Katechumenat - Polski Serwis Naukowy

Katechumenat (łac. catechumenatus, od catechumenus, gr. κατηχούμενος katechumenos: "nauczany, instruowany") – w chrześcijaństwie okres przygotowania do przyjęcia chrztu. Okres ten wiąże się z katechezami wtajemniczającymi w życie chrześcijańskie. Osobę przygotowującą się do chrztu nazywa się katechumenem.

Droga Neokatechumenalna lub Neokatechumenat - katolicka fundacja dóbr duchowych, której statutowym celem jest promowanie odnowy życia parafialnego w duchu Soboru Watykańskiego II poprzez otwieranie i prowadzenie w diecezjach i parafiach wtajemniczenia chrześcijańskiego na wzór katechumenatu pierwotnego Kościoła. Wtajemniczenie to dokonuje się poprzez praktykowanie przez wierzących tzw. trójnogu chrześcijańskiego: słuchanie Słowa Bożego, sakramenty, wspólnota.
Teodor z Mopsuestii (t. Teodor z Antiochii, 350-428) - biskup Mopsuestii, wczesnochrześcijański teolog, przedstawiciel antiocheńskiej szkoły teologicznej.

Katechumenat dawniej

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa katechumenat zanim został w pełni ukształtowany był przeprowadzany sposób, w jaki opisuje św. Justyn Męczennik (100-165):

Następnie Justyn podaje, że nowo ochrzczeni prowadzeni byli na zebranie braci, gdzie po raz pierwszy uczestniczyli w Eucharystii. Późniejszy katechumenat rozwinął ten sposób przygotowania do chrztu i przeżywania go. Złożony był z trzech etapów:

Starożytne baptysterium (VI w. Nocera Superiore, Włochy). Tu poprzez chrzest przez zanurzenie dobiegał kresu drugi okres katechumenatu

Etap pierwszy – przygotowanie dalsze – trwał zasadniczo trzy lata, które poświęcano na zdobywaniu wiedzy. W jego trakcie poddawano kandydata kilku skrutiniom, w których sprawdzano jak zmieniała się jego mentalność i życie pod wpływem poznawania Chrystusa dzięki słuchaniu słowa Bożego i kerygmatycznych katechez. Na pewnym etapie katechumen wyrzekał się szatana.
Na jednym z kolejnych etapów otrzymywał wyznanie wiary (Credo), "wręczano" mu je ustnie poprzez głoszenie cyklu katechez wygłaszanych w trakcie liturgii, było to tzw. traditio symboli (łac.). W IV w. katechezy przed-chrzcielne były ułożone według planu, który korespondował z kolejnością prawd wiary zawartych w symbolu, jak np. katechezy Cyryla Jerozolimskiego, Jana Chryzostoma czy Teodora z Mopswestii. W kościele zachodnim znane są katechezy Ambrożego z Mediolanu (339-397) De Mysteriis (O tajemnicach) oraz De Sacramentis (O sakramentach), które biskup Mediolanu wygłosił ok. 388 r. A także katechezy św. Augustyna.
Po pewnym czasie katechumen oddawał symbol (tzw. reditio symboli) – składał publiczne wyznanie wiary. Św. Augustyn opisuje takie wyznanie wiary – i poruszenie społeczne, jakie ono wywołało – znanego wówczas filozofa Mariusza Wiktoryna. Katechumeni mogli uczestniczyć w niedzielnym zgromadzeniu wiernych tylko częściowo. Nazywano to czasem Mszą katechumenów, gdyż po zakończeniu części Eucharystii zwanej liturgią słowa, opuszczali zgromadzenie.

Etap drugi – przygotowanie bliższe – odbywał się w Wielkim Poście, a opiekę nad katechumenem sprawował biskup. Sprawdzano jego gotowość do przyjęcia chrztu, poszczono. Post ten miał najprawdopodobniej znaczenie egzorcyzmu, poprzedzało go wyrzeczenie się /(gr.) apotaksis/ szatana i opowiedzenie się /(gr.) syntaksis/ za Chrystusem. Rodzice chrzestni i przedstawiciele gminy chrześcijańskiej musieli poręczyć za kandydata. W Wielką Sobotę, w noc wigilii Zmartwychwstania katechumen przyjmował chrzest, bierzmowanie i w pełni uczestniczył we mszy świętej.

Etap trzeci – trwał tydzień. Katechumeni stawali się neofitami (gr. νεόφυτος neophytos – „nowonawrócony”). Każdego dnia przychodzili w białych szatach na katechezę mistagogiczną, odbywaną w ramach liturgii. Wtajemniczano ich wtedy w Eucharystię. Prawzorem tych katechez, będących w rozkwicie w IV w., była homilia wielkanocna, która w pierwotnym Kościele zastąpiła w chrześcijańskiej celebracji paschalnej, żydowską hagadę o wyzwoleniu Izraelitów z domu niewoli w Egipcie, stanowiącą centralny element celebracji żydowskiego sederu paschalnego. Znana jest katecheza św. Augustyna z Hippony, w której zwrócił się do dzieci-neofitów w samą Niedzielę Wielkanocną, czyli następnego wieczora po Wielkiej Nocy Paschalnej:

Neofici zdejmowali alby w czasie liturgii dopiero po niedzieli w Oktawie wielkanocnej, zwanej stąd Białą niedzielą czy dosłownie Niedzielą w albach (Dominica in albis).

Katecheza (z gr. katēchēsis, katēchéō) - formacja chrześcijańska, mająca na celu przekazanie wiary osobom nieochrzczonym, oraz ochrzczonym dzieciom i młodzieży oraz wszystkim, którzy nie doświadczyli wtajemniczenia chrześcijańskiego.
Kerygmat (z gr. κηρύσσω "głoszę, krzyczę") to pierwsze, podstawowe głoszenie Ewangelii, wspólne dla wszystkich wyznań i nurtów chrześcijaństwa. Można je podzielić na sześć części (czasami łączy się punkty trzeci i czwarty oraz piąty i szósty):

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)