Kauen - Polski Serwis Naukowy

Konzentrationslager Kauen (spotyka się również litewską ortografię KL Kaunas) był niemieckim obozem koncentracyjnym założony jesienią 1943, na terenie getta w Kownie na Litwie. Funkcjonował do października 1944.

Historia obozu

Przed założeniem obozu

Historia założenia tego obozu jest zupełnie inna od pozostałych przypadków. Dzieje KL Kauen wiążą się mocno z dziejami Żydów z Kowna. Z chwilą wkroczenia Niemców na Litwę, w czerwcu i lipcu 1941, w Kownie wybuchły antyżydowskie pogromy, podczas których, z rąk rozmaitych band litewskich oraz litewskiej żandarmerii, życie straciło ok. 10.000 Żydów. W szczególności masowych mordów dokonano na terenie jednej z twierdz otaczających miasto – Fortu VII. Następnie Niemcy, obejmując kontrolę nad miastem założyli dwa getta, w których umieścili ok. 30.000 Żydów. W getcie umieralność była wysoka, w ciągu następnych dwóch miesięcy zginęło ok. 3.000 osób. 28 października 1941 w Forcie IX Niemcy zamordowali ok. 9.000 Żydów, z czego połowę stanowiły dzieci. W ciągu następnego okresu (1942), kilkanaście tysięcy Żydów zabrano do pracy i rozlokowano w różnych miejscach, przy fabrykach niemieckich. Pozostałe w getcie kilka tysięcy osób pracowało w warsztatach na miejscu.

Marsze śmierci – nazwa nadana najpierw przez środowiska więźniarskie, następnie przez historiografię marszom ewakuacyjnym wyruszającym z niemieckich obozów koncentracyjnych przy zbliżaniu się frontów alianckich, przede wszystkim Armii Czerwonej w 1944 i 1945 roku.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Obóz

Zgodnie z rozkazem Heinricha Himmlera z 21 czerwca 1943, jesienią 1943 getto zostało zamienione na Konzentrazionslager Kauen dla Żydów z terenów Bałtyckich (Reichskommissariat Ostland). Obóz stał się centralnym obozem dla wielu mniejszych podobozów rozsianych w okolicach Kowna. Końcem getta stał się dzień 27 marca 1944 roku, kiedy to ponad 1800 osób, głównie kobiety i dzieci, jak i kilkudziesięciu żydowskich policjantów zostało zamordowanych. Rada Starszych (Aeltestenrat), która posiadała wielkie zasługi w zakresie samopomocy i organizacji życia w getcie została zniesiona.

Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 w Monachium, zm. 23 maja 1945 w Lüneburgu) – jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej; współtwórca i szef kolejno: SS (od 1929), Gestapo (od 1934), policji (od 1936), minister spraw wewnętrznych (od 1943).

Obóz koncentracyjny - miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Począwszy od 8 lipca 1944 roku, w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej, Niemcy rozpoczęli likwidację obozu. Ponieważ obóz powstał na terenie wcześniejszego getta, wielu więźniów schowało się do przygotowanych zawczasu kryjówek, które Niemcy otwierali za pomocą granatów. Zginęło wówczas około 2.000 osób. 4.000 Żydów ewakuowano na Zachód Marszami Śmierci (często do KL Stutthof). W dniu wyzwolenia pozostało na terenie b. getta ok. 2.000 osób, czyli 8% ludności umieszczonej w getcie.

Celem powstania tej strony jest zgromadzenie informacji o cennych pozycjach książkowych (także w postaci elektronicznej) z zakresu historii posiadanych przez polskich Wikipedystów.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Większość masowych egzekucji dokonywała się w Forcie IX, który w latach 1940-1941 był ciężkim więzieniem NKWD.

Więźniowie i ofiary

Więźniami i ofiarami byli wyłącznie Żydzi, w większości z Kowna i okolic. Kobiety, osoby starsze i dzieci zostały wymordowane. Ci, którzy byli w sile wieku, pracowali niewolniczo w różnych komandach w warsztatach, fabrykach i przy robotach publicznych na korzyść Niemiec.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej bądź religijnej, poza którym nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać; począwszy od średniowiecza przez getto rozumiano wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów lub przedstawicieli innych narodów. Getto zazwyczaj otoczone jest murem strzeżonym od zewnątrz, współcześnie zazwyczaj dodatkowo zabezpieczonym zasiekami z drutu kolczastego lub także urządzeniami elektronicznymi. Getto jest zazwyczaj całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii z zewnątrz.

Dzieje powojenne

Po wojnie Sowieci założyli w Forcie IX więzienie. W 1958 roku założono w tym Forcie pierwsze muzeum, które skupiało się na martyrologii litewskiej. W latach 60. utworzono nowe muzeum. Dopiero po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, w 1991 utworzono pomnik upamiętniający 30.000 ofiar getta i KL Kauen. Nie istnieje muzeum poświęcone gettu czy KL Kauen.

Getto w Kownie (lit. Kauno getas, niem. Ghetto Kauen) – getto założone przez Niemców na terenie kowieńskiej dzielnicy Wiliampol, istniejące w latach 1941–1944.

Holocaust (‘całopalenie’) – termin pochodzący z kościelnej łaciny: słowo holocaustum jest adaptacją greckiego holókauston, rodzaj nijaki imiesłowu holókaustos (‘spalony w całości’), od czasownika holo-kautóo (‘spalam ofiarę w całości’) – spolszczenie: Holokaust. Słowo holocaust (termin religijny) pierwotnie oznaczało tylko ofiarę całopalną i w tym znaczeniu może być stosowane również dziś, przedmiotem tego artykułu jest jednak nowsze, obecnie najpowszechniejsze znaczenie tego słowa (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą) – prześladowania i zagłada milionów Żydów przez władze III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej.

Zobacz też

Getto w Kownie

Obozy niemieckie 1933-1945, Obóz koncentracyjny

Holocaust

Bibliografia

Wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945 został umieszczony na osobnej stronie.