|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Pierwszymi ludźmi, którzy zaczęli używać pisma, byli prawdopodobnie mieszkańcy starożytnej Mezopotamii, państwa leżącego niegdyś na terenie dzisiejszego Iraku. Pisali oni już w czwartym tysiącleciu przed... Stymulator, umożliwiający zbadanie obszarów mózgu zaangażowanych w analizę znaków dotykowych, opracowuje Weronika Dębowska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego. Dzięki urządzeniu będzie można obserwować, które rejony w mózgu i jak zmienia... W dniach 8-10 września 2010 r. w Johannesburgu, Republika Południowej Afryki, odbędzie się konferencja nt. e-serwisów poświęconych rolnictwu, żywności, środowisku i naukom przyrodniczym w Afryce.
E-rolnictwo odgrywa kluczową rolę w zwiększaniu możliwości rolników na całym świecie poprzez procesy informacyjne i komunikacyjne, udzielając im wspa... W dniach 1 - 6 lipca 2012 r. w Ochrydzie, Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, odbędzie się siódma konferencja nt. zrównoważonego rozwoju systemów energetycznych, wodnych i środowiskowych.
Najnowsze trendy skłaniają do zastanowienia się, czy dzisiejsze społeczności nie żyją być może na koszt przyszłych mieszkańców Ziemi. Innowacje technolo... "Truizmem stało się już twierdzenie, że współczesna gospodarka opiera się na wiedzy. Jest oczywiste, że tylko regiony potrafiące zapewnić swoim mieszkańcom realizację takich właśnie potrzeb, mają szansę stać się motorami rozwoju i atrakcyjnym...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp.
7
odp. Reklama:
 Kaukaz - kraina historyczna Czy wiesz że...? Abazyńczycy (także Abazyjczycy, dawniej też Abadzechy i Abadzowie, ros. абазины, nazwa własna Abaza), rdzenna ludność (grupa etniczna) Kaukazu, blisko spokrewniona z Czerkiesami. Zamieszkują północne stoki Kaukazu, głównie w Karaczajewo-Czerkiesji (ok. 27,5 tys. osób), a także w niewielkich grupach w Adygei w okolicach Kisłowodska. Ingusze, nazwa własna ГӀалгӀай (Ghalghaj, ing. ghal – twierdza, ghai – mieszkańcy), lud zamieszkujący głównie Inguszetię oraz Osetię Północną w Federacji Rosyjskiej, ogółem ok. 300 tys. Posługują się językiem inguskim należącym do języków kaukaskich, wyznają islam sunnicki. Zajmują się sadownictwem i uprawą zbóż (na nizinach) oraz pasterstwem (w górach). Są blisko spokrewnieni etnicznie i językowo z Czeczenami, wraz z którymi bywają określani jako Wajnachowie. Języki południowokaukaskie, kartwelskie – mała, licząca zaledwie 5 milionów użytkowników, rodzina językowa, obejmująca swym zasięgiem tereny Kaukazu Południowego, głównie Gruzji (gruz. Sa-katvel-o), od której zresztą pochodzi nazwa rodziny. Językami kartwelskimi posługuje się też rdzenna ludność obecnie należącej do Turcji Lazyki oraz zamieszkujący okolice obwodu zakatalskiego w Azerbejdżanie gruzińscy Ingilojcy. Ponadto w Iranie po dziś dzień żyje 50-tysięczna wspólnota potomków Gruzinów, przesiedlonych z Kachetii do Fejerdanu przez Abbasa I, szacha Persji w 1612 r., pamiętająca język swych przodków. W przeszłości dialektami kartwelskimi miała się również posługiwać ludność wybrzeża trabzońskiego. Języki kartwelskie są przedmiotem badań kartwelistyki. 
 
Kaukaz jest regionem na pograniczu Europy i Azji pomiędzy Morzem Czarnym a Kaspijskim wokół gór Kaukaz. Język inguski (ing. гӀалгӀай мотт, Ğalğaj mott) – język Inguszów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Inguszetię, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) w wielkiej rodzinie języków kaukaskich. Na terenie Inguszetii język inguski jest wraz z językiem rosyjskim oficjalnym językiem urzędowym.
Persowie – lud pochodzenia irańskiego zamieszkujący od początków I tysiąclecia p.n.e. tereny obecnego zachodniego Iranu. W 550 p.n.e. Persowie zajęli Medię i utworzyli na jej terenach rozległe imperium perskie. W V w. p.n.e. próbowali podbić i zniszczyć Grecję (wojny perskie). W latach 334-327 p.n.e. ulegli potędze Aleksandra Macedońskiego. Zapoczątkowało to okres dominacji nad Persami, początkowo grecko-macedońskiej, a później partyjskiej. Niezależność przywrócili Persom w pierwszej połowie III w. n.e. władcy z dynastii Sasanidów. Zmarnowali jednak oni siły państwa w bezustannych wojnach z Imperium Rzymskim i Cesarstwem Bizantyjskim. W połowie VII w. Persowie zostali podbici przez Arabów i stopniowo przeszli na islam. W skład Kaukazu wchodzi: Czasami do Kaukazu zalicza się także północną część Wyżyny Armeńskiej. HistoriaW starożytności Kaukaz był pod władzą Asyryjczyków, później Persów, a w VII wieku p.n.e. swoją kolonię założyli Grecy. W I w.p.n.e. Zakaukazję zdobył Tigranes II. W kolejnych wiekach Kaukaz był najeżdżany przez: Chazarów, Hunów, Awarów i Arabów. W XIII w. został zdobyty przez Mongołów. W XVIII w. podbity przez Rosję, która w 1785 utworzyła namiestnictwo kaukaskie, a w kolejnych latach przesuwała granice na południe. Granica Europa - Azja - linia podziału Eurazji na Europę i Azję; granica ta jest i zawsze była umowna; w dużym przybliżeniu łączy ona Morze Czarne i Morze Karskie.
Adygejczycy, nazwa własna Adyge - naród Adygei (stanowią 22% ogółu ludności) i sąsiednich republik w Federacji Rosyjskiej, zamieszkują również Turcję, Jordanię, Izrael, Macedonię, Syrię i Irak, ogółem ok. 300 tys. Mówią językiem adygejskim z rodziny języków abchasko-adygijskich. Wyznają islam sunnicki. Zajmują się rolnictwem. W czasie wojny rosyjsko-tureckiej (1877-1878) w Kaukazie wybuchło powstanie wspierane przez Turcję. Po wybuchu rewolucji bolszewickiej ludność Kaukazu zwołała demokratyczny parlament, który proklamował 9 kwietnia 1918 r. niezawisłość Kaukazu Południowego (do 26 maja 1918 istniała Zakaukaska Demokratyczna Republika Federacyjna). 29 maja 1918 powstały niepodległe republiki: Gruzja, Armenia i Azerbejdżan. W latach 1920-1921 zostały one najechane przez bolszewików i wcielone do Związku Radzieckiego. Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.
Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa). TeraźniejszośćObecnie na terenie Kaukazu trwa nieustający konflikt narodowościowy. Kaukaz Północny należy do Rosji (m.in. Czeczenia, Dagestan), a w Kaukazie Południowym istnieją trzy niepodległe państwa, w których także trwają walki (m.in. Górski Karabach, Osetia Południowa, Abchazja). Najwięcej kontrowersji wzbudzają dziś badania etnograficzne. Szczególnie jest to ważne ze względu na konflikty mające miejsce na tym terenie. Z drugiej strony są one niezwykle skomplikowane. Kaukaz zamieszkują dziś ludy, których etnogeneza nie została jeszcze w pełni wyjaśniona. Teoria jafetycka mówi o wspólnych przodkach ludów kaukaskich i indoeuropejskich, lecz to tylko przypuszczenia. Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.
Języki tureckie albo turkijskie - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską. Dziś na Kaukazie jest to ok. 70 narodowości. W ciągu wieków liczba ta ulegała zmianie. Nawet w XX wieku kilka ludów zostało w różny sposób i z różnorakich przyczyn wykreślonych lub dopisanych do tej listy. Występują też pewne rozbieżności, co do zakwalifikowania konkretnych ludów czy etnosów do odpowiednich grup i poziomów zaawansowania w rozwoju świadomości oraz budowy własnej narodowości. Stąd też liczby są podawane w przybliżeniu. Dziś przyjmuje się za obowiązujący podział na 70 nacji. W przybliżeniu ten podział wygląda następująco: Karaczajowie – jeden z ludów tureckich zamieszkujący południową Rosję w północnej części Kaukazu. Naród liczący około 150 – 160 tys. używa wspólnego z Bałkarami języka. Oba narody są niekiedy traktowane jako jeden. Od początku XIX wieku zamieszkane przez nich ziemie należą do Rosji. W 1943 roku zostali deportowani z Kaukazu i powrócili dopiero po śmierci Stalina. Tradycyjnymi zajęciami było pasterstwo, rolnictwo i rzemiosło. Wyznają islam sunnicki.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne. Ludy te zamieszkują obszar 440 tys. km². Łącznie w 1991 roku na tym terenie żyło 28,5 miliona ludzi. Jest ostatnia oficjalna liczba podawana we wszelkich rodzajów źródłach. Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:
Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny. Szczególne wątpliwości budzi pokrewieństwo między językami południowo- i północnokaukaskimi. Przy akceptacji takiego, być może dalekiego pokrewieństwa, w rodzinie kaukaskiej można sklasyfikować ok. 37 języków używanych na Kaukazie. Z nich wszystkich tylko 13 ma standardy literackie: ormiański, gruziński, abazyński, abchaski, awarski, adygejski, dargiński, inguski, kabardo-czerkieski, lakijski, lezgiński, tabasański i czeczeński. Pierwsze publikacje w większości języków kaukaskich powstały w XIX wieku w oparciu o alfabet rosyjski. Wszelkie próby stworzenia własnych alfabetów, przy wykorzystaniu alfabetu arabskiego lub łacińskiego spełzły na niczym. Stąd też przeważająca liczba narodów ma swoje języki tylko w formie mówionej. Ostatnimi czasy próbuje się to zmienić wprowadzając zapis 34-literowy, oparty na piśmie łacińskim, wśród ludów turkojęzycznych. Efekty tego eksperymentu zostaną poznane dopiero w niedalekiej przyszłości. Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową - zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji[1]. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:
Wyżyna Armeńska (orm. Հայկական լեռնաշխարհ – Hajkakan Lernaszcahrh, tur. Doğu Anadolu Yaylası) – wyżyna w zachodniej części Azji, we wschodniej części półwyspu Azja Mniejsza. Jest to obszar aktywny sejsmicznie, najbardziej narażony na trzęsienia ziemi na całym półwyspie Azja Mniejsza, z najwyższym szczytem Turcji, a jednocześnie wygasłym wulkanem – Araratem (5165 m n.p.m. wg pomiaru satelitarnego NASA). Źródła
Zobacz też Zobacz hasło Kaukaz w Wikisłowniku
Alfabet (nazwa pochodzi od pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).
Iberia (zwana także Iberią kaukaską) – państwo istniejące na terenach wschodniej Gruzji między V wiekiem p.n.e. a VI wiekiem n.e. kiedy to zostało podbite przez Persję.
Czy wiesz że...? beta Górski Karabach (oficjalna nazwa w języku ormiańskim Lerrnajin Gharabagh - Լեռնային Ղարաբաղ czasem używana jest nazwa Arcach - Արցախ , azer. Dağlıq Qarabağ - górski czarny ogród) to ormiańska enklawa będąca przedmiotem sporu pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem. Obecnie obszar kontrolowany jest przez miejscowych Ormian wspieranych przez Republikę Armenii.
Język ormiański (Հայերեն) należy do rodziny języków indoeuropejskich z grupy satem, stanowi jednak w niej samodzielną gałąź. Obecnie używany jest w Republice Armenii i Republice Górskiego Karabachu, gdzie jest językiem urzędowym, a także w Gruzji, Iranie, Syrii, Rosji w Libanie i 24 innych państwach przez około 6 milionów ludzi.
Języki irańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 75 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (21 mln), paszto (20 mln) i kurdyjski (16 mln).
Kurdowie – lud pochodzenia indoeuropejskiego, zamieszkujący przede wszystkim krainę zwaną Kurdystanem podzieloną pomiędzy Turcję, Irak, Iran i Syrię. Odosobnione enklawy Kurdów żyją także w tureckiej Anatolii, wschodnim Iranie (tzw. enklawa chorezmijska), w korytarzu oddzielającym Armenię od okręgu Górnego Karabachu (tzw. Czerwony Kurdystan) oraz Afganistanie. Spora diaspora kurdyjska rozsiana jest po świecie, większe skupiska znajdują się w Niemczech, Francji, Szwecji i Izraelu. Błędnie uważani są za największy naród bez własnej państwowości. Są inne większe narody bez własnych państw, jak choćby Tamilowie w Indiach i na Sri Lance. Kurdowie są jednak największym tak aktywnie działającym na rzecz separacji narodem.
Tigranes II, zwany później Wielkim (ur. 138, zm. 56 p.n.e.) - król Armenii w latach 95-56 p.n.e. z dynastii Artaksydów. Syn Tigranesa I lub Artawazdesa I. Za jego czasów Armenia uzyskała status mocarstwa.
Język abazyński (Абаза бызшва / Abaza byzšwa) - język kaukaski, używany przez Abazyńczyków. Język ten, wraz z językami abchaskim, adygejskim, kabardyńskim oraz ubyskim należy do północno-zachodniej (abchazo-adygejskiej) grupy języków kaukaskich. Jak się ocenia, językiem tym posługuje się ok. 30-40 tys. osób, głównie w Karaczajo-Czerkiesji, a także niewielka liczba osób w Turcji oraz innych krajach Bliskiego Wschodu.
Wyszczególnia się dwa dialekty: tapanta (który stał się podstawą języka literackiego) i aszchara (stosunkowo bliski językowi abchaskiemu).
Chazarowie, Kozarowie (turecki: Xazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem, a bogacili na łupieskich wyprawach. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
