Kaukaz Północny - Polski Serwis Naukowy

Przedkaukazie (72; ros. Предкавказье, Priedkawkazje) − region geograficzny w południowej Rosji przeduralskiej, na pograniczu Europy i Azji.

Położenie

Przedkaukazie rozciąga się na długości około 300 km między Obniżeniem Kumsko-Manyckim na północy a Kaukazem na południu oraz na długości około 900 km między Morzem Kaspijskim na wschodzie a Morzem Azowskim na zachodzie. Jego łączna powierzchnia wynosi ok. 350 tys. km².

Granica Europa - Azja - linia podziału Eurazji na Europę i Azję; granica ta jest i zawsze była umowna; w dużym przybliżeniu łączy ona Morze Czarne i Morze Karskie.

Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków SDPRR, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła jako mienszewików (uznając że są w mniejszości).

Ukształtowanie

Zachodnia część Przedkaukazia jest nizinna, zajmuje ją Nizina Kubańska z deltą Kubania i Półwyspem Tamańskim. Środkową część Przedkaukazia zajmują wyżyny Stawropolska (do 831 m n.p.m. - Striżament) i Tersko-Sunżeńska (do 926 m n.p.m.), między którymi leżą niskie Góry Mineralnowodzkie (do 1402 m n.p.m. - Besztau). We wschodniej części Przedkaukazia leży Nizina Tereco-Kumska.

Platforma – fragment skorupy ziemskiej zbudowany ze starokrystalicznego podłoża pokrytego (płyta), lub nie (tarcza), młodszymi, fanerozoicznymi osadami.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.

Podłoże Przedkaukazia stanowi mocno sfałdowana platforma hercyńska pokryta grubą na 1,5-2 km warstwą słabo sfałdowanych osadów mezozoicznych, paleogenicznych i neogenicznych.

Hydrologia

Północna część Kaukazu Północnego należy do dorzecza Donu, Dońca Siewierskiego, Sału i Manycza Zachodniego, a pozostała część do wypływających z gór Kubania, Tierieku, Kumy, Sułaku.

Klimat

Klimat Kaukazu Północnego odznacza się różnorodnością, zależną od ukształtowania terenu, jak i wpływów wiatrów zachodnich oraz wschodnich.

Zachodni Manycz (ros. Западный Маныч - Zapadnyj Manycz) - rzeka w południowej Rosji europejskiej, lewy dopływ Donu w zlewisku Morza Azowskiego. Długość - 219 km (według innych danych 420 km), powierzchnia zlewni - 35,4 tys. km², z czego 2060 km² zajmują jeziora. Reżim śniegowy. Rzeka stanowi część systemu wodnego Manycza.

Morze Azowskie (ros. Азовское море; ukr. Азовське море) – część Morza Czarnego znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji. Od Morza Czarnego oddzielone jest przez Półwysep Kerczeński (część Krymu) i Tamański, łączy się z nim przez Cieśninę Kerczeńską. Powierzchnia morza wynosi blisko 38 tys. km², średnia głębokość 7 m, a maksymalna dochodzi do 13,5 m. Temperatura wód powierzchniowych wynosi ok. -1 °C w zimie i 25-27 °C w lecie, a zasolenie waha się pomiędzy 12 a 14‰.

Roślinność

Większą cześć obszarów równinnych zajmuje step, nad brzegami Morza Kaspijskiego występują ziemię półpustynne, tereny górskie to lasy, łąki, jeszcze wyżej śniegi.

Zagospodarowanie

Zachodnie i środkowe Przedkaukazie stanowi ważny region rolniczy. Część wschodnią zajmują półpustynne pastwiska. W wielu miejscach Przedkaukazia stwierdzono złoża ropy naftowej i gazu ziemnego.

Przynależność administracyjna

Obecnie administracyjnie Przedkaukazie tworzy Południowy Okręg Federalny, obejmujący zasięgiem republiki Inguszetia, Dagestan, Czeczenia, Osetia Północna, Adygeja, Kabardo-Bałkaria, Kałmucja, Karaczajo-Czerkiesja oraz Kraj Krasnodarski i Kraj Stawropolski.

Pastwisko - rodzaj użytków zielonych porośniętych głównie wieloletnimi trawami, których wegetacja trwa niezależnie od tego, czy są to tereny uprawowe, czy też nieużytki.

Kałmucja (ros. Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһч), pełna nazwa: Republika Kałmucji (ros. Республика Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһчин балһсн) - autonomiczna republika w Federacji Rosyjskiej.

Historia

W latach 1917-1924 górskie ludy Kaukazu Północnego (tzn. Czerkiesi, Czeczeni i Osetyjczycy) utworzyły niezależną Republikę Górską Północnego Kaukazu. W 1924 roku region został zajęty przez bolszewików, powstał wówczas obwód przedkaukaski w ramach Rosji radzieckiej. Później zmieniono jego nazwę na kraj północnokaukaski (Северo-Кавказкий край). Obejmował teren o powierzchni 287 410 km². W 1926 roku w obwodzie przedkaukaskim utworzono następujące obszary autonomiczne:

Step (z степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.

Półwysep Tamański, Tamań (ros. Тама́нский полуостров) – półwysep na południu Federacji Rosyjskiej w Kraju Krasnodarskim, położony na wschód od Krymu, od którego jest oddzielony (konkretnie od jego odnogi – Półwyspu Kerczeńskiego) Cieśniną Kerczeńską. Półwysep jest przedłużeniem Wielkiego Kaukazu i oddziela Morze Azowskie od Morza Czarnego.

Ponadto istniało także 14 okręgów autonomicznych.

Bibliografia

Krzysztof Dąbrowski, Teresa Nagrodzka-Majchryk, Edward Tryjarski: Hunowie europejscy, Protobułgarzy, Chazarowie, Pieczyngowie. Wrocław: Ossolineum, 1975, s. 390-39, seria: Kultura Europy wczesnośredniowiecznej.