Katastrofa w Port Chicago - Polski Serwis Naukowy

Katastrofa w Port Chicago – to eksplozja amunicji, która nastąpiła 17 lipca 1944 roku na terenie Port Chicago Naval Magazine w nieistniejącej obecnie miejscowości Port Chicago w Kalifornii. Detonacja nastąpiła w czasie załadunku amunicji na statek, co spowodowało śmierć 320 osób i ranienie 390. Większość zabitych i rannych stanowili pracujący przy załadunku czarnoskórzy marynarze z poboru.

Zapalnik – urządzenie zapalające lub powodujące wybuch materiału wybuchowego. Dzięki niemu fala detonacyjna przechodzi na główny materiał wybuchowy, który sam trudno detonuje.
Statki typu Liberty – budowane masowo w Kanadzie i USA podczas II wojny światowej w celu zastąpienia strat wojennych w żegludze alianckiej. Statki charakteryzowały się bardzo uproszczoną konstrukcją. W polskim żargonie marynarskim były popularnie nazywane Liberciakami. W sumie wybudowano 2751 statków tego typu.

W miesiąc później, wobec braku poprawy warunków bezpieczeństwa, wielu marynarzy odmówiło pracy przy przeładunku amunicji, co w dziejach US Navy odnotowano jako "bunt w Port Chicago". 50 marynarzy, nazywanych w mediach "Pięćdziesiątką z Port Chicago", zostało oskarżonych o bunt i skazanych na kary wieloletniego więzienia. 47 spośród nich zwolniono w styczniu 1946 roku, pozostałych 3 w kilka miesięcy później.

Żołd – wynagrodzenie, jakie dostaje żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową, dawniej również członek wojska najemnego. Pierwszy żołd w Polsce ustanowił w 1388 roku w Piotrkowie Władysław Jagiełło: wynosił 3 grzywny od kopii.
Port of Los Angeles – port w stanie Kalifornia w Stanach Zjednoczonych, nad Zatoką San Pedro (Ocean Spokojny), ok. 30 km na południe od centrum Los Angeles. Cały kompleks zajmuje powierzchnię ok. 30 km² i rozciąga się na długości ok. 70 km wybrzeża. Na terenie portu znajduje się 270 nabrzeży oraz 27 terminali. Od południa sąsiaduje z portem Long Beach.

W czasie procesu i po jego zakończeniu kwestionowano rzetelność i legalność postępowania sędziów i prokuratorów sądu wojennego. Pod naciskiem opinii publicznej dowództwo US Navy raz jeszcze powołało sąd (w tym samym składzie) i nakazało ponowne rozpatrzenie sprawy, ale sędziowie zatwierdzili wcześniej wydane wyroki. Szerokie nagłośnienie sprawy sprawiło, że stała się ona cause célèbre zarówno wśród Afroamerykanów jak i wśród białych; ten i inne procesy o podłożu rasowym w marynarce w latach 1944–1945 doprowadziły do znaczących zmian w US Navy i zapoczątkowały w lutym 1947 roku proces desegregacji. W roku 1994 w miejscu katastrofy powstał pomnik upamiętniający osoby które poniosły śmierć w katastrofie.

Port of Long Beach – port w Kalifornii w Stanach Zjednoczonych nad Oceanem Spokojnym ok. 30 km na południe od centrum Los Angeles, sąsiaduje od północy z portem Los Angeles. Port zajmuje powierzchnię 1214 ha – znajduje się w nim 80 nabrzeży oraz 71 żurawi do przeładunku kontenerów. W 2004 roku do portu zawinęło ok. 5300 statków. Głównymi partnerami handlowymi portu są kraje wschodnioazjatyckie. Budowa portu rozpoczęła się w 1890 roku (początek budowy falochronu).
Zatoka San Francisco − płytkie, rozległe estuarium łączące się z oceanem przez Cieśninę Golden Gate (Złota Brama) z Pacyfikiem. Zatokę otaczają miasta San Francisco, Oakland i San José oraz szereg mniejszych miejscowości tworzących aglomerację San Francisco. Zlewisko zatoki obejmuje około 40% powierzchni stanu Kalifornia w USA. Rzeki Sacramento i San Joaquin, wypływające z gór Sierra Nevada, wpadają do Zatoki Suisun, przepływają przez Cieśninę Carquinez i razem z rzeką Napa uchodzą do Zatoki San Pablo. Łączy się ona na południu z Zatoką San Francisco, którą to nazwą obejmuje się często cały ten system zatok o łącznej powierzchni 4 200 km². Główna część zatoki ma od 5 do 20 km ze wschodu na zachód i od 77 do 100 km, w zależności od źródła, z północy na południe.

Miejsce i okoliczności zdarzenia

Zdjęcie lotnicze z początków r. 1944. Miasto Port Chicago znajduje się po prawej u góry. Łukowato wygięty pirs załadunkowy amunicji jest widoczny po lewej.

Miasteczko Port Chicago znajdowało się na południowym brzegu Zatoki Suisun, będącej estuarium rzek Sacramento i San Joaquin. Zatoka Suisun ma połączenie z wodami Pacyfiku poprzez zatokę San Francisco. W roku 1944 miasteczko znajdowało się nieco ponad półtora kilometra od bazy przeładunkowej amunicji US Navy, tzw. Port Chicago Naval Magazine, którą w okresie późniejszym rozbudowano i nazwano Concord Naval Weapons Station. Budowę bazy zaplanowano w roku 1941, a prace konstrukcyjne ruszyły niemal natychmiast po ataku na Pearl Harbor. Pierwszy statek zacumował w Port Chicago 8 grudnia 1942 roku.

Kontradmirał (kadm., kontradm.) - wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi brygady w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.
Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

Amunicja składowana i przeładowywana w tym miejscu to wszelkie rodzaje bomb, pocisków, min, torped i amunicji małokalibrowej. Amunicja ta, przeznaczona do działań na Pacyfiku, była dostarczana do Port Chicago koleją, a następnie przeładowywana, za pomocą dźwigów portowych, bomów ładunkowych lub ręcznie na statki transportowe.

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.
USS Mount Hood (AE-11) - amerykański okręt zaopatrzeniowy o nośności 7700 ton DWT zbudowany na postawie kontraktu z Komisją Morską (ang. Maritime Commission) w stoczni North Carolina Shipbuilding Co. w Wilmington (Karolina Północna). Pierwotnie noszący nazwę "Marco Polo" (MC hull 1356), przemianowany 10 listopada 1943. Zwodowany 28 listopada 1943, matką chrzestną była pani A. J. Reynolds. Wyczarterowany przez Marynarkę 28 stycznia 1944, przerobiony w stoczniach Norfolk Shipbuilding & Dry Dock Co. i Norfolk Navy Yard. Wszedł do służby 1 lipca 1944 z komandorem Haroldem A. Turnerem jako dowódcą.

Kwalifikacje kadry i segregacja rasowa

Od chwili powstania bazy wszystkimi poborowymi, zatrudnionymi w charakterze dokerów w Port Chicago byli Afroamerykanie; wszyscy dowodzący nimi oficerowie byli biali. Każdy z poborowych przeszedł szkolenie w wielkiej bazie treningowej US Navy Naval Station Great Lakes (NSGL) nad jeziorem Michigan na północ od Chicago, ale zamiast na okręt, trafił do pracy ładowacza. Żadnego nie poinstruowano jak należy obchodzić się z amunicją.

Vallejo - miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Solano; port przy ujściu rzeki Napa do zatoki San Pablo. Około 116 760 mieszkańców.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W NSGL poborowi Afroamerykanie, których wyniki w testach lokowały ich wśród 25%-40% najlepszych, byli kierowani do jednostek bojowych. Do Port Chicago trafiali pozostali. Według dowództwa marynarki kwalifikacje czarnoskórych podoficerów w Port Chicago były bardzo niskie z dwóch powodów: brakowało wyżej ocenianych poborowych, a ponadto co jakiś czas zabierano z Port Chicago nie karanych marynarzy, by przerzucić ich na obszar teatru działań wojennych. Wynik Ogólnego Testu Kwalifikacyjnego marynarki (GCT) dla poborowych z Port Chicago wynosił 31, co plasowało ich wśród dwunastu najgorszych jednostek US Navy. Oficerowie z Port Chicago uważali swych podwładnych za niesolidnych, nerwowych i niezdolnych do zrozumienia i zapamiętania otrzymywanych rozkazów i instrukcji.

Los Alamos National Laboratory to laboratorium naukowe położone w pobliżu miasteczka Los Alamos w amerykańskim stanie Nowy Meksyk. Organizacyjnie podlega Departamentowi Energii Stanów Zjednoczonych.
Dźwig portowy, zwany też (w odniesieniu do niektórych rodzajów) żurawiem portowym, to urządzenie mechaniczne służące do przeładunku towarów ze statków na nabrzeże lub odwrotnie. Dźwig portowy jest tak skonstruowany, że może wykonywać kilka operacji jednocześnie: podnosić i opuszczać ładunki, obracać wysięgnicę wokół własnej osi i zmieniać jej nachylenie, a także przesuwać się wzdłuż nabrzeża.

Czarni ładowacze w Port Chicago byli nadzorowani przez czarnych podoficerów, których niektórzy pracownicy uważali za niekompetentnych i nie potrafiących przekazać wątpliwości swych podwładnych wyższemu dowództwu. Podoficerów tych postrzegano jako ludzi mających całkowicie odmienne cele niż ich podwładni — określano ich później mianem "poganiaczy niewolników" i "Wujów Tomów". Czasami między tymi dwiema grupami dochodziło do spięć.

Cause célèbre (fr. dosłownie: "słynna sprawa") – wyrażenie używane dla określenia rozpraw (procesów) sądowych, których przebieg śledzony był pilnie przez opinię publiczną.
Torpex (Torpedo Explosive) – materiał wybuchowy opracowany w okresie II wojny światowej o mocy wybuchowej około 50% większej niż trotyl, skład chemiczny torpeksu to 50% RDX (heksogen), 40% TNT (trotyl) i 10% glinu.

Komandor Merrill T. Kinne, dowódca bazy w Port Chicago w czasie kiedy wydarzyła się katastrofa, służył w US Navy w latach 1915-1922 i wrócił w 1941 jako dowódca transportowca. Przed przeniesieniem do Port Chicago Kinne nie przeszedł żadnego szkolenia odnośnie przeładowywania amunicji i miał w tej materii nikłe doświadczenie. Biali oficerowie ładunkowi podlegli Kinne'mu również nie byli szkoleni w zakresie kierowania poborowymi w pracy z amunicją, aż do przeniesienia do Mare Island Navy Yard, gdzie uznano ich niespodziewanie za kompetentnych.

Podoficer – żołnierz służby czynnej lub żołnierz rezerwy należący do korpusu podoficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej kaprala (mata w Marynarce Wojennej), pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy drużyny lub innym stanowisku w Wojsku Polskim. W okresie II RP podoficerowie byli zarówno żołnierzami zasadniczej służby wojskowej (w tym nadterminowej) - do stopnia kaprala, jak i żołnierzami zawodowymi (kapral, plutonowy, sierżant, starszy sierżant, chorąży). W LWP oraz w WP do 2004 r. podoficerowie dzielili się na podoficerów zasadniczej służby wojskowej (kapral i starszy kapral) i podoficerów zawodowych (pozostałe stopnie podoficerskie). Obecnie wszyscy podoficerowie służby czynnej są żołnierzami zawodowymi i tworzą korpus podoficerów. Stopnie podoficerskie występują również w innych formacjach takich jak policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW, BOR.
Segregacja rasowa (oddzielenie) – rodzaj sformalizowanej, zinstytucjonalizowanej dyskryminacji opartej na kryterium rasy, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie jednej rasy od drugiej. Separacja może mieć charakter geograficzny, ale zazwyczaj była stosowana poprzez świadczenie usług za pomocą oddzielnych instytucji, jak szkoły czy transport publiczny.

Współzawodnictwo a bezpieczeństwo

Od kwietnia 1944, kiedy kmdr. Kinne objął dowodzenie bazą w Port Chicago, oficerowie ładunkowi zmuszali marynarzy do ładowania amunicji w dużym tempie; dziesięć ton w każdej ładowni co godzinę zostało uznane za normę przez kmdr. Nelsona Gossa, dowódcę Mare Island Navy Yard, którego jurysdykcji podlegała baza Port Chicago Naval Magazine. Większość oficerów uważała, że poprzeczkę postawiono zbyt wysoko. Kinne odnotowywał osiągnięcia każdego zespołu na tablicy w swym biurze. Młodsi oficerowie robili zakłady, który z ich 100-osobowych zespołów (zwanych w Port Chicago "dywizjonami") okaże się lepszy i nakłaniali swych ludzi, by ładowali szybciej niż inni. Marynarze wiedzieli, że są to niedopuszczalne praktyki i potrafili zwalniać tempo w chwili pojawienia się któregoś ze starszych oficerów. Średni wynik osiągany w Port Chicago w miesiącach poprzedzających lipiec 1944 roku wynosił 8,2 tony w każdej ładowni co godzinę; zawodowi dokerzy z Mare Island osiągali wyniki nieco tylko lepsze - 8,7 tony.

Straż Wybrzeża Stanów Zjednoczonych (ang. United States Coast Guard, USCG) - najmniejszy z rodzajów amerykańskich sił zbrojnych, ale tylko pięć państw świata, może pochwalić się swoimi Marynarkami Wojennymi większymi od US Coast Guard. Jej zadaniem jest obrona narodowa, ochrona bezpieczeństwa morskiego, wsparcie przy egzekwowaniu amerykańskiego prawa na wodach okalających terytorium Stanów Zjednoczonych, oraz ochrona środowiska naturalnego. Łączy funkcje wojskowe i cywilne. Służy w niej około 40 tys. ludzi. Straż Wybrzeża podlega Departamentowi Bezpieczeństwa Krajowego, a nie Departamentowi Obrony, tak jak pozostałe rodzaje sił zbrojnych.
Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

W Port Chicago nie wypracowano sposobu sprawdzania, czy oficerowie i ich podwładni działają zgodnie z wymogami bezpieczeństwa. Szeregowi wysłuchiwali dwóch przepisowych i kilku nieformalnych odczytów swoich dowódców, ale później nikt już nie sprawdzał, czy przepisy wprowadzane są w życie. Tablica z regulaminem wisiała wprawdzie na pirsie, ale nie było podobnej w żadnym z baraków koszarowych — Kinne uważał, że czarnoskórzy szeregowi nie będą w stanie zrozumieć tych przepisów. Związek zawodowy pracowników portowych ILWU, dowiedziawszy się o takim lekceważeniu wymogów bezpieczeństwa, zaproponował przysłanie swych doświadczonych przedstawicieli dla przeszkolenia marynarzy i ich dowódców, ale kierownictwo marynarki odrzuciło ofertę, obawiając się wysokich kosztów, spowolnienia prac załadunkowych i możliwych aktów sabotażu ze strony cywilów. Żaden z marynarzy stacjonujących w Port Chicago nigdy nie przeszedł formalnego przeszkolenia jak należy obchodzić się z amunicją i jak ładować ją na statki. Nawet oficerowie nie przeszli takiego kursu: komandor porucznik Alexander Holman, oficer załadunkowy w Port Chicago, do którego obowiązków należało również szkolenie oficerów, zaczął zbierać materiały szkoleniowe, ale do katastrofy nie udało mu się kursu zorganizować.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.
Sprzęgło to urządzenie stosowane w budowie maszyn do łączenia wałów w celu przekazywania momentu obrotowego. Inaczej jest to zespół części służących do połączenia dwóch niezależnie obrotowo osadzonych wałów, czynnego – napędowego i biernego – napędzanego, w celu przeniesienia momentu obrotowego.

Obsługa bomów ładunkowych

Na statkach transportowych bomy ładunkowe służą (obok dźwigów portowych) do wyładunku lub załadunku cięższych partii towarów. Zwykle jeden bom obsługuje jedną ładownię statku. W omawianej tutaj operacji załadunkowej bomy pracowały na najwyższych obrotach, co wymagało stałej opieki i konserwacji, by utrzymać je w ruchu. Hamulce wind ładunkowych to urządzenia zapobiegające ewentualnemu upadkowi ładunku w sytuacji, gdyby nastąpiła przerwa w zasilaniu; nie były one nazbyt często używane przez doświadczonych operatorów potrafiących szybciej manewrować ładunkiem przy użyciu odpowiednich przełożeń sprzęgieł. Hamulce mogły odmówić posłuszeństwa i przestać pracować. Windy ładunkowe na SS "E. A. Bryan" posiadały napęd parowy, a ich stan wskazywał na znaczny stopień zużycia, mimo że statek miał dopiero pięć miesięcy.

Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowana przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.
Statki typu Victory – budowane masowo w USA podczas II wojny światowej od roku 1944. Statki typu Victory (oficjalnie jako typ VC2) były rozwinięciem długiej serii statków Liberty. Statki serii zostały zbudowane na pochylniach 18 różnych stoczni przez specjalnie w tym celu przeszkolonych pracowników stoczniowych. Budowa jednego statku (od położenia stępki przez wodowanie do rejsu próbnego) nie przekraczała 40 dni. W porównaniu do poprzednich jednostek klasy Liberty statki Victory były statkami szybszymi i o większym zasięgu pływania. Do końca wojny wybudowano w sumie 534 statki tego typu.

13 lipca 1944 roku, w dniu kiedy "E. A. Bryan" zacumował w Port Chicago, hamulec windy ładunkowej bomu nr 1 zablokował się w pozycji na "off", co oznaczało, że windą można się posługiwać, ale że nie da się utrzymać ładunku w razie nagłej przerwy strumienia pary. Starszy oficer i główny mechanik statku obejrzeli windę, ale nigdy nie ustalono, czy udało im się naprawić hamulec. Podczas załadunku w dniu 15 lipca winda bomu ładowni nr 2 zaczęła wydawać stukocące odgłosy. Duże ilości smarów wyciszyły te odgłosy, a rano następnego dnia wymieniono główne łożysko. Po południu 17 lipca jeden z zaworów windy bomu nr 4 wymagał jak najszybszej naprawy. W tym celu wezwano Alberta Carra, cywilnego hydraulika z Pittsburga (nigdy przedtem nie był on w Port Chicago). Carr wymienił zawór na nowy z magazynu części warsztatów w Port Chicago. W czasie wykonywania swej pracy był świadkiem upuszczenia przez jednego z ładowaczy pocisku artyleryjskiego na drewniany pokład pirsu; detonacja nie nastąpiła, ale Carr - odczekawszy aż czarnoskóry operator windy przetestuje naprawione urządzenie - opuścił w pośpiechu statek i port przekonany, że Port Chicago daleki jest od spełnienia wymogów bezpieczeństwa.

Wojna na Pacyfiku – całokształt działań militarnych w Azji Wschodniej, Południowo-Wschodniej i na obszarach Pacyfiku w okresie od 1937 do 1945 r., które przybrały formę szczególnie natężonego konfliktu w okresie od 7 grudnia 1941 (atak na Pearl Harbor) do 2 września 1945 (bezwarunkowa kapitulacja Japonii), będąc wówczas częścią II wojny światowej. Wojna prowadzona była z jednej strony przez Cesarstwo Japonii i jej nielicznych sojuszników, a z drugiej przez siły alianckie ze Stanami Zjednoczonymi na czele.
Oakland – założone w 1852 roku miasto leżące na wschodnim brzegu Zatoki San Francisco w północnej Kalifornii, stolica hrabstwa Alameda. Graniczy od północy z uniwersyteckim miastem Berkeley.

Graficzne przedstawienie pirsu załadowczego tuż przed eksplozją

Załadunek amunicji

Szeregowi marynarze mieli wątpliwości odnośnie pracy ze śmiertelnie niebezpiecznym ładunkiem, ale oficerowie tłumaczyli im, że większe bomby i pociski są całkowicie bezpieczne, a uzbrojone zostaną w zapalniki dopiero po dostarczeniu do strefy działań wojennych. Przeładunek dużych bomb i pocisków przebiegał następująco: najpierw wydłubywano je przy pomocy dźwigni i łomów z wagonów, gdzie zostały szczelnie zapakowane i przełożone wyściółką, następnie przetaczano po drewnianym pokładzie pirsu, ładowano do sieci transportowych, podnoszono i opuszczano do ładowni za pomocą bomów; ostatnia operacja - ułożenie pocisku we właściwym miejscu - dokonywana była ręcznie. Podczas tak prowadzonego załadunku wiele pocisków doznawało uszkodzeń.

Bomba głębinowa to broń morska, przeznaczona do rażenia okrętów podwodnych znajdujących się w zanurzeniu. Do czasów II wojny światowej był to główny środek zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), później jego rola malała i obecnie ma już raczej znaczenie historyczne.
Komandor porucznik (kmdr por.) – wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający podpułkownikowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Komandor porucznik Paul B. Cronk, dowódca placówki Coast Guard, składającej się ze specjalistów od załadunku materiałów wybuchowych i odpowiedzialnej za bezpieczeństwo doku, wystosował do dowództwa US Navy pismo, w którym ostrzegał, że procesy załadowcze amunicji urągają wszelkim warunkom bezpieczeństwa, co grozi katastrofą. Kierownictwo marynarki odmówiło wprowadzenia zmian, w związku z czym Cronk wycofał swoich ludzi.

Torpeda – rodzaj broni podwodnej, poruszający się pod wodą za pomocą własnego napędu pocisk, służący do niszczenia za pomocą wbudowanego ładunku wybuchowego jednostek nawodnych lub podwodnych przeciwnika.
Manhattan Engineering District (MED) szerzej znany pod nazwą skróconą Manhattan Project (Projekt Manhattan) – amerykański program naukowo-badawczy i konstrukcyjny zmierzający do konstrukcji i produkcji bomby atomowej. Program zapoczątkowany został w 1942 roku na polecenie prezydenta F. D. Roosevelta, wykorzystano w nim jednak rezultaty przedwojennych amerykańskich prac zmierzających do wykorzystania energii jądrowej dla napędu okrętów, w tym metodę separacji izotopu U235. Badania prowadzono w 3 ośrodkach: w Columbia University w Nowym Jorku, uniwersytecie w Chicago i uniwersytecie kalifornijskim. Konstrukcję bomby opracowano w Los Alamos National Laboratory. Program miał też swoją część zmierzająca do opracowania sposobów niedestrukcyjnego użycia energii atomowej, dzięki czemu opracowano konstrukcje i wyprodukowano pierwsze reaktory jądrowe.

Wybuch

Usuwanie szczątków w kilka dni po eksplozji

Statek transportowy typu Liberty SS "E. A. Bryan" zacumował po wewnętrznej, bliższej lądu kei pojedynczego, 450-metrowego pirsu załadowczego bazy Port Chicago, o 8.15 13 lipca 1944 roku. Statek miał puste ładownie, ale jego zbiorniki wypełniało 841 360 litrów ropy koniecznej do pokonania Pacyfiku. O godzinie 10 tego samego dnia marynarze z będącego na służbie batalionu zaczęli zapełniać jego ładownie amunicją. Po czterech dniach całodobowej pracy około 4200 ton materiałów wybuchowych znalazło się pod pokładem. Do wieczora 17 lipca ładownie były wypełnione w około 40%.

Keja - słowo wywodzące się z istniejącego w XVII wieku słowa kaai (jęz. holenderski) lub quai (jęz. francuski), lub quay (jęz. angielski) oznaczające umocniony kamieniem fragment brzegu rzecznego lub linii brzegowej w porcie morskim, do którego mogły przybijać statki (okręty) oraz dokonywać przeładunku towarów i zaopatrzenia.
Katastrofa w Texas City (ang. Texas City Disaster) w dniu 16 kwietnia 1947 roku, spowodowana została pożarem, a następnie eksplozją około 2300 ton saletry amonowej w ładowniach francuskiego statku s/s Grandcamp w porcie w Texas City, w stanie Teksas, skutkiem czego zginęło 581 osób, a wiele tysięcy odniosło rany i obrażenia. Efektem katastrofy było wytoczenie rządowi Stanów Zjednoczonych pierwszego w dziejach USA sądowego pozwu zbiorowego w oparciu o właśnie uchwaloną Federalną Ustawę o Dochodzeniach Deliktowych (FTCA). Sprawa została wytoczona w imieniu 8485 poszkodowanych.

Tegoż dnia, o godzinie 22.00, 98 marynarzy z 3 dywizjonu rozpoczęło wypełnianie ładowni nr 3 "E. A. Bryan" bombami 450-kilogramowymi, ładowni nr 5 pociskami kalibru 40 mm, a ładowni nr 4 bombami rozpryskowymi. Jednocześnie ładowano 290-kilogramowe bomby zapalające; te były "żywe" — ich zapalniki były już zainstalowane i uzbrojone. Bomby zapalające ładowane były, ze szczególną ostrożnością, do ładowni nr 1, tej samej, w której hamulec windy ładunkowej był wciąż niesprawny.

Nowy Meksyk (ang. New Mexico, hisz. Nuevo México) – stan na południowym zachodzie USA. Od zachodu graniczy z Arizoną, od północy z Kolorado od wschodu z Oklahomą i Teksasem.
Pocisk artyleryjski - główny element naboju artyleryjskiego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie siły żywej, sprzętu i umocnień nieprzyjaciela, zapalanie obiektów, oświetlanie lub zadymianie terenu, wskazywanie celów, rozrzucanie ulotek itp. Pocisk artyleryjski ma najczęściej postać skorupy wypełnionej materiałem wybuchowym, zapalającym lub inną zawartością w zależności od przeznaczenia (ulotki, mieszanina oświetlająca z proszku magnezowego, itp.) Współcześnie stosuje się także pociski przeciwpancerne podkalibrowe, które wykonane są z litego metalu, mogą jednak zawierać one niewielką ilość substancji pirotechnicznej do oznaczania toru lotu, tzw. smugacz.

W podstawionych wagonach znajdowały się ponadto lotnicze bomby głębinowe nowej generacji, każda wypełniona 110 kilogramami nowego, czułego na wstrząsy materiału wybuchowego torpeksu; te zaczęto składać w ładowni nr 2. Na pirsie, na trzech równoległych torowiskach, stało 16 wagonów zawierających jeszcze około 390 ton materiałów wybuchowych. Ogółem, na pirsie i w ładowniach statku, znajdował się odpowiednik 2,000 ton TNT.

Anna Eleanor Roosevelt (ur. 11 października 1884, zm. 7 listopada 1962) – amerykańska działaczka na rzecz praw człowieka, dyplomata i publicystka. Była żoną 32. prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, pierwsza dama.
San Francisco – miasto i hrabstwo w stanie Kalifornia w USA, położone na półwyspie otoczonym przez Ocean Spokojny na zachodzie, zatokę San Francisco na wschodzie i cieśninę Golden Gate na północy. Czwarte pod względem liczby ludności miasto w Kalifornii i trzynaste w całym kraju. Ósme miasto w Stanach Zjednoczonych pod względem gęstości zaludnienia. Miasto jest częścią obszaru metropolitalnego San Francisco Bay Area o liczbie ludności ponad 7,2 miliona.

102 ludzi z 6 dywizjonu, w większości dopiero co przybyłych z NSGL, pracowało na nowo oddanym do eksploatacji statek typu Victory SS "Quinault Victory" (według niektórych źródeł "Quinalt"), by przygotować go do załadunku amunicji, który miał się rozpocząć po północy (kiedy . "Quinault" miał zbiorniki częściowo wypełnione stosunkowo łatwopalnym paliwem. Na obu statkach na posterunku było 67 oficerów i członków załóg, ponadto na pirsie znajdowało się trzech cywilnych specjalistów, żołnierz marines, dziewięciu oficerów marynarki i 29 uzbrojonych strażników na służbie. Kuter pożarniczy Coast Guard z pięcioma ludźmi załogi stał również przy pirsie. Oficer, który opuścił port krótko po godzinie 22 odnotował, że ludzie z 3 dywizjonu mieli trudności z rozładowaniem wagonów, w których amunicję upchnięto nadzwyczaj ciasno. Zauważył też (rzecz wówczas bez znaczenia), że śruby "Quinaulta" obracały się zwolna, co mogło oznaczać, że statek (choć pusty) jest gotowy do wyjścia w morze.

Amunicja karabinowa - amunicja zespolona przeznaczona do karabinów. Kaliber od 6 do 13 mm (najczęściej 7-8 mm). Charakteryzuje się wysoką prędkością początkową. Istnieje kilka rodzajów amunicji karabinowej:
Bom ładunkowy, zwany także żurawiem przymasztowym lub zastrzałem, element statku lub okrętu a także platformy wiertniczej służący do załadunku i wyładunku towarów. Rodzaj dźwigu.

O godzinie 22.18 świadkowie usłyszeli "metaliczny gwizd oraz odgłos łamiącego się drewna, jakby spadającego bomu". natychmiast potem nastąpiła pierwsza eksplozja i wybuchł pożar. W pięć, sześć lub siedem sekund potem nastąpiła znacznie poważniejsza eksplozja, która zamieniła "E. A. Bryan" i otoczenie w wielką kulę ognia o średnicy około 4800 metrów. Kawałki rozpalonego do białości metalu i inne płonące szczątki siła eksplozji wyrzuciła na około 3700 metrów w górę. SS "E. A. Bryan" został całkowicie unicestwiony, a "Quinault" siła podmuchu wyrzuciła z wody, rozerwała na kawałki i rozrzuciła w różne strony; rufa, do góry dnem, wylądowała 150 metrów dalej. Kuter pożarniczy Coast Guard CG-60014-F został pchnięty siłą podmuchu 180 metrów w górę rzeki, gdzie zatonął. Pirs, wraz z wagonami, parowozami, ładunkiem i ludźmi, został rozerwany na części. Czekające na rozładunek wagony, umieszczone między zabezpieczającymi nasypami, zostały zgniecione i zniszczone siłą wybuchu, jeden z nich stanął w płomieniach, co groziło dalszymi eksplozjami. Baraki koszar i inne zabudowania portowe, a także pobliskie miasto, zostały w znacznym stopniu zniszczone. Odłamki szkła, metalu i niezdetonowane pociski zraniły wiele osób tak militarnego, jak i cywilnego personelu bazy, aczkolwiek nikt w miasteczku nie zginął. Szkody władz federalnych wyceniono na 9,9 miliona dolarów (124 miliony dzisiaj). Sejsmografy uniwersytetu w Berkeley odnotowały dwa wstrząsy sejsmiczne, z których drugi, silniejszy, miał swój odpowiednik w 3,4 stopnia w skali Richtera.

Porucznik – oficerski stopień wojskowy, występujący w większości armii świata. W Wojsku Polskim zaliczany jest do korpusu oficerów młodszych. Polski oficer w stopniu porucznika na naramiennikach nosi trzy gwiazdki (od czasu sowietyzacji Wojska Polskiego pod koniec lat czterdziestych).
Areszt – wspólna nazwa instytucji znanych różnym gałęziom prawa, których cechę wspólną stanowi przymusowe odizolowanie poddanej mu osoby od świata zewnętrznego. Różne natomiast są cele, którym instytucje te służą.

Wszystkich 320 ludzi na pirsie i na statkach zginęło natychmiast, 390 cywilów i wojskowych odniosło rany, niektórzy poważne. Wśród zabitych było pięciu członków załogi kutra pożarniczego Coast Guard. W katastrofie zginęło 202 Afroamerykanów, a 233 zostało rannych, co stanowi 15 procent wszystkich czarnoskórych obywateli USA poległych w czasie operacji morskich II wojny światowej.

Michigan – (ang. Lake Michigan), największe słodkowodne jezioro USA, trzecie co do wielkości w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej i jedyne z nich leżące całkowicie na obszarze USA. Od wschodu dostęp mają stany: Michigan, Indiana, Illinois i Wisconsin. Do jeziora uchodzi ok. 100 cieków wodnych. Część Drogi Wodnej Św. Wawrzyńca. Z wód jeziora korzystają wielkie obszary metropolitarne Chicago oraz Milwaukee i szereg pomniejszych, a tym Michigan City, Benton Harbor, Traverse City i Green Bay.
Bryg – historyczna klasa okrętów żaglowych, używanych w XVII-XIX wieku. Okręt ten, znacznie mniejszy od liniowców czy fregat, używany był zarówno do ochrony portów i wybrzeży jak i do służby rozpoznawczej i walki na pełnym morzu, także jako okręt eskortowy statków handlowych. Stał się popularnym okrętem bojowym korsarzy na Karaibach. Brygi miały wyporność od 75 do 150 łasztów, długość kadłuba wynosiła najczęściej 33 metry, a szerokość 10 metrów. Zanurzenie okrętu - 5 metrów. Cała artyleria znajdowała się na górnym pokładzie - na ogół 16 do 24 dział. Załoga liczyła średnio 150 ludzi.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)