Katastrofa lotu United Airlines 811 - Polski Serwis Naukowy

Incydent w czasie lotu United Airlines 811 miał miejsce 24 lutego 1989 roku. W czasie lotu z Honolulu na Hawajach do Auckland w Nowej Zelandii nastąpiło oderwanie przednich drzwi luku bagażowego. W wyniku dekompresji kilka rzędów foteli wraz z 9 pasażerami zostało wyssanych z samolotu, a 38 pasażerów rannych.

Załoga

Za sterami siedziało trzech doświadczonych pilotów: kapitan David Cronin, pierwszy oficer Al Slater i mechanik pokładowy Mark Thomas.

Statecznik (brzechwa) – nieruchoma powierzchnia usterzenia samolotu, rakiety lub pocisku rakietowego. Wyróżnia się stateczniki poziome i pionowe. Wykorzystywane do stabilizowania lotu.
Narodowa Rada Bezpieczeństwa Transportu, NTSB (ang. National Transportation Safety Board) to amerykańska rządowa niezależna organizacja zajmująca się badaniem wypadków: lotniczych, drogowych, wodnych i kolejowych w Stanach Zjednoczonych. Organizacja ta jest utrzymywana przez Kongres Stanów Zjednoczonych. NTSB zostało założone w 1967 roku. Od poczatku swojego istnienia NTSB zbadała ponad 124 000 wypadków. Siedziba biura znajduje się w Waszyngtonie.

Przebieg wydarzeń

Start i wznoszenie

O godzinie 01:52 czasu lokalnego Boeing 747-122 linii United Airlines, lot 811 wystartował z międzynarodowego lotniska w Honolulu z 337 pasażerami i 18 członkami załogi na pokładzie.

150 km na wschód od samolotu szalała burza (było to raczej rzadko spotykane w tej części nocy), więc piloci chcieli zwiększyć pułap do 10.000 m, aby ją ominąć. W czasie wznoszenia występowały turbulencje, w związku z czym kapitan pozostawił znak "zapiąć pasy" włączony (ta decyzja uratowała życie wielu pasażerom).

Lot Aloha Airlines 243 – planowy lot samolotu Boeing 737-200 linii Aloha Airlines z Hilo do Honolulu na Hawajach, który 28 kwietnia 1988 ucierpiał na skutek gwałtownej dekompresji w trakcie lotu, lecz mimo bardzo poważnych uszkodzeń zdołał bezpiecznie wylądować na lotnisku Kahului na wyspie Maui.
Luk bagażowy (bagażownia) − w samolotach jest to pomieszczenie, w którym podczas lotu przechowywane są bagaże pasażerów. Luki bagażowe znajdują się zazwyczaj pod pokładem w kokpicie, a bagaże są do nich ładowane i rozładowywane przez obsługę lotniska. Pasażerowie nie mają do nich dostępu.

Oderwanie drzwi i dekompresja

Drzwi bagażowe R5, które zostały wyrwane w czasie lotu 811

Po 16 minutach lotu, o 02:08 czasu lokalnego, na wysokości między 22.000 a 23.000 stóp (6.700 - 7.000 m) w sekcji klasy biznes słyszalny był dziwny zgrzyt, a półtora sekundy później trzask, który wstrząsnął całą maszyną. Nastąpiło niespodziewane otwarcie i oderwanie drzwi bagażowych R5. W wyniku różnicy ciśnień podłoga powyżej drzwi luku zapadła się co spowodowało wyssanie kilku rzędów foteli (8G-12G, 8H-12H oraz pojedynczego 9F), a w rezultacie śmierć 9 pasażerów: Anthony i Barbara Fallon, Harry i Susan Craig, Lee Campbell, dr J Michael Crawford, Swan John, Mary Rose i Handley Harley-Desso. Szefowa obsługi - Laura Brentlinger o mało nie padła ofiarą ogromnego pędu powietrza. Trzymała się poręczy schodów, co uratowało ją przed wyssaniem.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.
Przeciągnięcie - w aerodynamice lotniczej - zjawisko znacznego, gwałtownego spadku siły nośnej i gwałtownego przyrostu oporu aerodynamicznego, na skutek zbyt dużego kąta natarcia skrzydła - ściślej przekroczenia krytycznego kąta natarcia skrzydła i wystąpienia chwilowej, częściowej lub całkowitej utraty sterowności..

Samolot został poważnie uszkodzony, w kadłubie powstała rozległa dziura. W wyniku dekompresji został uszkodzony awaryjny system tlenowy, którego elementy były ulokowane nad oderwanymi drzwiami. Ponadto pęd powietrza zerwał zwisające z sufitu awaryjne maski tlenowe. Na wysokości blisko 7.000 m zaczęło brakować tlenu. 2 minuty po dekompresji piloci rozpoczęli awaryjne schodzenie na wysokość, na której można będzie normalnie oddychać, wykonując jednocześnie zwrot o 180 stopni w lewo i przygotowując się do awaryjnego lądowania na lotnisku w Honolulu.

Narodowa Rada Bezpieczeństwa Transportu, NTSB (ang. National Transportation Safety Board) to amerykańska rządowa niezależna organizacja zajmująca się badaniem wypadków: lotniczych, drogowych, wodnych i kolejowych w Stanach Zjednoczonych. Organizacja ta jest utrzymywana przez Kongres Stanów Zjednoczonych. NTSB zostało założone w 1967 roku. Od poczatku swojego istnienia NTSB zbadała ponad 124 000 wypadków. Siedziba biura znajduje się w Waszyngtonie.
Kadłub samolotu jest podstawowym zespołem łączącym wszystkie jego części. Do kadłuba jest przymocowany centropłat (do niego z kolei skrzydła, czasem silnik), usterzenie ogonowe lub przednie, Mieszczą się w nim kabina załogi, w samolotach pasażerskich kabina pasażerska i inne pomieszczenia (np. ładownie, komory bombowe, zbiorniki paliwa, pomocnicze zespoły napędowe, komory podwozia oraz większość wyposażenia i instalacji).

Uszkodzenie silników nr 3 i 4

Ilustracja pokazuje położenie N1 i N2 w silniku turbowentylatorowym oraz schemat EPR i EGT dla wskaźników N1 i N2.

W silnikach lotniczych, podobnie jak w silnikach samochodowych, prędkość obrotowa monitorowana jest za pomocą tachometru. Jednak w przeciwieństwie do silników tłokowych wiele silników turbinowych posiada kilka obracających się zespołów, nazywanych szpulami, które mogą obracać z różną prędkością, co wymaga zastosowania kilku tachometrów. Tachometry te są określane jako N1 i N2.

Odłamki wyssane z samolotu w czasie dekompresji uszkodziły silniki nr 3 i 4, powodując pożar obu z nich. Piloci mogli odczytać ze wskaźników, że z silnikami numer 3 i 4 jest coś nie tak, nie mogli jednak w pełni ocenić uszkodzeń, gdyż z kokpitu nie widać jednostek napędowych, tymczasem kilkumetrowe płomienie ciągnęły się za dwoma silnikami. Załoga nie otrzymała żadnego ostrzeżenia o płonących silnikach, choć silnik nr 3 wytwarzał intensywne wibracje. Nie było odczytu N1, a EGT i EPR wskazywały bardzo niską wartość, co skłoniło załogę do wyłączenia uszkodzonego silnika. Wibracje ustały.

Katastrofa w przestworzach (MAYDAY - Air Crash Investigation / Mayday-Air Disaster / Air Emergency) - seria dokumentalno-fabularnych 50-minutowych odcinków ukazujących kulisy dochodzenia w sprawie lotniczych katastrof, produkcji Cineflix (Francja/Kanada), pojawiających się od 2003 roku na antenie National Geographic Polska, a od 31 lipca 2006 roku także na antenie TVN - w wakacje serial emitowany był w poniedziałki po godzinie 22:00, po wakacjach wyświetlano go we wtorki o 23:20. Od marca 2010 roku serial jest nadawany także na antenie TV Puls pod nazwą "Podniebny horror". Początkowo emitowany był we wtorki o 21:30. Obecnie seria powtarzana jest w niedziele o 22:00 i wtorki o 21:30.
Kapitan - pilot będący dowódcą statku powietrznego, ostatecznie odpowiedzialny za działania podejmowane przez załogę na pokładzie samolotu oraz za bezpieczeństwo wszystkich pasażerów i pozostałych członków załogi. Zgodnie z prawem odpowiada za wszystkie przypadki naruszenia prawa podczas lotu. Posiada uprawnienia, zgodne z przepisami kraju, wydającego licencję, na dowodzenie ściśle sprecyzowanym typem statku powietrznego, podczas określonych lotów.

O godzinie 02:10 czasu lokalnego pilot zgłosił sytuację krytyczną, po czym rozpoczęto procedurę awaryjnego zrzucania paliwa w celu zmniejszenia masy samolotu do dopuszczalnej masy podczas lądowania. Początkowo piloci starali się "wycisnąć" jak najwięcej mocy z uszkodzonego silnika numer 4, ponieważ przy obecnej masie i dwóch silnikach nie zdołaliby utrzymać się w powietrzu. Kapitan ustawił silniki numer 1, 2 i 4 na maksimum mocy, aby przyspieszyć zejście samolotu na niższy pułap, jednakże w takiej konfiguracji maszyna mogła pozostać maksymalnie 2 minuty. Piloci zauważyli prawie zerowy odczyt N1 oraz wysokie EGT (co powodowane było przez płomienie, wydobywające się spomiędzy łopatek wirnika) dla silnika numer 4, więc go wyłączyli. Szczątki wyrzucone na skutek dekompresji spowodowały uszkodzenie slotów (elementów mechanizacji na krawędzi natarcia samolotu) oraz wygięcie statecznika poziomego w prawym skrzydle. Odłamki uderzyły nawet w ster samolotu, znajdujący się na ogonie, nie powodując, na szczęście, jego uszkodzeń. W trakcie śledztwa NTSB znalazła ludzkie szczątki pomiędzy łopatkami silnika numer 3 dowodząc, że przynajmniej część ofiar wyssanych z samolotu poniosła śmierć natychmiastową.

Eksplozja – gwałtowny wybuch powodujący powstanie fali uderzeniowej rozchodzącej się z prędkością powyżej 400 m/s – ale poniżej maksymalnej prędkości możliwej dla danego materiału wybuchowego.
Symulator lotu - jest to urządzenie lub program komputerowy symulujący zachowanie statku powietrznego w locie oraz ewentualnie w innych fazach. Symulatory lotu mają postać od gier komputerowych do zaawansowanych urządzeń treningowych będących pełnowymiarową, funkcjonalną repliką kokpitu statku powietrznego umieszczoną na platformie hydraulicznej lub wirówce przeciążeniowej symulującej wrażenia ruchowe.

Podczas obniżania lotu kapitan Cronin poprosił inżyniera pokładowego Thomasa, aby nakazał stewardessom przygotować samolot i pasażerów do lądowania awaryjnego. Ten niestety nie mógł skontaktować się z załogą, więc zapytał kapitana o zgodę na zejście do kabiny pasażerów, aby zobaczyć co się stało i ocenić straty. Cronin wyraził zgodę. Thomas zszedł na dół i ujrzawszy ogromną dziurę poszyciu z prawej strony kadłuba wywnioskował, że doszło na pokładzie do eksplozji bomby. Wyraźnie blady i zaszokowany wrócił do kabiny pilotów i podzielił się obserwacjami z resztą załogi. Dodał, iż przy obecnym stanie maszyny przekroczenie prędkości 250 węzłów (460 km/h) jest ryzykowne i niemądre. Prędkość przeciągnięcia dla tego samolotu wynosiła 240 węzłów (440km/h), a więc piloci nie mieli żadnego marginesu błędu.

Boeing Company – amerykański koncern lotniczy i kosmiczny, którego dwa najważniejsze działy stanowią: Boeing Integrated Defense Systems, odpowiedzialny za produkcję wojskową i kosmiczną, oraz Boeing Commercial Airplanes, zajmujący się rynkiem samolotów cywilnych. Główna siedziba: Chicago, najważniejsze zakłady produkcyjne: Everett w pobliżu Seattle.
Temperatura spalin (EGT) (ang. Exhaust Gas Temperature) - jeden z podstawowych wskaźników w samolocie. Na jego podstawie piloci mogą ocenić pracę i stan silnika. Wysokie wskazanie EGT jest często ostrzeżeniem o pożarze silnika.

Obniżanie pułapu i lądowanie

Gdy samolot zbliżał się do lotniska, piloci wyciągnęli podwozie. Klapy zostały opuszczone tylko częściowo z powodu uszkodzeń, spowodowanych odłamkami samolotu. Taka konfiguracja zwiększała prędkość lądowania do 190-200 węzłów (350-370 km/h). Pomimo niebezpieczeństwa, 14 minut po ogłoszeniu sytuacji krytycznej, kapitanowi Croninowi udało się zatrzymać samolot przed końcem pasa startowego. Ewakuacja przebiegła bardzo sprawnie i w ciągu 45 sekund ocaleli pasażerowie i wszyscy członkowie załogi byli bezpieczni, chociaż niektórzy odnieśli drobne obrażenia, zaczynając od zadrapań, a kończąc na zwichniętym ramieniu.

Krawędź natarcia skrzydła (lub łopaty wirnika) to linia łącząca noski kolejnych profili płata. Innymi słowy jest to przednia krawędź skrzydła płatowca.
Stewardesa, steward – osoba pracująca w samolotach, na statkach, w autobusach czy pociągach. Obsługa pasażerów jest jedynie drobnym elementem pracy stewardes, jednak z uwagi na to, iż jest to element najbardziej widoczny, zawód ten jest kojarzony bardziej z serwisem pokładowym niż z kwestią bezpieczeństwa i obsługi samolotu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)