Katarzyna saska - Polski Serwis Naukowy

Katarzyna saska, szw. Katarina av Sachsen-Lauenburg (ur. 24 września 1513 w Ratzeburgu, zm. 23 września 1535 w Sztokholmie) – królowa Szwecji w latach 1531–1535, pierwsza żona Gustawa Wazy. Córka Magnusa I (1480–1543), księcia saskiego na Lauenburgu, i Katarzyny (zm. 1563), córki Henryka IV, księcia Brunszwiku-Lüneburga. Jej siostrą była Dorota, królowa Danii i Norwegii.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Małżeństwo

Zanim doszło do małżeństwa Gustawa Wazy z Katarzyną, król bezskutecznie starał się o rękę Krystyny Gylersterny, wdowy po Stenie Sture Młodszym, szwedzkim regencie w latach 1512–1520. Również zabiegi o żonę czynione w Danii, Polsce, Meklemburgii czy na Pomorzu nie przyniosły rezultatu. Ostatecznie 35-letni Gustaw poślubił Katarzynę, córkę księcia Magnusa I, władcy relatywnie małego księstwa Saksonia-Lauenburg, leżącego pomiędzy Hamburgiem a Lubeką. Ślub odbył się w dniu 18. urodzin Katarzyny, 24 września 1531, w katedrze sztokholmskiej.

Chrystian III Oldenburski (ur. 12 sierpnia 1503 w pałacu Gottorp w Szlezwiku, zm. 1 stycznia 1559 w Koldinghus, Kolding) - król Danii i Norwegii od 1534, z dynastii oldenburskiej.

Dorota saska, duń. Dorothea af Sachsen-Lauenburg (ur. 9 lipca 1511 w Lauenburgu, zm. 7 października 1571 w Sønderborgu) – królowa Danii i Norwegii. Córka Magnusa I ks. Saksonii-Lauenburga (ok. 1480-1543) i Katarzyny (†1563), córki Henryka IV, księcia Brunszwiku-Lüneburga. Jej siostrą była Katarzyna, królowa Szwecji, pierwsza żona króla Gustawa I Wazy.

Literatura opisuje Katarzynę jako małżonkę kapryśną, obojętną i nieustannie krytykującą wszystko co szwedzkie, a jej małżeństwo z Gustawem za niefortunne i nieszczęśliwe. Król jednak uznał związek za udany politycznie. Katarzyna była spokrewniona z dynastią Folkungów, panującą w Szwecji w XIII i XIV wieku. Ponadto dzięki temu związkowi był w stanie nawiązać ważne kontakty z książętami północnych Niemiec, jak również utrzymać dobre stosunki z Danią poprzez siostrę Katarzyny, Dorotę, małżonkę następcy tronu Danii, księcia Chrystiana, późniejszego króla Chrystiana III.

Księstwo pomorskie – historyczne państwo na wybrzeżu Bałtyku. Władzę w nim sprawowali książęta pomorscy. Językiem używanym na tych ziemiach był język pomorski. Od późnego średniowiecza na Pomorzu Zachodnim przeważał język niemiecki (język pomorski (kaszubski) zachował się częściowo na Pomorzu Słupskim aż do XX w.), na Pomorzu Wschodnim dominował język kaszubski, a niemiecki w miastach. Zazwyczaj przez "księstwo pomorskie" rozumie się księstwa Gryfitów obejmujące Pomorze Zachodnie, choć istniało też księstwo Święców na Pomorzu Wschodnim.

Katedra w Uppsali szw. Uppsala domkyrka – protestancka katedra zbudowana w mieszanym sylu gotyckim (głównie wykonane cegłą neogotyckie naśladownictwo francuskiego gotyku wykonane wokół średniowiecznej bazy). Służy ona za kościół katedralny arcybiskupów Uppsali, kościół parafialny miejscowej parafii katedralnej, a także narodowe sanktuarium królestwa Szwecji (szw. rikshelgedom). W roku 1435 została oddana pod patronat św. Eryka, Olafa oraz Wawrzyńca.

Ze związku Katarzyny z Gustawem urodziło się jedno dziecko: syn Eryk (1533–1577), będący w latach 1560–1568 królem Szwecji.

Śmierć

We wrześniu 1535 będąca w ciąży Katarzyna uczestniczyła w przyjęciu na zamku w Sztokholmie urządzonym na cześć księcia duńskiego Chrystiana. Miało ono być demonstracją poparcia dla niego w staraniach o koronę królewską. Podczas tańca królowa upadła, doznając bliżej nieznanego urazu. Na skutek wynikłych komplikacji zmarła 23 września, w przededniu swoich 22. urodzin.

Królestwo Danii i Norwegii (duń.-nor. Danmark-Norge) – dawny twór polityczny stanowiący unię personalną obejmującą królestwa Danii i Norwegii, w którego skład wchodziły również Islandia, Grenlandia i Wyspy Owcze.

Kościół św. Mikołaja (szw. Storkyrkan lub Sankt Nicolai kyrka) – katedra w Sztokholmie w dzielnicy Gamla Stan, licząca blisko 700 lat. Katedra ta dla Szwedów ma ogromnie znaczenie, ponieważ w niej odbywają się wszystkie uroczystości dworskie.

Przeciwnicy polityczni Gustawa rozpuszczali plotkę, jakoby to król przyczynił się do śmierci Katarzyny, zadając jej cios ostrym narzędziem w głowę. Współczesne badania jej szczątek zaprzeczyły tym pogłoskom.

Katarzyna została pochowana 1 października 1535 w katedrze sztokholmskiej. Po śmierci Gustawa Wazy jej ciało 21 grudnia 1560 złożono u boku męża i jego drugiej żony Małgorzaty w kaplicy Gustavianum w uppsalskiej katedrze.

Grobowiec Gustawa Wazy i jego dwóch żon w katedrze w Uppsali

Przypisy

↑ historiska-personer.nu (szw.). [dostęp 24 grudnia 2010].
↑ charlotta.gotlib.se av Sachsen-Lauenburg, Katarina (szw.). [dostęp 30 listopada 2009].
↑ tacitus.nu GustavVasas familj (szw.). [dostęp 30 listopada 2009].
L.-O. Larsson, Gustaw Waza – Ojciec państwa szwedzkiego czy tyran?, Warszawa 2009, s. 215.

Bibliografia

Larsson L.-O., Gustaw Waza – Ojciec państwa szwedzkiego czy tyran?, Wydawnictwo "PIW", Warszawa 2009, ISBN 978-83-06-03167-6.

Stålberg W., Berg P.G., Anteckningar om svenska qvinnor, Wydawnictwo "P. G. Berg", Sztokholm 1864, s. 76.

Gustaw I Waza (ur. 12 maja 1496, zm. 29 września 1560) – król Szwecji od 6 czerwca 1523.; założyciel dynastii Wazów, ojciec królów Eryka XIV, Jana III Wazy i Karola IX Wazy. Zerwał unię kalmarską i wprowadził monarchię dziedziczną rozpoczynając tym samym budowę silnego państwa narodowego. Ogłosił przyjęcie przez Szwecję luteranizmu i przeprowadził reformę Kościoła. Powołał stałą armię narodową. Wprowadził Szwecję w epokę nowożytną. Za jego panowania ukształtowały się instytucje państwowe (rada królewska Riksråd, sejm stanowy Riksdag), a Szwecja stała się potęgą bałtycką i państwem liczącym się w Europie.