Katastrofa lotu Scandinavian Airlines 751

Katastrofa lotu Scandinavian Airlines 751 – wydarzyła się 27 grudnia 1991 roku, 25 sekund po starcie ze sztokholmskiego lotniska Arlanda zapaliły się oba silniki samolotu McDonnell Douglas MD-81 międzynarodowych linii lotniczych Scandinavian Airlines. Maszyna rozbiła się 15 km od lotniska. Nikt ze 129 osób na pokładzie nie zginął.

Przeciągnięcie - w aerodynamice lotniczej - zjawisko znacznego, gwałtownego spadku siły nośnej i gwałtownego przyrostu oporu aerodynamicznego, na skutek zbyt dużego kąta natarcia skrzydła - ściślej przekroczenia krytycznego kąta natarcia skrzydła i wystąpienia chwilowej, częściowej lub całkowitej utraty sterowności..

Kadłub samolotu jest podstawowym zespołem łączącym wszystkie jego części. Do kadłuba jest przymocowany centropłat (do niego z kolei skrzydła, czasem silnik), usterzenie ogonowe lub przednie, Mieszczą się w nim kabina załogi, w samolotach pasażerskich kabina pasażerska i inne pomieszczenia (np. ładownie, komory bombowe, zbiorniki paliwa, pomocnicze zespoły napędowe, komory podwozia oraz większość wyposażenia i instalacji).

Samolot

Maszyna to McDonnell Douglas MD-81 amerykańskiego koncernu lotniczego McDonnell Douglas.

Przebieg katastrofy

W przeddzień katastrofy samolot MD-81 przyleciał do Sztokholmu z Zurychu. Maszyna całą noc stała na płycie lotniska, co spowodowało zebranie się na niej 20 cm warstwy lodu i śnieżnej brei. 27 grudnia, w dniu katastrofy, kapitan Stefan Rasmussen po zewnętrznych oględzinach samolotu zlecił dwukrotne odlodzenie samolotu. Personel naziemny usunął lód i śnieg ze skrzydeł, choć miał z tym pewne problemy, gdyż warstwa była zbyt duża.

Turbina (z łac. turbo, burza, trąba powietrzna) – silnik przepływowy wykorzystujący energię przepływającego płynu do wytwarzania energii mechanicznej. Elementem wirnika oddziałującym z płynem są specjalnie ukształtowane łopatki.

APU (od ang. Auxiliary power unit - pomocnicza jednostka mocy) — mały niezależny generator używany do uruchamiania głównych silników samolotów zazwyczaj przy pomocy sprężonego powietrza, zapewnienia energii elektrycznej, ciśnienia w układach hydraulicznych, oraz klimatyzacji wnętrza podczas postoju na lotnisku. W niektórych samolotach jednostka APU dostarcza energii elektrycznej także podczas lotu.

Po starcie z pasa 08, kapitan Rasmussen polecił drugiemu pilotowi Ulfowi Cedermarkowi schowanie podwozia. Zaraz po tym piloci usłyszeli dziwne dźwięki dochodzące od strony silników. Stwierdzili, że to wina sprężarki i kapitan zmniejszył ciąg, lecz stało się zupełnie odwrotnie moc silników wzrosła do pełnych 100%. Parę sekund później oba motory stanęły. Kapitan próbował zawrócić na lotnisko Arlanda, ale bał się przeciągnięcia, dlatego utrzymał maszynę na pierwotnym kursie. Do kabiny wszedł także kapitan Per Holmberg, lecący jako pasażer, który pomógł załodze, m.in. włączył generator pomocniczy APU. Samolot bez silników rozbił się na małej polance w lesie 15 km od lotniska. Kadłub przełamał się na trzy części. Nikt ze 129 pasażerów nie zginął.

Port lotniczy Sztokholm-Arlanda, Stockholm-Arlanda Flygplats, (kod IATA: ARN, kod ICAO: ESSA) – międzynarodowy port lotniczy położony w gminie Sigtuna, 42 km na północ od Sztokholmu i 28 km na południowy wschód od Uppsali.

McDonnell Douglas MD-80 - seria wąskokadłubowych samolotów pasażerskich średniego zasięgu, produkowanych w latach 1979 - 1999, przez firmę McDonnell Douglas. Obejmuje ona samoloty:

Przyczyny

Szwedzka komisja do spraw badania wypadków lotniczych (SAIB) stwierdziła w raporcie,że piloci postąpili poprawnie, a awarię spowodowały inne czynniki. Skrzydła zostały odlodzone niedokładnie. Co prawda pracownik SAS-u sprawdzał ich powierzchnię, ale tylko z brzegu, podczas gdy lód zgromadził się dalej w okolicach lotek. Pracownik nie miał schodków, dzięki którym mógłby wejść na skrzydło i dokładnie je sprawdzić. Gdy samolot oderwał się od ziemi, skrzydła wygięły się pod ciężarem samolotu, a lód odleciał od skrzydeł i wpadł do silników, co spowodowało uszkodzenie wirnika turbiny, zmniejszenie ciśnienia powietrza wlatującego do komory spalania, i w efekcie zadławienie się silnika przez odwrócenie kierunku ciągu (gorące gazy z komory poruszały się w kierunku sprężarki, a nie wylotu). Zazwyczaj zmniejszenie ciągu powoduje przywrócenie normalnej pracy, ale samolot wyposażony był w automatyczną kontrolę ciągu, która zwiększała ciąg wraz z wysokością, mimo manualnej redukcji ciągu przez załogę. SAS w ogóle nie wiedział o tej modyfikacji i załogi nie były szkolone w procedurach z jej zastosowaniem, choć informacje o tym systemie znajdowały się w materiałach dostarczonych przez producenta samolotu.

Komora spalania – element silnika cieplnego wykorzystującego wewnętrzne spalanie paliwa jako sposób dostarczania górnego (dodatniego) ciepła obiegu termodynamicznego (silnik o spalaniu wewnętrznym). Spalanie paliwa następuje w sprężonym powietrzu lub w kontakcie z utleniaczem i może być realizowane w sposób ciągły (silniki turbinowe, rakietowe) lub cyklicznie (silniki tłokowe).

Lotki - powierzchnie sterowe statku powietrznego, służące do kontroli jego przechylenia, czyli obrotu wzdłuż osi podłużnej. Lotki są najczęściej zamocowane zawiasowo na krawędzi spływu skrzydeł (płata) w pobliżu końcówek, ale mogą zajmować nawet połowę długości skrzydła np. w samolotach akrobacyjnych (skuteczność lotek zależy od ich rozmiaru). Uczestniczą w zakręcaniu samolotu.

Komisja SAIB opublikowała swój raport w październiku 1993 roku. Kapitan Stefan Rasmussen nigdy nie wrócił do latania.

Bibliografia

Final report (ang.). Swedish Accident Investigation Board (SHK). [dostęp 05.10.2011].

"Zdradzony pilot (Pilot Betrayed)". Katastrofa w przestworzach. National Geographic Channel. Odcinek 3, sezon 10.

Linki zewnętrzne

Opis katastrofy na Aviation Safety Network

Zdjęcie rozbitego samolotu