Katedra w Ratyzbonie - Polski Serwis Naukowy

Katedra w Ratyzbonie

Katedra w Ratyzbonie, fasada zachodnia

Wnętrze katedry

Judensau

Katedra Św. Piotra w Ratyzbonie (niem. Der Regensburger Dom; także: Kathedrale St. Peter) – kościół katedralny w Ratyzbonie w Bawarii.

Jedna z najznamienitszych budowli gotyckich w południowych Niemczech. Obok Kamiennego Mostu, katedra to najsłynniejszy zabytek ratyzbońskiego Starego Miasta, które od 13 lipca 2006 znajduje się na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO.

Budowa

Pierwsza katedra w Ratyzbonie powstała wkrótce po założeniu w mieście biskupstwa w 739. W końcu VIII w. lub na początku IX w. wzniesiono trójnawową bazylikę z patrocinium św. Piotra. Karoliński kościół stał w miejscu dzisiejszego ogrodu katedralnego, na wschód od nawy głównej katedry gotyckiej. Na początku XI w. dobudowano nawę poprzeczną, tworzącą jedną całość z prezbiterium zachodnim i kryptą. Prezbiterium zamykały dwie wieże, z których do dnia dzisiejszego zachowała się wieża północna, tzw. Eselturm.

Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.
Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

W XIII w. pochodzący z patrycjatu miejskiego biskup Leo Tundorfer przekonał bogatych mieszczan do sfinansowania budowy nowej katedry. Dokładna data rozpoczęcia prac nie jest znana. Prawdopodobnie pożar starej katedry, do którego doszło w 1273, przyspieszył decyzję. Nowa gotycka świątynia została wzniesiona na zachód od starej katedry, bliżej centrum miasta.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Krypta — podziemna część budynku kościoła. Spełnia funkcje pochówkowe, a w kościołach wczesnośredniowiecznych była również miejscem przechowywania i eksponowania relikwii świętych.

Po obu stronach nawy głównej biegły krótsze nawy boczne, do których od wschodu przylegały masywne przybudówki z osobnymi zakrystiami i kaplicami. W 1290 rozpoczął się proces systematycznej przebudowy kościoła na modłę francuskiego gotyku wysokiego. Ok. 1410 ukończono portal główny wraz z przedsionkiem. Do 1430 rozbudowano parter wieży północnej oraz przęsła północnej nawy bocznej.

Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym[1]. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).
Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

W 1415 po raz pierwszy kroniki wspominają Wenzla Roritzera, ze słynnej rodziny majstrów budowlanych, jako budowniczego katedry. Po jego śmierci w 1419, wdowę Roritzer poślubił Andreas Engel z Kolonii, który przejął stanowisko budowniczego katedry, piastując je do śmierci w 1456. Za jego czasów powstało pierwsze piętro wieży północnej oraz ściana północna. Według datowania dendrochronologicznego więźba dachowa nad nawą środkową powstała w 1442. W 1459 umieszczono w wieży północnej dzwony. Syn Konrada Roritzera, Mateusz, (1477-1495) wzniósł nad środkową częścią fasady zachodniej szczyt z wieżyczką Eicheltürmchen oraz rozpoczął prace nad drugim piętrem wieży północnej.

Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.
Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.

Za czasów ostatnich budowniczych katedry, Erharda Heydenreicha (1514-24) oraz jego brata Ulryka Heydenreicha (1524-38), ukończono katedralne krużganki. Po czym prace przerwano, a katedra pozostała z niedokończonymi wieżami.

W 1697 katedra otrzymała zaplanowaną jeszcze w XIV w. kopułę nad skrzyżowaniem nawy głównej z transeptem. Barokowa kopuła była zdobiona bogatymi malowidłami oraz sztukateriami autorstwa braci Carlone. Na przestrzeni XVII i XVIII w. kościół otrzymał wiele ołtarzy oraz innych elementów wyposażenia wnętrz w stylu barokowym.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.
Archanioł Gabriel (hebr. גַּבְרִיאֵל ġabrīēl, grec. Γαβριήλ, arab. جبريل Dżibril, Dżabra`il, „Bóg jest moją siłą”, „mąż Boży” albo „wojownik Boży”) – w tradycji chrześcijańskiej, judaistycznej i islamskiej, jeden najwyższych rangą aniołów. Jest aniołem zwiastowania, zmartwychwstania, miłosierdzia, zemsty, śmierci i objawienia. Obok Michała i Rafała (Rafaela), jest jednym z trzech znanych z imienia aniołów występujących w Starym Testamencie. Gabriel sprawuje władzę nad rajem.

W XIX w. romantyczna wizja architektury czystej stylowo wymusiła zmiany. W latach 1828-41, na polecenie króla Bawarii Ludwika I przywrócono katedrze styl gotycki. Pracami kierował monachijski architekt Fryderyk von Gärtner. Z wnętrza katedry usunięto prawie wszystkie elementy powstałe po okresie średniowiecza, a barokową kopułę zdemontowano i zastąpiono sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Podjęto na nowo prace nad ukończeniem wież. Pod kierunkiem budowniczego Franza Josepha Denzingera (1859-69) dobudowano brakujące piętra; wieże zwieńczyły stożkowate dachy hełmowe. Obydwie nawy poprzeczne otrzymały szczyty a na dachu nad skrzyżowaniem nawy głównej z transeptem umieszczono sygnaturkę. W 1872 budowa katedra została ostatecznie ukończona.

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.
Paweł z Tarsu, Paweł Apostoł, Szaweł, Saul, Szaul, heb. שאול התרסי Szaul ha-Tarsi (ur. ok. 5-10 w Tarsie w Cylicji, zm. 64-67 w Rzymie) – Żyd z Tarsu, święty chrześcijański, zwany Apostołem Narodów.

Wymiary katedry:

Długość - 86,00 m

Szerokość - 34,80 m

Wysokość nawy środkowej - 32,00 m

Wysokość wież od podstawy - 105 m

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)