Katapanat Italii - Polski Serwis Naukowy

Obszar Katapanatu Italii (kolor jasnozielony) w około 1000 roku

Katapanat Italii – historyczna prowincja Cesarstwa Bizantyńskiego w południowej części Półwyspu Apenińskiego, powstała ponad dwieście lat po upadku Egzarchatu Rawenny. Początki utworzenia tej jednostki podziału administracyjnego należy wiązać z odzyskaniem przez Cesarstwo Bizantyńskie kontroli nad strategicznym miastem Bari, które w 873 zostało odbite z rąk Saracenów. Katapanat Italii wykształcił się z połączenia uprzednio kontrolowanego przez Cesarstwo obszaru znanego jako Kalabria oraz temy Longobardia, która wykształciła się z ziem regionu Apulia, położonego nieopodal Bari. Około 965 Stratēgos miasta Bari (tytuł odpowiadający rangą dzisiejszym generałom lub admirałom) otrzymali tytuł katapano Italii, połączony z urzędniczym tytułem patrikios, który odpowiadał hierarchicznie mniej więcej rzymskiej godności prokonsula. Stopień wojskowy i urzędniczy katepanō oznaczał w języku greckim "najważniejszy".

Egzarchat Rawenny – państwo utworzone w 584 przez bizantyjskiego cesarza Maurycjusza na obszarze bizantyjskich posiadłości na Półwyspie Apenińskim, w celu zabezpieczenia ich przed Longobardami.

Tem (czasem także jako tema lub temat, gr. θέμα thema, l.mn. θέματα themata) – jednostka podziału administracyjnego w Cesarstwie Bizantyjskim; przez długi okres istnienia imperium główna jednostka organizacji militarnej państwa.

Katapanat Italii rozciągał się od gór Gargano na północy do Zatoki Salerno na południu. Prowincja objęła południową część dawnego Egzarchatu Rawenny – południową część Półwyspu Apenińskiego.

W 828 w wyniku najazdu Arabów Cesarstwo Bizantyńskie utraciło Sycylię. W 890 wojska bizantyjskie pokonały wojska arabskie pod Bari. Od 1016 katapanat był najeżdżany przez Normanów. W wyniku wojny od katapanatu stopniowo oddzielały się mniejsze księstwa. W kwietniu 1071 upadło Bari, co ostatecznie położyło kres bizantyjskiemu panowaniu w Italii.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Prokonsul (łac. proconsul) – był to tytuł nadawany od I w. p.n.e. konsulom po zakończeniu kadencji, związany z równoczesnym powierzeniem funkcji zarządu senackich prowincji konsularnych, co łączyło się z szerokimi uprawnieniami administracyjnymi, wojskowymi i jurysdykcyjnymi. Namiestnictwo prowincji wiązało się również z dużymi dochodami dla prokonsula, co pozwalało na zwrot z nawiązką wydatków związanych z wyborem i pełnieniem obowiązków konsula, który to urząd sprawowano w ramach służby publicznej (tzn. konsul nie pobierał wynagrodzenia). Zasadniczo prokonsulat trwał rok, jednak były przypadki jego przedłużenia. Na przykład Pompejuszowi w celu zwalczania korsarzy przedłużono ten urząd bezterminowo, zaś Juliuszowi Cezarowi powierzono na 4,5 roku.

Lista władców

999 – 1006 Gregory Tarchaneiotes

1006 – 1008 Alexius Xiphias

1008 – 1010 Ioannes Curcuas

1010 – 1016 Basil Mesardonites

1017 Leo Tornikios Kontoleon

1017 – 1027 Basil Boioannes

1027 – 1029 Christophoros Burgaris

1029 – 1031 Pothos Argyrus

1031 – 1033 Michael Protospatharios

1033 – 1038 Constantinos Opos

1038 – 1039 Michael Spondyles

1039 – 1040 Nicephorus Doukeianos

1040 – 1041 Michael Doukeianos

1041 – 1042 Exaugustus Boioannes

1042 Synodianos

1042 Jerzy Maniaces

1042 Pardos

1043 – 1045 Basil Theodorocanus

1045 - 1046 Eustathios Palatinos

1046 – 1049 Jan Raphael

1051 – 1057 Argyrus

1060 – 1061 Miriarch

1061 – 1062 Maruli

1062 – 1064 Sirianus

1067 – 1069 Mabrica