Katedra w Halle (niem. Dom zu Halle lub Hallescher Dom) – kościół położony w Halle nad Soławą (kraj związkowy Saksonia-Anhalt) przy placu Domplatz 3.

Jest najstarszą zachowaną budowlą sakralną Starego Miasta w Halle. Pomimo że miasto nigdy nie było siedzibą biskupa, świątynia otrzymała określenie "katedra", ponieważ arcybiskupi Magdeburga, jako właściciele miasta mieli w Halle przez długi okres swoją siedzibę, a sam kościół łącznie z ufundowaną przez kardynała Albrechta von Brandenburg (1513–1545) Nową Rezydencją stanowił świadectwo potęgi ówczesnej diecezji.

Obecnie jest siedzibą wspólnoty parafialnej kościoła ewangelicko-reformowanego.

Historia

Kościół został zbudowany w latach 1271–1330 przez żebraczy zakon dominikanów jako trzynawowy, gotycki halowy kościół klasztorny, pozbawiony, zgodnie z regułą zakonu, transeptu i wieży.

Kardynal Albrecht von Brandenburg – portret pędzla Lucasa Cranacha Starszego

Lata 20. XVI w. oznaczały początki renesansu w Halle i były nierozerwalnie związane z ówczesną osobistością, którą był apodyktyczny kardynał Albrecht von Brandenburg, arcybiskup Moguncji i Magdeburga, wielki miłośnik sztuki, mecenas, jeden z najpotężniejszych elektorów Rzeszy. Na jego zlecenie mistrz budowlany Bastian Binder dokonał w latach 1520–1525 częściowej, zewnętrznej przebudowy świątyni wieńcząc jej mury ponad gotyckim gzymsem attyką składającą się z półokrągłych partii, stanowiącą silny akcent horyzontalny w bryle budowli. W 1523 kościół uzyskał status kolegiaty, a później zaczął być w języku potocznym nazywany katedrą. Kardynał Albrecht, w trosce o swoje życie wieczne, zgromadził w swiatyni ok. 20000 relikwii. Te drogocenne skarby (nie zachowane do dziś) znane jako Hallesches Heiltum były nieodłącznie związane z handlem odpustami i jako takie stały się jedną z przyczyn wystąpienia Marcina Lutra i wybuchu reformacji. Wspaniale wyposażenie wnętrza powstało po 1523 i było dziełem najsłynniejszych artystów tamtej epoki: Matthiasa Grünewalda, Albrechta Dürera, Lucasa Cranacha Starszego (oltarz) i Petera Schro (kamienne posągi). Dzięki tym zmianom dawny kościół klasztorny przekształcił się w kompleksowe dzieło sztuki utrzymane w stylu przejściowym od późnogotyckiego do wczesnorenesansowego.

Jako przeciwnik Lutra kardynał Albecht musiał w 1541 opuścić Halle. Ruchome elementy wyposażenia kościoła zostały przeniesione do Aschaffenburga gdzie do dziś się znajdują.

Po zapanowaniu reformacji w mieście dokonano sekularyzacji majątku biskupiego a dotychczasowa katedra zaczęła pełnić funkcję kościoła dworskiego i zamkowego. Ostatni z jej zarządców, książę August von Sachsen-Weißenfels fundując w poł. XVII w. emporę i wielki ołtarz nadał budowli wygląd wczesnobarokowy. Po jego śmierci księstwo Magdeburga zostało włączone do Brandenburgii. Po 1680 wielki elektor, książę Brandenburgii Fryderyk Wilhelm przekazał należącą do niego świątynię na czas nieokreślony wspólnocie ewangelicko–reformowanej, która w 1688 odprawiła w niej swoje pierwsze nabożeństwo. W latach 1702–1703 organistą w kościele był młody Georg Friedrich Händel.

W 1851 wspólnota parafialna zastąpiła dotychczasowe, barokowe organy nowym instrumentem zbudowanym przez zakład organmistrzowski Friedrich Wilhelm und August Ferdinand Wäldner. W latach 1883–1896 dokonano regotyzacji wnętrza swiątyni według wówczas przyjętych zasad.

W latach 1957–1959 z inicjatywy fundacji Institut für Denkmalpflege dokonano, w warunkach niedostatku materiałów, renowacji bryły zewnętrznej i wnętrza świątyni.

W latach 1996–2005 fundacja Stiftung Dome und Schlösser in Sachsen-Anhalt dokonała gruntownej renowacji katedry i jej otoczenia.

Architektura