Katastrofa lotu El Al 402 - Polski Serwis Naukowy

Katastrofa lotu El Al 402 – miała miejsce 27 lipca 1955. Spowodowana została zestrzeleniem samolotu przez dwa bułgarskie myśliwce.

Historia lotu

Należący do izraelskich linii El Al Israel Airlines, samolot typu L-149 Constellation (nr rejestracyjny 4X-AKC) odbywał cotygodniowy lot z Londynu do Tel Awiwu z międzylądowaniami w Wiedniu i Stambule.

Maszyna wystartowała z Wiednia o 2.53 w nocy, kierując się w stronę Tel Awiwu. W trakcie lotu nad Jugosławią, piloci natrafili na rozległe obszary burzowe. To właśnie z powodu aktywności niedalekich burz doszło do niepoprawnej zmiany radiokompasu nawigacyjnego. Załoga była odtąd przekonana, iż lecą nad Jugosławią, a ściślej w zasięgu radaru w Skopje. Tymczasem przemierzając FL180 (5480 m) samolot przypadkowo wleciał nad Bułgarię, w odległości aż 60 km na wschód od korytarza powietrznego, którym miał przelatywać – Amber 10.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Pożar – niekontrolowany proces spalania w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Warunkiem zapoczątkowania i przebiegu procesu jakim jest pożar (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie czworokąta spalania:

Nad Bułgarią Lockheeda przechwyciły dwa myśliwce MiG-15, należące do bułgarskich sił powietrznych. Samolot znalazł się pod ciężkim ostrzałem. W chwilę później, w wyniku rozległych zniszczeń, rozbił się w okolicach miasta Petricz, niedaleko granicy z Jugosławią i Grecją. Na pokładzie znajdowało się 51 pasażerów i siedmioosobowa załoga z 35-letnim kapitanem, Stanleyem Hinksem, na czele – wszyscy ponieśli śmierć.

Lockheed Constellation – samolot pasażerski wytwórni Lockheed produkowany w latach 1943-1958. Podczas okresu produkcji zbudowano 856 egzemplarzy, użytkowanych zarówno jako samoloty cywilne, jak i wojskowe samoloty transportowe. Samolot zwany był Connie.

Bułgarskie Siły Powietrzne (bułg. Военновъздушни сили, ВВС) – jedyna formacja Bułgarskich Sił Zbrojnych wykorzystująca statki latające. W 1989 były trzecimi, po ZSRR i Polsce, wojskami lotniczymi Układu Warszawskiego z ponad 400 bojowymi samolotami i śmigłowcami. Po zakończeniu zimnej wojny, Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie ograniczył uzbrojenie do 226 statków powietrznych. Od czasu wstąpienia do NATO w 2004 trwa modernizacja techniczna, która została zamrożona z powodu kryzysu finansowego. Brak środków sprawił, że bułgarski rząd anulował już zawarte kontrakty na 2 z 5 C-27J i 3 z 6 Eurocopter Panther, a zakup 8 (pierwotnie 16) myśliwców wielozadaniowych dla zastąpienia MiG-21bis i Su-25K opóźniono do 2015.

Dochodzenie i skutki

W trakcie dochodzenia zanalizowano krytyczne momenty lotu 402: w wyniku ataku samolot doznał uszkodzeń, które spowodowały utratę ciśnienia i pożar w pomieszczeniu grzewczym. Następnie w stronę samolotu wystrzelono prawdopodobnie dwie rakiety, które zniszczyły skrzydła maszyny, powodując jej eksplozję. W dodatku piloci bułgarskich myśliwców poważnie uszkodzili konstrukcję Lockheeda przez skierowanie w niego jednego lub dwóch pocisków o dużym kalibrze. Maszyna rozpadła się już podczas gwałtownego opadania – na wysokości około sześciuset metrów nad ziemią.

Rakieta to pojazd latający lub pocisk, napędzany silnikiem rakietowym. Obiekt ten uzyskuje siłę ciągu dzięki reakcji szybko wyrzucanych gazów spalinowych lub innych mediów (np. sprężone gazy, przegrzana para) z dysz silnika rakietowego, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki Newtona. Często pojęcie rakiety jest używane w znaczeniu silnika rakietowego lub pocisku rakietowego. Rakiety służą między innymi do przenoszenia ładunku, np. statku kosmicznego, głowic bojowych, sztucznych satelitów w warunkach przestrzeni kosmicznej, gdzie nie ma żadnej zewnętrznej substancji, której pojazd mógłby użyć jako elementu napędzającego.

Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów znaczy "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.

Początkowo Bułgaria nie chciała przyjąć odpowiedzialności za wypadek, oskarżając pilotów izraelskich o bezprawne wtargnięcie w bułgarską przestrzeń powietrzną. Ostatecznie władze bułgarskie przyznały się do odpowiedzialności za katastrofę, stwierdzając, iż piloci postąpili "zbyt pochopnie" zestrzeliwując samolot. Władze wyraziły także wyrazy ubolewania i zgodziły się zapłacić odszkodowanie rodzinom ofiar.

Dekompresja (dehermetyzacja) – wynik celowego (przy pomocy zaworów, śluz) lub losowego (wypadek, awaria) obniżenia ciśnienia w zamkniętej przestrzeni takiej jak:

Źródła

Informacja o wypadku na stronie Aviation Safety Network

Artykuł w tygodniku TIME