyl. Dookoła willi znajdował się ogród z licznymi altankami. Wille budowano w miastach, na wsiach i na terenach nadmorskich. Willa wiejska (villa rustica) swoim układem najbardziej przypominała dom rzymski z wcześniejszych okresów. Willach miejskich (villa urbana) centralnym miejscu zamiast atrium znajdowała się eksedra, wokół której sytuowano pozostałe pomieszczenia otoczone portykami. Wille nadmorskie (villa martima) oprócz domu, ogrodu z altanami miały dodatkowo pobudowane baseny.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny osiedle zajmowało strategiczną pozycję pomiędzy dwoma dzielnicami żydowskimi i z tego powodu stało się polem walk toczonych podczas bitwy o Jerozolimę. W nocy z 5 na 6 stycznia 1948 członkowie żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana zdetonowali bombę podłożoną w Hotelu Semiramis w osiedlu Katamon. W zamachu zginęło 24 lub 26 osób. Podczas Operacji Jevussi w dniu 28 kwietnia żydowskie siły rozpoczęły natarcie na osiedle, które zostało zajęte po ciężkich walkach 2 maja. Żydzi utracili tutaj 10 zabitych i 80 rannych, natomiast Arabowie 80 zabitych i 150 rannych. Po zakończeniu walk żołnierze żydowscy dopuścili się grabieży mienia arabskiego pozostawionego przez mieszkańców, którzy uciekli przed walkami. Zdobycie tej wioski odblokowało komunikację z żydowskim osiedlem Talpiot. Podczas Wojny o niepodległość w dniu 28 maja upadła Dzielnica Żydowska na Starym Mieście Jerozolimy. Około tysiąca żydowskich uchodźców przeniesiono wówczas do opuszczonych arabskich domów w osiedlu Katamon. W dniu 17 września 1948 na terenie osiedla został zamordowany Mediator ONZ w Palestynie Folke Bernadotte.

Brytyjski Mandat Palestyny, czasami nazywany Mandatem Palestyny, był mandatem Ligi Narodów utworzonym po I wojnie światowej na części terytoriów Imperium osmańskiego. Brytyjski Mandat Palestyny obejmował tereny współczesnych państw Jordanii, Izraela oraz Autonomię Palestyńską. Granice Mandatu Palestyny opierały się na Morzu Śródziemnym od zachodu, Francuskim Mandacie Libanu, Francuskim Mandacie Syrii i Brytyjskim Mandacie Mezopotamii od północy, Królestwie Arabii Saudyjskiej od wschodu i południa, oraz na Królestwie Egiptu od południowego zachodu.

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.

Przypisy

Shaltiel David: Jerusalem 1948. Tel Awiw: 1981, s. 128-130.
Adam Krawczyk: Kulisy zamachu terrorystycznego na mediatora ONZ dla Palestyny Folke Bernadotte w 1948 roku (pol.). W: Histmag.org [on-line]. 2008-11-23. [dostęp 2011-12-12].