Kazimierz Jan Sapieha - Polski Serwis Naukowy

Kazimierz Jan Paweł Sapieha herbu Lis, (ur. 1637 lub 1642, zm. 13 marca 1720 w Grodnie) – wojewoda wileński w latach 1682-1703, hetman wielki litewski w latach 1683-1703 i 1705-1708, wojewoda połocki w 1670 roku, starosta generalny żmudzki w 1681 roku, hetman polny litewski w 1681 roku, podskarbi nadworny litewski w 1663 roku, podstoli wielki litewski w 1661 roku, cześnik wielki litewski w 1659 roku, starosta brzeski litewski w latach 1665-1670.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

Kodeńska Galeria portretów Sapieżyńskich – wykonana na zlecenie Jana Fryderyka Sapiehy w latach 30. i 40. XVIII w. galeria 76 (do dnia dzisiejszego zachowało się 72) płócien przedstawiających męskich przedstawicieli dziewięciu pokoleń rodu Sapiehów, wraz z portretami wyimaginowanych przodków rodu, mających udowadniać pochodzenie od Giedymina.

Syn Pawła Jana Sapiehy i Anny Barbary Kopeć, bratem Franciszka Stefana, Benedykta Pawła i Leona Bazylego.

Od 1663 podskarbi nadworny litewski, od 1671 wojewoda połocki, od 1676 starosta żmudzki. W 1682 został wojewodą wileńskim, w 1683 hetmanem wielkim litewskim. W 1684 przeszedł do opozycji względem Jana III Sobieskiego.

18 kwietnia 1694 obłożony klątwą przez biskupa wileńskiego Konstantego Brzostowskiego, niezadowolonego z zimowania wojsk we włościach kościelnych .

Hetman wielki litewski – dowódca wojsk zaciężnych, potem komputowych Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli armii litewskiej. Z urzędu minister Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jeden z dwóch od czasów unii Polski z Litwą najwyższych zwierzchników wojskowych na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – drugim był hetman wielki koronny, który był dowódcą wojsk zaciężnych, potem komputowych Korony Królestwa Polskiego, czyli armii polskiej.

Stanisław Poniatowski (ur. 15 września 1676, Chojnik k. Gromnik — zm. 29 sierpnia 1762, Ryki), podstoli wielki litewski, podskarbi wielki litewski (od 1722), regimentarz koronny od 1728, generał-lejtnant wojsk koronnych, wojewoda mazowiecki (od 1731), kasztelan krakowski (od 1752), twórca potęgi rodu Poniatowskich.

W czasie wojny domowej na Litwie w 1700 stanął na czele rodu Sapiehów w ich walce o utrzymanie uprzywilejowanej pozycji w Wielkim Księstwie. 18 listopada 1700 został pokonany w bitwie pod Olkienikami przez szlachtę litewską, dowodzoną przez Michała Serwacego Wiśniowieckiego. W 1708 oddał buławę swojemu bratankowi Janowi Sapieże.

Konstanty Kazimierz Brzostowski herbu Strzemię (ur. 1644 – zm. 24 października 1722 w Dąbrownie), hrabia Państwa Kościelnego, prałat domowy papieża, biskup wileński od 1687, biskup smoleński od 1685, pisarz wielki litewski, sekretarz wielki litewski, opat komendatoryjny mogilski.

Michał Franciszek Sapieha herbu Lis, (ur. 1670, zm. 19 listopada 1700 posiekany w zimnej krwi zaraz po bitwie pod Olkienikami) – koniuszy wielki litewski, generał armii litewskiej od 1698 r.

Był ojcem Jerzego Stanisława, Michała Franciszka i Aleksandra Pawła. Według niechętnej Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu lecz niepozbawionej podstaw opinii współczesnych jego ojciec Stanisław miał być w rzeczywistości nieślubnym synem hetmana wielkiego litewskiego Kazimierza Jana Sapiehy i pewnej Żydówki, a adoptował go Franciszek Poniatowski, żonaty z Heleną Niewiarowską.

Paweł Jan Sapieha herbu Lis (1609-1665) – hetman wielki litewski i wojewoda wileński od 1656, wojewoda witebski od 1646, podstoli wielki litewski od 1645, oboźny wielki litewski od 1638.

Michał Serwacy Wiśniowiecki herbu Korybut (ur. 1680, zm. 16 września 1744) – hetman wielki litewski 1703–1707, 1710–1713 i od 1735, regimentarz wojsk litewskich od 1730, hetman polny litewski 1702–1703 i 1707–1709, wojewoda wileński od 1735, kanclerz wielki litewski od 1720, kasztelan wileński od 1703, starosta piński, wołkowyski, gliniański, wilkiski, wilkowski, kirśnieński, metelski i merecki.

Wyżej pokazany portret Kazimierza Jana znajduje się w kodeńskiej galerii portretów sapieżyńskich na pozycji 70, w rzędzie IX.

Przypisy

Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba. Kórnik 1994, s. 238.
(red.) Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene, Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo, Kraštotvarka, Kaunas, 1999, ISBN 9986-892-34-1, s. 47.
Jerzy Łojek Dzieje zdrajcy, Katowice 1988 ISBN 83-216-0759-4 s. 189

Bibliografia

Kałmajska - Saeed, M., Genealogia przez obrazy - barokowa ikonografia rodu Sapiehów na tle staropolskich galerii portretowych.

Przypisy

Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba. Kórnik 1994, s. 238.
(red.) Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene, Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo, Kraštotvarka, Kaunas, 1999, ISBN 9986-892-34-1, s. 47.
Jerzy Łojek Dzieje zdrajcy, Katowice 1988 ISBN 83-216-0759-4 s. 189