Katastrofa lotnicza w Dolinie Olczyskiej

Katastrofa lotnicza w Dolinie Olczyskiej – w Dolinie Olczyskiej w Tatrach, w dniu 11 sierpnia 1994 rozbił się śmigłowiec produkcji polskiej PZL W-3 Sokół o oznaczeniu SP-SXT, należący do Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, biorący udział w akcji ratunkowej.

Przebieg katastrofy

Śmigłowiec wystartował z Zakopanego kilka minut przed godziną 13:00 w kierunku Hali Gąsienicowej, na której znajdowały się dwie turystki ze Szwecji ze złamanymi nogami. Śmigłowcem lecieli: Bogusław Arendarczyk – ratownik-pilot, Robert Janik – ówczesny naczelnik TOPR, Janusz Kubica - ratownik (kierownik wyprawy), Roman Kubin - ratownik, Stanisław Mateja Torbiarz – ratownik, Rafał Mikiewicz - ratownik, Janusz Rybicki – ratownik-pilot i Mieczysław Ziach – ratownik.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Wielki Kopieniec, Kopieniec Wielki – szczyt o wysokości 1328 m n.p.m., wznoszący się w reglowej partii Tatr Zachodnich, po wschodniej stronie Doliny Olczyskiej, w odległości 2 km na południe od Toporowej Cyrhli. Zbudowany jest z wapieni i dolomitów środkowego triasu. Od położonego na północ od niego Małego Kopieńca (1167 m) oddzielony jest szeroką przełęczą zwaną Przełęczą między Kopieńcami (1109 m). W przeszłości wchodził w skład Hali Kopieniec, był całkowicie wylesiony i wypasany aż po wierzchołek. Wypasanie owiec na jego stromych stokach spowodowało ogromną ich erozję – zadeptana przez owce gleba uległa zmyciu w czasie ulewnych deszczów. Po włączeniu go do obszaru Tatrzańskiego Parku Narodowego rozpoczęto regenerację jego zboczy. Obecnie są one w znacznym już stopniu zalesione, ale sam wierzchołek jest skalisty i goły, nie brak też wystających ponad poziom zbocza gołych skał wapiennych.

Na Hali Gąsienicowej śmigłowiec utrzymywał się na wysokości 1 metra nad ziemią. Z relacji Mieczysława Ziacha wynika, że w pewnym momencie usłyszał trzask, jakby ktoś strzelił z wiatrówki. W pobliżu śmigłowca znaleziono Janusza Kubicę, leżącego na wznak z podkurczonymi nogami, z raną z tyłu głowy o średnicy około 5 cm. Natychmiast podjęto decyzję o odtransportowaniu Janusza Kubicy do szpitala w Zakopanem.

Straż pożarna, dawniej straż ogniowa – zorganizowana formacja zajmująca się prewencją i walką z pożarami oraz pozostałymi zagrożeniami (innymi niż przestępczość) dla zdrowia i życia ludzkiego, dobytku oraz środowiska naturalnego. Do zadań straży pożarnej należy także usuwanie skutków klęsk żywiołowych i katastrof.

Tatrzański Park Narodowy, utworzony w 1954, jest jednym z 23 parków narodowych na terenie Polski. (Rozporządzenie o utworzeniu z dniem 1 stycznia 1955 Tatrzańskiego Parku Narodowego zostało wydane przez Radę Ministrów 30 października 1954 r.)

Z Hali Gąsienicowej śmigłowiec odleciał z 4 osobami na pokładzie, wykonując swój lot w sposób typowy. Osiągnął w krótkim czasie prędkość 248 km/h. Po przejściu nad Wielką Kopą Królową obniżył lot w stosunku do poziomu morza, zachowując jednak dość dużą odległość od ziemi. Na wysokości Doliny Olczyskiej, w powietrzu doszło do katastrofy. Nastąpiło rozwarstwienie łopaty wirnika głównego na krawędzi spływu. W wyniku tego rozwarstwienia łopata wirnika straciła siłę nośną, wychodząc ze stożka wirowania w dół. To wyjście ze stożka wirowania w dół doprowadziło do uderzania krawędzią natarcia uszkodzonej łopaty w belkę ogonową śmigłowca do momentu, gdy doszło do jej obcięcia. Maszyna w locie niesterowanym spada na zalesione podnóże w okolicach Wielkiego Kopieńca. Zginęli wszyscy znajdujący się na pokładzie.

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (nazywany też starym cmentarzem) to pierwszy zakopiański cmentarz przy ul. Kościeliskiej, powstały w połowie XIX wieku, na którym od lat dwudziestych XX wieku chowano - oprócz tych, którzy posiadali tu rodzinne grobowce - już tylko ludzi wybitnych i zasłużonych dla Zakopanego, Tatr i Podhala.

Tatrzański Cmentarz Symboliczny lub Symboliczny Cmentarz Ofiar Tatr (słow. Tatranský symbolický cintorín, Symbolický cintorín pri Popradskom plese) – symboliczny cmentarz położony na zachodnich stokach Osterwy w Tatrach Wysokich. Znajduje się na południowy wschód od Popradzkiego Stawu (Popradské pleso) u wylotu Doliny Złomisk (Zlomisková dolina) do głównej gałęzi Doliny Mięguszowieckiej (Mengusovská dolina).

W akcji ratunkowej brali udział ratownicy TOPR, pracownicy Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz strażacy. Szczątki śmigłowca rozrzucone były na obszarze około 1000 metrów. Do godziny 17:00 wydobyto z wraku ciała ofiar katastrofy.

Ofiary śmiertelne

W katastrofie zginęły 4 osoby:

Bogusław Arendarczyk – ratownik-pilot

Janusz Rybicki – ratownik-pilot

Stanisław Mateja Torbiarz – ratownik

Janusz Kubica – ratownik

Pogrzeb ofiar

Uroczystości pogrzebowe odbyły się 14 sierpnia 1994 w Zakopanem na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, na którym spoczęli Stanisław Mateja Torbiarz i Janusz Kubica. Nazwiska ofiar (tablica pamiątkowa) są na Symbolicznym Cmentarzu Ofiar Tatr pod Osterwą.

Pilot doświadczalny to pilot statku powietrznego znajdującego się w trakcie badań w locie i odbywającym loty celem wykrycia i zdiagnozowania ewentualnych nieprawidłowości w zakresie stateczności, sterowności, obciążeń i osiągów, charakterystyki przeciągnięcia i korkociągu, drgań, zgodności z przepisami (np. FAR), przed dopuszczeniem statku powietrznego do normalnej eksploatacji.

Siła nośna – siła działająca na ciało poruszające się w ośrodku ciągłym, skierowana do góry i równoważąca siłę ciężkości. Najbardziej reprezentatywnym przykładem wykorzystania siły nośnej jest siła nośna skrzydła samolotu.

Badanie przyczyn katastrofy

Przyczyny wypadku badała Główna Komisja Badania Katastrof Lotniczych. Z jej ustaleń wynika, że przyczyną katastrofy była awaria głównej łopaty nośnej wirnika głównego. Komisja uznała, że awaria płata nastąpiła w wyniku uderzenia o głowę Janusza Kubicy. Zdaniem niezależnych ekspertów m.in. Ryszarda Witkowskiego, pilota doświadczalnego i inżyniera lotnictwa, wynika, że wysoce nieprawdopodobne jest, że uderzenie łopaty w głowę ratownika spowodowało awarię płata. Według tej hipotezy rozwarstwienie płata zaczęło się długo przed wypadkiem na Hali Gąsienicowej i Janusz Kubica był jego ofiarą.

Wielka Kopa Królowa (1531 m n.p.m.) – trawiaste wzniesienie we wschodniej części Tatr Zachodnich, odgraniczające od siebie górne piętra Doliny Jaworzynki i Doliny Olczyskiej.

Śmigłowiec lub helikopter (gr. héliks, D. hélikos – skręcony; pterón – skrzydło) – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), który wytwarza siłę nośną dzięki ruchowi obrotowemu wirnika lub wirników napędzanych przez silnik, a obecnie coraz częściej przez 2, a czasem nawet 3 silniki. Wirnik zbudowany jest z odpowiednio profilowanych łopat osadzonych w głowicy.

Źródła

Jurecki J.: Tragedia Sokoła – 15 lat później. "Tygodnik Podhalański", nr 32/1019, 13 sierpnia 2009, s. 1 i 13.

Linki zewnętrzne

Tragedia Sokoła – 15 lat później – "Tygodnik Podhalański"

Amatorski film pokazujący katastrofę